خبرگزاری شبستان، گروه بین‌الملل: یحیی ابراهیم حسن سنوار، متولد سال ۱۹۶۲، از رهبران برجسته جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) بود که پس از سال‌ها فعالیت سیاسی و نظامی و تحمل بیش از دو دهه حبس در زندان‌های رژیم صهیونیستی، در سال ۲۰۱۷ به ریاست حماس در نوار غزه رسید.
او در سال ۲۰۲۱ نیز برای دومین بار به این سمت انتخاب شد و پس از ترور اسماعیل هنیه در ژوئیه ۲۰۲۴، ریاست دفتر سیاسی حماس را برعهده گرفت.
اسرائیل سنوار را طراح اصلی عملیات طوفان‌الاقصی در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ می‌دانست و حذف او را یکی از اهداف اصلی عملیات نظامی خود در نوار غزه اعلام کرده بود.
سرانجام، او ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴ در جریان درگیری با نیروهای اسرائیلی در منطقه تل‌السلطان شهر رفح شهید شد. بر اساس روایت اولیه اسرائیل، این عملیات از ابتدا با هدف شناسایی و ترور سنوار انجام نشده بود.
تولد و دوران تحصیل
یحیی سنوار ۱۹ اکتبر ۱۹۶۲ در اردوگاه آوارگان خان‌یونس در جنوب نوار غزه به دنیا آمد. خانواده او پس از اشغال شهر مجدل در جریان جنگ ۱۹۴۸ فلسطین و تأسیس رژیم جعلی اسرائیل، ناچار به ترک خانه و محل زندگی خود شدند. نام مجدل بعدها به اشکلون، یا عسقلان، تغییر یافت.
سنوار تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در خان‌یونس گذراند و سپس وارد دانشگاه اسلامی غزه شد. او در رشته مطالعات عربی تحصیل کرد و مدرک کارشناسی گرفت.
دوران کودکی و نوجوانی سنوار در شرایط دشوار زندگی در اردوگاه‌های آوارگان فلسطینی سپری شد. حملات و محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی رژیم صهیونیستی بر ساکنان این اردوگاه‌ها، بخشی از تجربه‌های سال‌های نخست زندگی او بود.
سنوار در ۲۱ نوامبر ۲۰۱۱ با سمر محمد ابوزمر ازدواج کرد. همسر او دانش‌آموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته اصول دین از دانشگاه اسلامی غزه بود. حاصل این ازدواج یک پسر به نام ابراهیم است.
فعالیت‌های سیاسی و شکل‌گیری شخصیت تشکیلاتی
سنوار در دوران تحصیل دانشگاهی به فعالیت‌های دانشجویی روی آورد و از اعضای فعال بلوک اسلامی، شاخه دانشجویی جریان اخوان‌المسلمین در فلسطین، شد.
او ابتدا مسئولیت دبیرخانه کمیته فنی و سپس کمیته ورزشی شورای دانشجویی دانشگاه اسلامی غزه را برعهده گرفت و پس از مدتی به معاونت و ریاست این شورا رسید. فعالیت‌های دانشجویی، زمینه آشنایی او با سازوکارهای تشکیلاتی و ورودش به عرصه رهبری سیاسی را فراهم کرد.
در سال ۱۹۸۶، سنوار به همراه خالد الهندی و روحی مشتهی، به دستور شیخ احمد یاسین، بنیان‌گذار حماس، نهادی امنیتی با عنوان «مجد» را تأسیس کرد. مأموریت این نهاد، شناسایی و پیگیری افرادی بود که از نگاه این تشکیلات با اسرائیل همکاری اطلاعاتی داشتند. این مجموعه بعدها به یکی از پایه‌های شکل‌گیری ساختار امنیت داخلی حماس تبدیل شد.
با تأسیس رسمی حماس در سال ۱۹۸۷ و آغاز انتفاضه اول فلسطین، سنوار به فعالیت‌های تشکیلاتی خود ادامه داد و به‌تدریج به یکی از چهره‌های مؤثر این جنبش تبدیل شد.
