به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، جواد نخعی، مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی، امروز (۲ آبان) در نشست خبری با اصحاب رسانه اظهار کرد: بر اساس آخرین خروجی مدل‌های پیش‌بینی فصلی، انتظار می‌رود بارش‌های استان از نیمه آبان تا نیمه آذرماه بین ۵ تا ۲۵ میلی‌متر بیشتر از میانگین بلندمدت باشد.
وی با اشاره به اینکه پیش‌بینی‌های فصلی برآیند چندین مدل علمی است، افزود: این پیش‌بینی‌ها در مرکز ملی اقلیم‌شناسی مشهد به‌صورت ماهانه و با استفاده از داده‌های جدید به‌روزرسانی می‌شوند و وضعیت بارش و دما را در مقایسه با میانگین بلندمدت نشان می‌دهند.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با بیان اینکه پیش‌بینی فصلی امکان تعیین تاریخ دقیق بارندگی را فراهم نمی‌کند، گفت: تعیین زمان دقیق بارش‌ها در پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت پنج‌روزه و هفتگی امکان‌پذیر است و پیش‌بینی‌های فصلی بیشتر برای ترسیم چشم‌انداز کلی شرایط جوی کاربرد دارند.
نخعی با اشاره به پیش‌بینی افزایش بارندگی‌ها در بخش عمده‌ای از استان ادامه داد: با توجه به گستردگی خراسان جنوبی، میزان بارش در برخی مناطق کویری از جمله نهبندان و خوسف ممکن است کمتر از سایر مناطق باشد، اما در بیشتر شهرستان‌ها انتظار بارندگی داریم.
وی با اشاره به وضعیت دمایی ماه‌های آینده بیان کرد: بر اساس پیش‌بینی‌های فعلی، دمای استان از نیمه آبان تا نیمه آذرماه حدود یک تا دو درجه، از نیمه آذر تا نیمه دی‌ماه نیم تا یک درجه و از نیمه دی تا نیمه بهمن‌ماه یک تا دو درجه بیش از میانگین بلندمدت خواهد بود.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی اضافه کرد: همچنین از نیمه بهمن تا نیمه اسفندماه، افزایش دو تا چهار درجه‌ای دما نسبت به میانگین بلندمدت پیش‌بینی شده است.
پیش‌بینی بارش‌های بیشتر با تأثیر ال‌نینو
نخعی با اشاره به پدیده ال‌نینو و تأثیر آن بر الگوهای جوی اظهار کرد: ال‌نینو یکی از نوسانات اقلیمی مرتبط با تغییرات دمای آب سطحی اقیانوس آرام است که در کنار سایر شاخص‌های دورپیوندی می‌تواند بر الگوهای بارشی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد.
وی افزود: امسال هم‌سویی شاخص ال‌نینو با شاخص دوقطبی اقیانوس هند، بر اساس خروجی مدل‌های پیش‌بینی، می‌تواند شرایط مناسبی برای انتقال رطوبت از اقیانوس هند، دریای عرب و دریای سرخ به منطقه فراهم کند.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی ادامه داد: بر همین اساس، پیش‌بینی می‌شود بارش‌ها در ادامه پاییز و تا اوایل زمستان در استان وضعیت بهتری نسبت به میانگین بلندمدت داشته باشد؛ هرچند میزان و پراکنش بارندگی‌ها به شرایط جوی و هم‌زمانی سایر شاخص‌های اقلیمی بستگی دارد.
نخعی با بیان اینکه افزایش بارندگی در همه مناطق به معنای کاهش قطعی مخاطرات جوی نیست، گفت: در شرایط ال‌نینو ممکن است برخی مناطق با خشکسالی و برخی دیگر با بارش‌های سنگین و سیلاب مواجه شوند؛ بنابراین باید احتمال وقوع بارش‌های حدی و خسارت‌های ناشی از آن را نیز در نظر گرفت.
وی با اشاره به روند افزایش دمای زمین افزود: طی حدود یک قرن اخیر، میانگین دمای کره زمین حدود یک تا یک‌ونیم درجه افزایش یافته است که این موضوع می‌تواند بر الگوهای جوی، مسیر سامانه‌های بارشی و پراکنش بارندگی‌ها اثر بگذارد.
