خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- زعفران برای خراسان جنوبی تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ گنجی سرخ‌رنگ است که عطر و رنگ آن از دل خاک روستاها برمی‌خیزد و چرخ زندگی هزاران خانوار روستایی را به حرکت درمی‌آورد. با این حال، پشت زیبایی گل‌های بنفش زعفران، واقعیتی جدی قرار دارد؛ واقعیت کم‌آبی، هزینه‌های تولید، نوسانات بازار و ضرورت حفظ کیفیت محصولی که سال‌هاست نام خراسان جنوبی را در میان قطب‌های تولید طلای سرخ کشور مطرح کرده است.
در شرایطی که محدودیت منابع آبی، توسعه کشاورزی را با چالش‌های جدی مواجه کرده، دیگر نمی‌توان صرفاً افزایش سطح زیرکشت را نشانه پیشرفت دانست؛ بلکه افزایش عملکرد در هر هکتار، مدیریت هوشمندانه آب، کاهش هزینه‌های تولید و عبور از خام‌فروشی به سمت فرآوری و بسته‌بندی استاندارد، ضرورتی انکارناپذیر برای آینده زعفران استان است.
خراسان جنوبی با برخورداری از بیش از ۱۶ هزار هکتار مزارع زعفران و فعالیت بیش از ۲۳ هزار خانوار در این عرصه، همچنان یکی از بازیگران اصلی تولید این محصول در کشور به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که اگر با دانش فنی، حمایت مؤثر و بازاریابی هدفمند همراه شود، می‌تواند سهم بیشتری از ارزش اقتصادی این محصول را نصیب کشاورزان کند.
محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، از پیش‌بینی تولید حدود ۵۲ تن زعفران خشک در استان طی سال ۱۴۰۵ خبر داد و به تشریح وضعیت مزارع، ظرفیت تولید، چالش‌های پیش‌روی زعفران‌کاران و برنامه‌های این سازمان برای ارتقای بهره‌وری و کیفیت طلای سرخ پرداخت.
پیش‌بینی تولید ۵۲ تن زعفران خشک در خراسان جنوبی
محسن اسفندیاری با اشاره به وضعیت مزارع زعفران استان اظهار کرد: با توجه به سطح زیرکشت، شرایط مزارع، وضعیت اقلیمی و اجرای برنامه‌های فنی، آموزشی و ترویجی، پیش‌بینی می‌شود تولید زعفران خشک خراسان جنوبی در سال ۱۴۰۵ به حدود ۵۲ تن برسد.
وی افزود: این برآورد با در نظر گرفتن سطح زیرکشت حدود ۱۶ هزار و ۱۲۱ هکتار و میانگین عملکرد ۳.۲ کیلوگرم زعفران خشک در هر هکتار انجام شده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: بر این اساس، تولید مورد انتظار استان حدود ۵۱.۶ تن برآورد می‌شود که البته با توجه به تفاوت عملکرد مزارع، شرایط زمان گل‌دهی و برداشت، میزان نهایی تولید پس از پایان فصل برداشت و جمع‌بندی آمار شهرستان‌ها مشخص خواهد شد.
اسفندیاری با بیان اینکه برداشت گل زعفران متناسب با شرایط اقلیمی مناطق مختلف استان انجام می‌شود، گفت: برداشت این محصول از اواخر مهرماه آغاز شده و تا آبان‌ماه و در برخی مناطق تا اوایل آذرماه ادامه خواهد داشت.
قاینات، سرایان و فردوس؛ پیشتازان تولید طلای سرخ
وی با اشاره به ظرفیت گسترده کشت زعفران در خراسان جنوبی بیان کرد: در حال حاضر حدود ۱۶ هزار و ۱۲۱ هکتار از اراضی استان به کشت این محصول اختصاص دارد و زعفران یکی از محصولات راهبردی بخش کشاورزی و از منابع مهم درآمدی خانوارهای روستایی محسوب می‌شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به شهرستان‌های پیشرو در تولید زعفران گفت: شهرستان‌های قاینات، سرایان و فردوس از مهم‌ترین مناطق زعفران‌خیز استان هستند و بخش قابل توجهی از سطح زیرکشت این محصول را به خود اختصاص داده‌اند.
