به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از یاسوج، پدافند غیرعامل و آینده‌پژوهی از موضوعات مهم در مدیریت راهبردی کشور به شمار می‌روند که تنها به حوزه نظامی محدود نیستند و ابعاد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی را نیز در بر می‌گیرند.
شناخت ظرفیت‌های ملی، پیش‌بینی تحولات و آمادگی برای مواجهه با تهدیدها از جمله مؤلفه‌هایی هستند که می‌توانند در افزایش تاب‌آوری کشور و حفظ منافع ملی نقش مؤثری داشته باشند.
در شرایطی که تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی بر معادلات امنیتی و اقتصادی جهان تأثیر می‌گذارند، توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، ظرفیت‌های راهبردی تنگه هرمز، توانمندی‌های علمی و فناوری و نقش مردم در پشتیبانی از کشور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و در چنین شرایطی، آینده‌پژوهی و برنامه‌ریزی دقیق می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر و استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های موجود کمک کند.
از سوی دیگر، قدرت ملی صرفاً با توانمندی‌های نظامی سنجیده نمی‌شود، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، مشارکت مردم و توانایی کشور در تبدیل ظرفیت‌های سخت به قدرت نرم نیز از عوامل اثرگذار بر جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی به شمار می‌روند و بر همین اساس، توجه همزمان به بازدارندگی، انسجام ملی، ظرفیت‌های اقتصادی و توانمندی‌های علمی، بخشی از الزامات مدیریت راهبردی در شرایط متحول کنونی است.
در همین زمینه، سیدعلی علوی‌تبار، کارشناس مسائل راهبردی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان به تشریح ابعاد مختلف پدافند غیرعامل، جایگاه مردم در قدرت ملی، ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی ایران، تحولات غرب آسیا و ضرورت برنامه‌ریزی برای آینده پرداخت.
پدافند غیرعامل؛ از آمادگی دفاعی تا تقویت قدرت ملی
علوی‌تبار شناخت شرایط موجود و پیش‌بینی تحولات آینده را از ضرورت‌های مدیریت راهبردی کشور دانست و گفت: پدافند غیرعامل را نباید صرفاً به اقدامات نظامی محدود کرد، بلکه این مفهوم مجموعه‌ای از برنامه‌ریزی‌ها و تدابیر در حوزه‌های مختلف را شامل می‌شود که با هدف کاهش آسیب‌پذیری، افزایش آمادگی و حفظ توان کشور در شرایط دشوار دنبال می‌شود.
وی با بیان اینکه شرایط و معادلات امنیتی همواره در حال تغییر است، شناخت توانمندی‌ها و نقاط آسیب‌پذیر کشور را از مقدمات تصمیم‌گیری صحیح دانست و افزود: بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی و تقویت توان بازدارندگی نیز باید متناسب با تهدیدها و شرایط پیش‌رو صورت گیرد.
علوی‌تبار آینده‌پژوهی را بخش مهمی از مدیریت راهبردی کشور خواند و ادامه داد: بررسی روندهای پیش‌رو و ترسیم سناریوهای احتمالی، امکان آمادگی بهتر برای مواجهه با شرایط مختلف را فراهم می‌کند و از تحمیل هزینه‌های غیرضروری به کشور جلوگیری خواهد کرد.
مردم؛ پشتوانه اصلی پدافند غیرعامل و قدرت ملی
این کارشناس مسائل راهبردی، مشارکت مردم را یکی از پایه‌های اصلی قدرت ملی دانست و گفت: ظرفیت‌های مردمی در افزایش تاب‌آوری جامعه و عبور از شرایط دشوار نقش تعیین‌کننده‌ای دارند و در برنامه‌ریزی‌های مربوط به امنیت و آینده کشور نمی‌توان این سرمایه اجتماعی را نادیده گرفت.
وی افزود: پدافند غیرعامل تنها به تجهیزات، امکانات و زیرساخت‌ها محدود نیست، بلکه آگاهی عمومی، آمادگی اجتماعی و حضور فعال مردم نیز بخش مهمی از آن را تشکیل می‌دهد و جامعه‌ای که از انسجام و سرمایه اجتماعی برخوردار باشد، توان بیشتری برای مدیریت بحران‌ها و عبور از شرایط دشوار خواهد داشت.