افزایش میانگین دمای استان در سال زراعی گذشته
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با اشاره به وضعیت دمایی استان در سال زراعی گذشته گفت: میانگین دمای استان در سال زراعی ۱۴۰۴ ـ ۱۴۰۵ حدود یک‌ونیم تا دوونیم درجه افزایش داشته است.
نخعی با اشاره به ثبت دماهای بالا در تابستان امسال افزود: در روزهای ششم و هفتم تیرماه، دمای هوا در دهسلم نهبندان به حدود ۴۹ درجه سلسیوس رسید که از مقادیر بالای ثبت‌شده در این منطقه بود.
وی همچنین از وقوع نخستین یخبندان زودرس پاییزه در استان خبر داد و گفت: با توجه به پیش‌بینی‌های انجام‌شده، هشدار هواشناسی کشاورزی برای این پدیده صادر شد و در صبح پنجشنبه، دمای سرپیشه به منفی ۲.۵ درجه سلسیوس رسید. در برخی مناطق از جمله بیرجند و درمیان نیز دماهای نزدیک به صفر ثبت شد.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با تأکید بر اهمیت هشدارهای به‌موقع هواشناسی در کاهش خسارت‌های کشاورزی اظهار کرد: پیش از وقوع این یخبندان، اطلاع‌رسانی لازم انجام شد تا کشاورزان نسبت به جمع‌آوری محصولات صیفی و جالیزی و محافظت از محصولات حساس به سرما اقدام کنند.
ثبت ۱۲۹.۵ میلی‌متر بارندگی در سال زراعی گذشته
نخعی با اشاره به وضعیت بارش‌های سال زراعی ۱۴۰۴ ـ ۱۴۰۵ بیان کرد: میانگین بارندگی استان در این مدت به ۱۲۹.۵ میلی‌متر رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۳ درصد افزایش و در مقایسه با میانگین بلندمدت هفت درصد افزایش داشته است.
وی با بیان اینکه میزان بارش در همه شهرستان‌ها یکسان نبوده است، افزود: شهرستان‌های بشرویه، طبس، درمیان و زیرکوه در سال زراعی گذشته با کاهش بارندگی نسبت به میانگین بلندمدت مواجه شدند.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی ادامه داد: میزان بارندگی در حاجی‌آباد زیرکوه حدود ۲۰ درصد، عشق‌آباد ۱۸ درصد، بشرویه ۱۳ درصد و بیرجند ۱۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده است.
نخعی با اشاره به وضعیت مطلوب بارش در برخی مناطق استان گفت: نهبندان در سال زراعی گذشته حدود ۱۸۴ میلی‌متر بارندگی دریافت کرد.
وی درباره وضعیت بارندگی در روزهای آینده نیز اظهار کرد: بر اساس نقشه‌های فعلی، دست‌کم تا یک هفته آینده بارندگی قابل‌توجهی برای استان پیش‌بینی نمی‌شود و نقشه‌های جدید در روزهای آینده به‌روزرسانی و نتایج آن اطلاع‌رسانی خواهد شد.
کاهش روزهای گرد و خاک در استان
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با اشاره به وضعیت پدیده گرد و خاک در استان گفت: میانگین روزهای همراه با گرد و خاک در سال گذشته ۴۹ روز بود که این میزان در سال جاری به ۳۷ روز کاهش یافته است؛ با این حال، میانگین بلندمدت این شاخص ۲۹ روز است.
نخعی افزود: در برخی مناطق استان، از جمله سربیشه و حاجی‌آباد، تعداد روزهای همراه با گرد و خاک بیشتر بوده است؛ به‌گونه‌ای که در سرپیشه ۱۰۶ روز و در حاجی‌آباد ۹۰ روز گرد و خاک ثبت شده است. در مقابل، کمترین میزان در قائن با ۹ روز گزارش شده و بیرجند نیز ۲۷ روز همراه با گرد و خاک داشته است.
وی با اشاره به نقش بادهای ۱۲۰ روزه در شرایط جوی شرق کشور بیان کرد: اختلاف فشار میان مراکز پرفشار و کم‌فشار در مناطق پیرامونی، زمینه وزش بادهای شدید را فراهم می‌کند و این جریان‌ها در نوار مرزی شرق ایران، به‌ویژه مناطق تحت تأثیر بادهای ۱۲۰ روزه سیستان، نقش دارند.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی ادامه داد: کاهش پوشش گیاهی و خشکی زمین در مناطق شرقی و آن سوی مرز می‌تواند به تشدید گرد و غبار منجر شود و استان نیز به‌ویژه در مناطق مرزی و بخش‌هایی از زیرکوه، از این شرایط تأثیر می‌پذیرد.