بازداشت و ۲۳ سال زندگی در زندان
سنوار نخستین بار در سال ۱۹۸۲، در ۲۰ سالگی، به دلیل فعالیت‌های دانشجویی بازداشت شد و چهار ماه را در بازداشت اداری گذراند. او یک هفته پس از آزادی دوباره بازداشت شد و شش ماه بدون محاکمه در زندان ماند. در سال ۱۹۸۵ نیز بار دیگر بازداشت شد و به هشت ماه حبس محکوم شد.
در ۲۰ ژانویه ۱۹۸۸، سنوار برای چهارمین بار بازداشت شد. اتهامات او به رهبری عملیاتی مربوط می‌شد که در آن دو نظامی اسرائیلی ربوده و کشته شده بودند.
دادگاه اسرائیل در مجموع چهار بار حبس ابد برای او صادر کرد؛ احکامی که در مجموع معادل ۴۲۶ سال زندان اعلام شد.
سنوار در دوران حبس، دو دوره مسئولیت هیئت رهبری اسرای حماس در زندان‌های رژیم صهیونیستی را برعهده داشت. او همچنین در مدیریت اعتراض‌ها و اعتصاب‌های غذای زندانیان، از جمله اعتصاب‌های سال‌های ۱۹۹۲، ۱۹۹۶، ۲۰۰۰ و ۲۰۰۴، نقش داشت.
او در زندان‌های مختلفی از جمله مجدل، هداریم، السبع و نفحه نگهداری شد و بنا بر گزارش‌های منتشرشده، چهار سال را در سلول انفرادی گذراند. در این مدت با مشکلات جسمی متعددی روبه‌رو شد و مدتی نیز از دردهای شدید معده و استفراغ خون رنج برد.
سنوار دو بار برای فرار از زندان تلاش کرد. در نخستین مورد، هنگامی که در زندان مجدل در عسقلان بود، با استفاده از سیم و اره‌ای کوچک دیوار سلول را سوراخ کرد، اما پیش از تکمیل مسیر فرار شناسایی شد و به سلول انفرادی انتقال یافت. تلاش دوم او در زندان رمله، با بریدن میله‌های پنجره و آماده‌کردن طنابی بلند، در آخرین مراحل ناکام ماند.
او در دوران حبس با مشکلات پزشکی دیگری نیز مواجه شد. پس از شکایت از سردردهای مداوم و تب شدید، آزمایش‌های پزشکی از وجود لخته خون در مغزش حکایت داشت و او تحت عمل جراحی هفت‌ساعته قرار گرفت.
محدودیت دیدارهای خانوادگی نیز از دیگر بخش‌های زندگی او در زندان بود. بر اساس اظهارات برادرش پس از آزادی، اسرائیل به مدت ۱۸ سال مانع ملاقات او با یحیی شده بود. پدرش نیز طی ۱۳ سال تنها دو بار موفق به دیدار او شد.
کتاب‌ها و نوشته‌های دوران زندان
سنوار در دوران حبس، علاوه بر فعالیت‌های تشکیلاتی، به مطالعه، یادگیری زبان عبری و تألیف و ترجمه آثار مختلف پرداخت. آشنایی با زبان عبری به او امکان داد تا منابع مرتبط با جامعه و ساختار امنیتی اسرائیل را مطالعه کند.
از جمله آثار منتسب به او می‌توان به ترجمه کتاب «شاباک میان پیکرها» نوشته کارمی گیلون، رئیس پیشین دستگاه امنیت داخلی اسرائیل، اشاره کرد. او همچنین کتابی درباره احزاب اسرائیل در سال ۱۹۹۲ ترجمه کرد که به معرفی احزاب، برنامه‌ها و گرایش‌های سیاسی آنها می‌پرداخت.
رمان «خار میخک» که در سال ۲۰۰۴ منتشر شد، از دیگر آثار سنوار است. این رمان تاریخ مبارزه فلسطینیان از سال ۱۹۶۷ تا انتفاضه الاقصی را روایت می‌کند.
کتاب «حماس؛ تجربه و خطا» به تجربه تشکیلاتی و تحولات این جنبش می‌پردازد. سنوار همچنین کتاب «المجد» را در سال ۲۰۱۰ منتشر کرد که موضوع آن ساختار و فعالیت‌های شاباک، شیوه‌های جمع‌آوری اطلاعات، جذب منابع انسانی و روش‌های بازجویی این دستگاه امنیتی بود.