علوی‌تبار حضور مردم در عرصه‌های مختلف را نشانه ظرفیت اجتماعی کشور دانست و توجه به مطالبات و دیدگاه‌های آنان را در تصمیم‌گیری‌های کلان ضروری خواند.
به گفته وی، اراده عمومی برای حرکت به سمت اهداف مشترک، یکی از عوامل اثرگذار بر آینده کشور بوده و تقویت این ظرفیت به ایجاد اعتماد متقابل بین مردم و مسئولان و فراهم کردن زمینه مشارکت واقعی جامعه نیاز دارد.
قدرت ملی؛ فراتر از توان نظامی
علوی‌تبار با بیان اینکه قدرت کشورها تنها با توان نظامی سنجیده نمی‌شود، اظهار کرد: قدرت سخت در کنار قدرت نرم، توان علمی و اقتصادی و سرمایه اجتماعی، مجموعه عواملی هستند که جایگاه کشورها را در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی شکل می‌دهند.
وی برخورداری ایران از توانمندی‌های مختلف را فرصتی برای تقویت جایگاه کشور ارزیابی کرد و افزود: توان نظامی زمانی می‌تواند به قدرتی پایدار و اثرگذار تبدیل شود که در کنار ظرفیت‌های اجتماعی، علمی، فرهنگی و اقتصادی قرار گیرد.
این کارشناس مسائل راهبردی، قدرت نرم و استفاده از ظرفیت‌های مردمی، علمی و تمدنی را از عوامل افزایش نفوذ و اثرگذاری ایران در عرصه بین‌المللی خواند و گفت: شناخت شیوه‌های جدید مواجهه با تهدیدها اهمیت دارد و برای ارزیابی واقعی قدرت کشور، باید همه ابعاد نظامی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را در کنار یکدیگر بررسی کرد؛ زیرا هیچ‌یک از این مؤلفه‌ها به‌تنهایی تصویر کاملی از توان ملی ارائه نمی‌دهد.
تنگه هرمز؛ یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت ژئوپلیتیکی ایران
علوی‌تبار به موقعیت جغرافیایی ایران و دسترسی به آبراه‌های راهبردی اشاره و با بیان اینکه تنگه هرمز را یکی از گذرگاه‌های مهم انتقال انرژی در جهان است، گفت: اهمیت این آبراه تنها به انتقال نفت محدود نمی‌شود، بلکه تحولات آن می‌تواند بر بازارهای انرژی، تجارت جهانی و بخش‌های مختلف اقتصاد بین‌المللی اثر بگذارد.
وی شناخت ارتباط بین مؤلفه‌های جغرافیایی، اقتصادی و امنیتی را برای برنامه‌ریزی کشور ضروری دانست و افزود: موقعیت ایران در مجاورت آبراه‌های مهم و قرار گرفتن در مسیرهای راهبردی انتقال انرژی، ظرفیتی است که باید در تحلیل‌های مربوط به امنیت ملی، اقتصاد و روابط بین‌الملل مورد توجه قرار گیرد.
به گفته این کارشناس، هرگونه تحول در تنگه هرمز، علاوه بر پیامدهای امنیتی، آثار اقتصادی گسترده‌ای در سطح منطقه و جهان خواهد داشت، زیرا بررسی این تحولات باید با در نظر گرفتن منافع ملی و پیامدهای احتمالی آن صورت گیرد.
نشست چهارجانبه در ایران و تحولات دیپلماتیک غرب آسیا
علوی‌تبار در بخش دیگری از سخنان خود به تحولات سیاسی و امنیتی غرب آسیا و اهمیت تعاملات دیپلماتیک کشورهای منطقه پرداخت و به نشست چهارجانبه در ایران با حضور نمایندگان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه اشاره کرد که از منظر روابط کشورهای اثرگذار منطقه و تحولات دیپلماتیک غرب آسیا اهمیت دارد.