بارورسازی ابرها جایگزین تأمین رطوبت نمی‌شود
نخعی در پاسخ به پرسشی درباره بارورسازی ابرها و تأثیر آن بر افزایش بارندگی‌ها اظهار کرد: بارورسازی ابرها از نظر علمی مورد مطالعه قرار گرفته است، اما اجرای موفق آن به فراهم بودن شرایط جوی مشخصی بستگی دارد.
وی با بیان اینکه تشکیل بارش به فراهم شدن چند عامل جوی نیاز دارد، افزود: رسیدن دما به شرایط مناسب برای تشکیل قطرات آب، وجود هسته‌های تراکم، فراهم بودن شرایط صعود هوا و تأمین رطوبت از جمله عوامل مؤثر در شکل‌گیری بارش هستند.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی ادامه داد: در مناطق خشک مانند خراسان جنوبی، مسئله اصلی در بسیاری از مواقع، محدودیت ورود رطوبت کافی به منطقه است. در صورتی که سامانه‌های بارشی بتوانند رطوبت لازم را از منابعی مانند دریای سرخ، مدیترانه، خلیج فارس و اقیانوس هند به منطقه منتقل کنند، امکان دریافت بارندگی فراهم می‌شود.
نخعی تأکید کرد: بارورسازی ابرها به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین شرایط طبیعی لازم برای تشکیل بارش شود و تحقق بارندگی به مجموعه‌ای از عوامل جوی وابسته است.
بارندگی بیشتر به معنای پایان خشکسالی نیست
وی با اشاره به تداوم خشکسالی در خراسان جنوبی اظهار کرد: خشکسالی ابعاد مختلفی دارد و از خشکسالی هواشناسی آغاز می‌شود؛ در این مرحله، کاهش بارندگی و افزایش دما در آمارهای هواشناسی نمایان می‌شود.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی افزود: در ادامه، خشکسالی می‌تواند به بخش کشاورزی و کاهش عملکرد محصولات آسیب بزند و سپس با کاهش منابع آب سطحی و افت جریان رودخانه‌ها، به خشکسالی هیدرولوژیک منجر شود.
نخعی با بیان اینکه پیامدهای خشکسالی به مسائل اقتصادی و اجتماعی نیز گسترش می‌یابد، گفت: کاهش منابع آب می‌تواند فعالیت کشاورزی و دامداری را تحت تأثیر قرار دهد و در ادامه، مشکلات معیشتی، کاهش فرصت‌های شغلی و مهاجرت از روستاها را به دنبال داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: حتی اگر بارندگی‌های امسال بیش از میانگین بلندمدت باشد، نمی‌توان انتظار داشت که خشکسالی چندین‌ساله استان به‌طور کامل جبران شود؛ زیرا بارش‌های یک فصل تنها بخشی از کسری انباشته منابع آب را جبران می‌کند.
نیاز ۷۶ ایستگاه باران‌سنجی به خودکارسازی
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با اشاره به ضرورت توسعه تجهیزات هواشناسی در استان گفت: در حال حاضر حدود ۸۰ ایستگاه باران‌سنجی در استان وجود دارد که حدود ۷۶ تا ۷۷ ایستگاه آن به‌صورت سنتی فعالیت می‌کنند و اندازه‌گیری میزان بارش در آن‌ها به‌صورت دستی انجام می‌شود.
نخعی افزود: خودکارسازی این ایستگاه‌ها می‌تواند به انتقال سریع‌تر و برخط داده‌ها، افزایش سرعت پایش و بهبود اطلاع‌رسانی به مردم و دستگاه‌های اجرایی کمک کند.