آزادی در مبادله اسرا و بازگشت به فعالیت‌های سیاسی
سنوار در سال ۲۰۱۱، پس از ۲۳ سال زندان، در چارچوب توافق مبادله اسرا میان حماس و اسرائیل آزاد شد. او یکی از بیش از هزار اسیر فلسطینی بود که در برابر آزادی گلعاد شالیط، نظامی اسرائیلی اسیرشده در نوار غزه، آزاد شدند.
این توافق که به «وفاء الاحرار» شهرت یافت، پس از بیش از پنج سال اسارت شالیط به نتیجه رسید. تلاش‌های رژیم صهیوینستی برای آزادی او در جریان حمله نظامی به غزه در اواخر سال ۲۰۰۸ نیز به نتیجه نرسیده بود.
سنوار پس از آزادی، به‌سرعت در ساختار رهبری حماس جایگاه یافت. او در انتخابات داخلی سال ۲۰۱۲ به عضویت دفتر سیاسی این جنبش درآمد و مسئولیت هماهنگی میان رهبری سیاسی و گردان‌های عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس، را برعهده گرفت.
در جریان حمله رژیم صهیونیستی به غزه در سال ۲۰۱۴، سنوار یکی از چهره‌های مؤثر در هماهنگی میان بخش سیاسی و نظامی حماس بود. پس از پایان درگیری‌ها نیز ارزیابی‌هایی از عملکرد فرماندهان میدانی انجام داد که به برکناری شماری از فرماندهان ارشد منجر شد.
در سال ۲۰۱۵، حماس مسئولیت پرونده اسرای اسرائیلی را به سنوار سپرد و او مأمور هدایت مذاکرات مربوط به این پرونده شد. در همان سال، وزارت خارجه آمریکا نام او را در فهرست تروریست‌های بین‌المللی ویژه قرار داد و رژیم صهیونیستی نیز او را در فهرست افراد تحت تعقیب برای ترور قرار داد.
ریاست حماس در غزه و تلاش برای بهبود روابط
سنوار در ۱۳ فوریه ۲۰۱۷ به ریاست دفتر سیاسی حماس در نوار غزه انتخاب شد و جانشین اسماعیل هنیه شد که در آن زمان ریاست کل جنبش را برعهده داشت.
او در این دوره تلاش کرد روابط حماس با تشکیلات خودگردان فلسطین به رهبری جنبش فتح را بهبود ببخشد و به شکاف سیاسی میان غزه و کرانه باختری پایان دهد. این تلاش‌ها برای دستیابی به آشتی ملی فلسطینیان به نتیجه نرسید.
بهبود روابط با مصر نیز از محورهای فعالیت او بود. سنوار در سال ۲۰۱۷ همراه با هیئتی از رهبران حماس به قاهره سفر کرد و با مقام‌های اطلاعاتی مصر دیدار داشت. مذاکرات به توافق‌هایی درباره وضعیت معیشتی، امنیتی و انسانی غزه و مسائل مرزی انجامید.
او در مارس ۲۰۲۱ برای دومین بار به ریاست حماس در نوار غزه انتخاب شد و دوره‌ای چهارساله را آغاز کرد.
در این سال‌ها، خانه سنوار چندین بار هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفت. منزل او در سال ۲۰۱۲ به‌طور کامل تخریب شد و در جریان جنگ غزه در سال ۲۰۱۴ و حملات هوایی مه ۲۰۲۱ نیز هدف حمله قرار گرفت.
سنوار به شخصیتی محتاط و کم‌حرف شناخته می‌شد که به‌ندرت در انظار عمومی ظاهر می‌شد، اما در ساختار حماس نفوذ و قدرت تشکیلاتی قابل‌توجهی داشت.
سنوار و عملیات طوفان‌الاقصی
پس از عملیات طوفان‌الاقصی در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، سنوار به یکی از اصلی‌ترین اهداف رژیم صهیونیستی در جنگ غزه تبدیل شد.
مقام‌های اسرائیلی او را طراح اصلی این عملیات می‌دانستند؛ عملیاتی که تلفات انسانی و نظامی سنگینی به رژیم صهیونیستی وارد کرد و پرسش‌های گسترده‌ای درباره عملکرد دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی این رژیم برانگیخت.