اسفندیاری تصریح کرد: بر اساس آمار موجود، شهرستان قاینات با حدود چهار هزار و ۹۹۸ هکتار، سرایان با سه هزار و ۴۵۷ هکتار و فردوس با سه هزار و ۱۷۷ هکتار، بیشترین سطح زیرکشت زعفران را در استان دارند.
وی با بیان اینکه حدود ۲۳ هزار و ۵۲۲ خانوار در خراسان جنوبی در زمینه تولید زعفران فعالیت می‌کنند، افزود: این آمار نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی و اجتماعی این محصول و نقش آن در تأمین معیشت بهره‌برداران و خانوارهای روستایی استان است.
رتبه دوم خراسان جنوبی در سطح زیرکشت زعفران کشور
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با تأکید بر جایگاه این استان در تولید زعفران کشور اظهار کرد: خراسان جنوبی همچنان یکی از قطب‌های اصلی تولید زعفران کشور است و از نظر سطح زیرکشت در رتبه دوم قرار دارد.
اسفندیاری با اشاره به ویژگی‌های کیفی زعفران تولیدی استان گفت: شرایط اقلیمی، کیفیت مطلوب، عطر و رنگ مناسب و سابقه طولانی تولید، موجب شده است زعفران خراسان جنوبی از جایگاه ویژه‌ای در بازار برخوردار باشد.
وی با اشاره به ظرفیت حضور این محصول در بازارهای داخلی و خارجی افزود: بخشی از زعفران تولیدی استان پس از فرآوری و بسته‌بندی به بازارهای مختلف عرضه می‌شود و زعفران ایران در بازارهای بین‌المللی از جمله کشورهای اروپایی، کانادا و سایر بازارهای هدف حضور دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: محصولات زعفران با درجات کیفی مختلف از جمله سرگل، نگین و سوپرنگین عرضه می‌شوند و توسعه بسته‌بندی استاندارد، برندسازی، فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، از مهم‌ترین زمینه‌های توسعه بازار این محصول است.
کم‌آبی و شرایط جوی؛ دو عامل تعیین‌کننده در عملکرد مزارع
اسفندیاری با اشاره به تأثیر شرایط آب‌وهوایی بر میزان تولید زعفران بیان کرد: وضعیت دما و رطوبت در دوره‌های حساس رشد از عوامل مؤثر بر گل‌دهی و عملکرد این محصول است و مدیریت صحیح مزارع در طول فصل رشد اهمیت زیادی دارد.
وی با تأکید بر نقش تغذیه اصولی گیاه در افزایش عملکرد افزود: استفاده از کودهای آلی کاملاً پوسیده، انجام آزمون خاک و مصرف متعادل و هدفمند عناصر غذایی می‌تواند در حفظ سلامت بنه‌ها و افزایش عملکرد مزارع مؤثر باشد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: در برنامه‌های فنی و ترویجی استان بر تغذیه متعادل گیاه، مدیریت ماده آلی خاک و استفاده از توصیه‌های کارشناسی تأکید می‌شود.
اسفندیاری با اشاره به محدودیت منابع آبی در خراسان جنوبی گفت: مدیریت صحیح آبیاری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و تنظیم زمان آبیاری متناسب با مراحل رشد، استفاده از اطلاعات هواشناسی و توصیه‌های کارشناسی و توسعه روش‌های نوین آبیاری می‌تواند به افزایش بهره‌وری آب و پایداری تولید کمک کند.
وی تأکید کرد: هدف اصلی باید افزایش میزان تولید به ازای هر واحد آب مصرفی و حفظ توان تولیدی مزارع برای سال‌های آینده باشد.
کیفیت طلای سرخ در گرو برداشت و فرآوری اصولی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با تأکید بر اهمیت رعایت اصول فنی در فصل برداشت اظهار کرد: زمان و نحوه برداشت گل زعفران، جداسازی کلاله‌ها و فرآیند خشک‌کردن تأثیر مستقیمی بر کیفیت محصول نهایی دارد.
اسفندیاری افزود: به بهره‌برداران توصیه می‌شود برداشت گل در زمان مناسب انجام شود و عملیات جداسازی کلاله و خشک‌کردن در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با رعایت اصول بهداشتی و فنی صورت گیرد.