وی در زمینه تشریح اهمیت چنین رایزنی‌هایی، گفت: بررسی نشست‌های منطقه‌ای باید با در نظر گرفتن شرایط سیاسی و امنیتی، منافع کشورهای حاضر و روندهای مؤثر بر آینده روابط آنها انجام شود، چراکه تعاملات دیپلماتیک می‌تواند بر مسیر گفت‌وگوها، معادلات سیاسی و نحوه مواجهه کشورهای منطقه با مسائل مشترک اثر بگذارد.
نقش کشورهای منطقه در شکل‌دهی به معادلات سیاسی و امنیتی، موضوع دیگری بود که این کارشناس به آن پرداخت و گفت: منافع ملی ایران باید یکی از معیارهای اصلی در تحلیل و تصمیم‌گیری درباره این تعاملات باشد.
علوی‌تبار همچنین موقعیت ایران را متأثر از عوامل سیاسی، اقتصادی، امنیتی و ژئوپلیتیکی دانست و گفت: برای شناخت جایگاه کشور در غرب آسیا باید روابط بین کشورهای منطقه و تحولات مؤثر بر این جغرافیا را در ارتباط با یکدیگر بررسی کرد.
جایگاه ایران در غرب آسیا و ضرورت شناخت معادلات منطقه‌ای
این کارشناس مسائل راهبردی یادآور شد: توانمندی‌های دفاعی، امکانات اقتصادی، روابط دیپلماتیک، موقعیت جغرافیایی و میزان همراهی مردم با اهداف ملی، از جمله عواملی هستند که در شکل‌گیری جایگاه ایران در غرب آسیا نقش دارند.
وی با بیان اینکه تحولات این منطقه از معادلات جهانی، مسیرهای انتقال انرژی و رقابت‌های سیاسی و اقتصادی تأثیر می‌پذیرد، افزود: تنگه هرمز، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران و روابط با کشورهای منطقه از موضوعاتی هستند که در ارزیابی شرایط آینده باید مورد توجه قرار گیرند.
این کارشناس مسائل راهبردی، تصمیم‌گیری در شرایط متغیر منطقه را نیازمند بررسی دقیق پیامدهای تحولات و پیش‌بینی سناریوهای مختلف خواند و گفت: آینده‌پژوهی با شناسایی فرصت‌ها و تهدیدها می‌تواند زمینه انتخاب راهکارهای متناسب با منافع ملی را فراهم کند.
ظرفیت‌های تمدنی و علمی ایران؛ پشتوانه‌ای برای آینده
علوی‌تبار توسعه دانش و استفاده از توان متخصصان را از عوامل مهم پیشرفت کشور دانست و گفت: ایران از ظرفیت‌های علمی، فناوری و تمدنی قابل توجهی برخوردار بوده که شناخت و بهره‌گیری درست از آنها، می‌تواند در تقویت جایگاه کشور و تحقق اهداف بلندمدت مؤثر باشد.
وی دستاوردهای علمی و فناوری ایران، از جمله در حوزه نانو و فناوری هسته‌ای را نمونه‌هایی از توانمندی‌های داخلی خواند و افزود: سرمایه‌گذاری بر دانش و فراهم کردن زمینه فعالیت متخصصان، امکان استفاده مؤثرتر از این ظرفیت‌ها را در مسیر پیشرفت کشور فراهم می‌کند.
این کارشناس مسائل راهبردی با بیان اینکه دستیابی به اهداف بزرگ نیازمند اراده، برنامه‌ریزی و استفاده صحیح از امکانات موجود است، افزود: بهره‌گیری از توان داخلی یکی از مسیرهای اصلی پیشرفت علمی و اجتماعی کشور بوده و نقش مردم نیز در این مسیر مهم است.
علوی‌تبار به اهمیت اراده اجتماعی در حرکت کشور به سوی اهداف مشترک پرداخت و گفت: در تصمیم‌گیری درباره مسائل مهم کشور، باید دیدگاه‌ها و نظرات نمایندگان مردم نیز مورد توجه قرار گیرد، زیرا شنیدن نظرات و مطالبات جامعه می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی و اتخاذ تصمیم‌های سنجیده‌تر کمک کند.
نظر شما