رژیم صهیونیستی، عملیات نظامی خود در غزه را «شمشیرهای آهنین» نامید و اعلام کرد که از بین بردن رهبران حماس، به‌ویژه سنوار و محمد ضیف، فرمانده کل گردان‌های عزالدین قسام، از اهداف اصلی آن است.
در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۳، دولت انگلیس، تحریم‌هایی علیه شماری از رهبران حماس، از جمله سنوار، اعمال کرد که شامل مسدودکردن دارایی‌ها و ممنوعیت سفر بود. مقام‌های فرانسوی نیز در ۳۰ نوامبر همان سال فرمان مسدودکردن دارایی‌های او را برای شش ماه صادر کردند.
سنوار در طول جنگ به‌ندرت در انظار عمومی دیده شد. روزنامه اسرائیلی هاآرتص گزارش داد که او در دوران اسارت برخی از گروگان‌های اسرائیلی در غزه با آنان دیدار کرده و به زبان عبری به آنها گفته بود که در امن‌ترین مکان قرار دارند و آسیبی به آنها نخواهد رسید.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در ۶ دسامبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که نیروهای اسرائیلی خانه سنوار را محاصره کرده‌اند، اما نتوانسته‌اند او را پیدا کنند. برخی مقام‌های نظامی اسرائیل معتقد بودند که او عملیات را از شبکه تونل‌های زیرزمینی غزه و با همکاری دیگر فرماندهان نظامی حماس هدایت می‌کند.
انتخاب به ریاست دفتر سیاسی پس از ترور اسماعیل هنیه
در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴، حماس اعلام کرد که اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی این جنبش، در محل اقامت خود در تهران ترور شده است. هنیه برای شرکت در مراسم تحلیف مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به تهران سفر کرده بود.
پس از خاکسپاری هنیه در دوحه، پایتخت قطر، روند انتخاب جانشین او در ساختار داخلی حماس آغاز شد. این جنبش در ۶ آگوست ۲۰۲۴ اعلام کرد که نهادهای مشورتی آن به اتفاق آرا یحیی سنوار را به ریاست دفتر سیاسی انتخاب کرده‌اند.
این انتخاب در شرایطی صورت گرفت که جنگ غزه ادامه داشت و سنوار همچنان یکی از مهم‌ترین اهداف اسرائیل به شمار می‌رفت.
شهادت در رفح
یحیی سنوار در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۴، در جریان درگیری با نیروهای ارتش صهیونیستی در منطقه تل‌السلطان شهر رفح در جنوب نوار غزه، شهید شد.
بر اساس روایت اسرائیل، نیروهای نظامی این رژیم در جریان عملیات خود با سه نفر از نیروهای حماس در ساختمانی در منطقه تل‌السلطان درگیر شدند. در ابتدا هویت کشته‌شدگان مشخص نبود و ارتش اسرائیل و سازمان امنیت داخلی این رژیم، شاباک، در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که در حال بررسی احتمال حضور سنوار در میان آنها هستند.
پس از آن، ارتش صهیوینستی با انجام آزمایش‌های دی‌ان‌ای و بررسی‌های پزشکی قانونی، هویت او را تأیید کرد. برای این بررسی‌ها از نمونه‌ها و اطلاعاتی استفاده شد که در دوران بازداشت پیشین سنوار در اختیار اسرائیل قرار گرفته بود.
در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۴، حماس شهادت سنوار را تأیید کرد. خلیل الحیه، از رهبران این جنبش، در پیامی تصویری که از شبکه الجزیره پخش شد، گفت سنوار در جریان رویارویی با نیروهای اسرائیلی به شهادت رسید. او افزود که سنوار «در حال پیشروی، نه عقب‌نشینی» به شهادت رسید و در جریان درگیری، در خط مقدم حضور داشت و میان مواضع جنگی جابه‌جا می‌شد.
با شهادت سنوار، حماس یکی از مهم‌ترین رهبران سیاسی و نظامی خود را از دست داد؛ چهره‌ای که مسیر زندگی‌اش از اردوگاه آوارگان خان‌یونس آغاز شد، بیش از دو دهه در زندان‌های رژیم صهیونیستی ادامه یافت و سرانجام با رسیدن به ریاست دفتر سیاسی حماس و شهادت در جریان جنگ غزه به پایان رسید.
نظر شما