وی تصریح کرد: رعایت این موارد موجب حفظ رنگ، عطر و کیفیت زعفران شده و در نهایت ارزش اقتصادی محصول را افزایش می‌دهد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به برنامه‌های آموزشی و ترویجی این سازمان گفت: برگزاری کارگاه‌های آموزشی در روستاها و مناطق زعفران‌خیز، بازدیدهای میدانی و ایجاد و معرفی مزارع الگویی از جمله برنامه‌هایی است که با هدف انتقال دانش فنی به بهره‌برداران دنبال می‌شود.
اسفندیاری ادامه داد: در این برنامه‌ها موضوعاتی همچون انتخاب بنه سالم، اصول کاشت، مدیریت تغذیه، آبیاری، کنترل علف‌های هرز، مدیریت مزرعه، برداشت صحیح و فرآوری زعفران مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی با بیان اینکه انتقال تجربیات بهره‌برداران موفق می‌تواند به افزایش عملکرد مزارع کمک کند، افزود: الگوبرداری از مزارع با عملکرد بالا و انتقال تجربیات زعفران‌کاران پیشرو به سایر بهره‌برداران از محورهای مورد توجه در برنامه‌های ترویجی استان است.
عبور از توسعه سطح زیرکشت به سمت افزایش بهره‌وری و ارزش افزوده
اسفندیاری با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در توسعه زعفران استان اظهار کرد: با توجه به محدودیت منابع پایه، به‌ویژه آب، توسعه پایدار این محصول باید بر افزایش بهره‌وری متمرکز باشد و افزایش سطح زیرکشت به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای آینده بخش کشاورزی باشد.
وی افزود: افزایش عملکرد در واحد سطح، تولید بنه سالم و استاندارد، مدیریت صحیح تغذیه و آبیاری، کاهش هزینه‌های تولید، ارتقای کیفیت و توسعه فرآوری و بسته‌بندی از مهم‌ترین محورهای قابل پیگیری در سال ۱۴۰۵ است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه توسعه زعفران گفت: برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی با محوریت مدیریت مزارع، تغذیه گیاه، اصول فنی کاشت، داشت و برداشت، انتقال یافته‌های علمی و ترویج روش‌های صحیح تولید از جمله اقدامات این سازمان برای افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت محصول است.
اسفندیاری، پیگیری توسعه مکانیزاسیون، بهبود روش‌های برداشت، کاهش هزینه‌های تولید، معرفی ظرفیت مناطق مستعد کشت زعفران و تقویت فعالیت‌های ترویجی را از دیگر محورهای مرتبط با توسعه این محصول عنوان کرد.
وی با اشاره به اهمیت تکمیل زنجیره ارزش زعفران بیان کرد: حمایت از توسعه واحدهای فرآوری و بسته‌بندی، برندسازی محصول، آموزش الزامات کیفی و استانداردهای بین‌المللی و فراهم‌کردن زمینه دسترسی به بازارهای فروش از جمله مسیرهای ارتقای ارزش افزوده زعفران استان است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: پیگیری توسعه مراکز ترویجی مرتبط با محصولات شاخص استان نیز با هدف تقویت انتقال دانش فنی و حمایت از تولیدکنندگان مورد توجه قرار دارد.
اسفندیاری خاطرنشان کرد: با توجه به جایگاه زعفران در اقتصاد کشاورزی خراسان جنوبی و وابستگی معیشت شمار قابل توجهی از خانوارهای روستایی به تولید این محصول، استمرار آموزش‌های تخصصی، توسعه فناوری‌های مناسب، بهبود کیفیت، کاهش هزینه‌های تولید و تکمیل زنجیره فرآوری و بازاررسانی از محورهای اساسی توسعه پایدار زعفران استان به شمار می‌رود.
وی تأکید کرد: هدف تنها افزایش میزان تولید نیست، بلکه باید زمینه تولید محصولی با کیفیت بالاتر، هزینه کمتر و ارزش اقتصادی بیشتر فراهم شود تا زعفران‌کاران استان بتوانند سهم مناسب‌تری از ارزش واقعی طلای سرخ تولیدی خود در بازار به دست آورند.
نظر شما