وی با اشاره به گستردگی جغرافیایی خراسان جنوبی بیان کرد: توسعه شبکه ایستگاه‌های هواشناسی یکی از نیازهای مهم استان است؛ چراکه داده‌های دقیق و به‌موقع، نقش مهمی در پیش‌بینی شرایط جوی و مدیریت مخاطرات طبیعی دارند.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی همچنین از کمبود نیروی انسانی در این مجموعه خبر داد و گفت: از ۱۰۸ پست سازمانی پیش‌بینی‌شده برای اداره‌کل هواشناسی استان، تنها ۵۹ نفر مشغول به کار هستند و حدود ۴۹ درصد پست‌های سازمانی خالی است.
نخعی افزود: در سال گذشته هشت نیروی جدید به مجموعه هواشناسی استان اضافه شدند که بخشی از کمبود نیروی انسانی را جبران کرد، اما با توجه به ماهیت تخصصی و شبانه‌روزی فعالیت‌های هواشناسی، همچنان نیاز به تأمین نیروی انسانی وجود دارد.
وی با اشاره به نقش فناوری‌های نوین در ارتقای خدمات هواشناسی گفت: هوش مصنوعی می‌تواند در بهبود روش‌های پیش‌بینی، تحلیل داده‌ها و افزایش سرعت اطلاع‌رسانی مؤثر باشد و استفاده از این فناوری‌ها می‌تواند به ارتقای کیفیت خدمات هواشناسی کمک کند.
صرفه‌جویی ۷۵۹ میلیارد تومانی با هشدارهای هواشناسی کشاورزی
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با اشاره به خدمات این مجموعه به بخش کشاورزی اظهار کرد: پیش‌آگاهی‌های هواشناسی کشاورزی به‌صورت هفتگی و در روزهای یکشنبه و چهارشنبه، با مشارکت کارشناسان جهاد کشاورزی بررسی و ارائه می‌شود.
نخعی افزود: در این نشست‌ها، پیش‌بینی شرایط جوی در اختیار کارشناسان کشاورزی قرار می‌گیرد تا متناسب با مرحله کاشت، داشت و برداشت محصولات، توصیه‌های لازم به کشاورزان ارائه شود.
وی ادامه داد: زمان‌بندی آبیاری، یخ‌آب زمستانه، سم‌پاشی، برداشت محصولات و محافظت از باغ‌ها و مزارع در برابر سرما و یخبندان از جمله موضوعاتی است که در این پیش‌آگاهی‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با بیان اینکه این خدمات در کاهش خسارت‌های بخش کشاورزی مؤثر بوده است، گفت: برآوردها نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۴، از محل پیش‌آگاهی‌های هواشناسی کشاورزی، حدود ۷۵۹.۲ میلیارد تومان از خسارت‌های احتمالی در این بخش جلوگیری شده است.
پژوهش در حوزه خشکسالی و توسعه خدمات هواشناسی
نخعی با اشاره به اهمیت پژوهش در حوزه هواشناسی بیان کرد: طرح‌های پژوهشی دستگاه‌های اجرایی از محل اعتبارات پژوهشی پیش‌بینی‌شده و با سازوکارهای مربوط در استان بررسی و تصویب می‌شوند.
وی افزود: در حوزه هواشناسی نیز طرحی مرتبط با خشکسالی برای سال ۱۴۰۵ تصویب شده است که پس از انجام مراحل اداری و انتخاب مجری، وارد مرحله اجرا خواهد شد.
مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های علمی و فنی گفت: هواشناسی از جمله دستگاه‌های تخصصی و داده‌محور است که اطلاعات تولیدشده در آن، علاوه بر پیش‌بینی وضعیت جوی، در برنامه‌ریزی‌های کشاورزی، حمل‌ونقل، مدیریت بحران و سایر بخش‌های اقتصادی و اجتماعی کاربرد دارد.
نخعی با اشاره به خدمات هواشناسی هوانوردی نیز اظهار کرد: اطلاعات هواشناسی از الزامات مهم ایمنی پروازهاست و داده‌های مربوط به شرایط جوی در اختیار بخش‌های مرتبط قرار می‌گیرد تا تصمیم‌گیری درباره انجام پروازها با آگاهی از وضعیت جوی انجام شود.
وی در پایان بر اهمیت توسعه شبکه ایستگاه‌ها، تقویت نیروی انسانی متخصص و استفاده از فناوری‌های نوین برای افزایش دقت پیش‌بینی‌ها و ارتقای خدمات هواشناسی در خراسان جنوبی تأکید کرد.
نظر شما