به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی مهدوی‌پور، نماینده ولی‌فقیه در آفریقا، امروز در پنجمین سالگرد ارتحال علامه حسن‌زاده آملی که در سالن قدس مجتمع آموزش عالی امام خمینی(ره) قم برگزار شد، با اشاره به تجربه‌های خود در سفر به کشورهای مختلف جهان، اظهار داشت: بررسی وضعیت اعتقادی و فرهنگی ملت‌ها نشان می‌دهد که گرایش به معنویت و عرفان در میان مسلمانان و پیروان دیگر ادیان گسترده است و انسان معاصر، با وجود پیشرفت‌های مادی، همچنان در جست‌وجوی آرامش و تعالی روحی قرار دارد.
وی با بیان اینکه طی ۳۲ سال گذشته وضعیت حدود ۵۰ کشور را از نزدیک بررسی کرده است، افزود: در کشورهایی همچون چین، هند، کشورهای آسیای مرکزی و مناطق مختلف آفریقا، گرایش‌های معنوی و عرفانی قابل‌توجهی وجود دارد و شناخت این جریان‌ها برای تحلیل وضعیت اعتقادی و فرهنگی جوامع ضروری است.
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با اشاره به وضعیت گرایش‌های عرفانی در هند گفت: در این کشور، به گفته وی، حدود ۲۵۰ میلیون مسلمان زندگی می‌کنند که حدود ۷۰ درصد آنان رویکردی عرفانی دارند. همچنین در میان پیروان آیین هندو نیز گرایش‌های معنوی قابل‌توجهی مشاهده می‌شود.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با اشاره به استقبال گسترده مردم از سخنرانی رهبران معنوی در هند اظهار داشت: در برخی از این اجتماعات، شمار حاضران به حدود ۲۰۰ هزار نفر می‌رسد. بررسی محتوای سخنان این رهبران نشان می‌دهد که ارتباط انسان با خدا و سبک زندگی، دو محور اصلی مباحث آنان است و مفهوم وحدت وجود نیز در برخی جریان‌ها مطرح می‌شود.
وی با تأکید بر ضرورت بررسی علمی این آموزه‌ها افزود: برای شناخت جریان‌های عرفانی معاصر، باید مبانی اعتقادی، برداشت آن‌ها از خداوند و نوع نگاهشان به ارتباط انسان با خدا بررسی شود؛ زیرا فهم نادرست مفاهیمی همچون وحدت وجود می‌تواند به برداشت‌های اعتقادی نادرست و کثرت‌گرایی در حوزه باورهای دینی منجر شود.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به تفاوت میان اعتقاد به خالق جهان و پرستش مظاهر مختلف خاطرنشان کرد: در تحلیل اعتقادات برخی از پیروان آیین هندو، باید میان شرک در عبادت و اعتقاد به خالق بودن معبودها تفاوت قائل شد. وی یادآور شد که در صدر اسلام نیز برخی مشرکان، در کنار اعتقاد به خداوند، در مقام عبادت دچار انحراف بودند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور همچنین با اشاره به بودیسم اظهار داشت: در برخی قرائت‌های این آیین، اعتقاد به خداوند به معنای رایج در ادیان توحیدی پذیرفته نیست، اما نوعی گرایش معنوی وجود دارد که بیشتر بر ابعاد دنیوی و دستیابی به آرامش متمرکز است. ازاین‌رو، شناخت تفاوت مبانی فکری مکاتب گوناگون برای تحلیل دقیق جریان‌های معنوی ضرورت دارد.
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا در ادامه، به تجربه گفت‌وگوی خود با تعدادی از علمای بودایی در یکی از شهرهای چین در نزدیکی منطقه تبت اشاره کرد و گفت: در سفری که با هدف بنیان‌گذاری مسجدی برای شیعیان انجام دادم، با شماری از علمای بودایی دیدار کردم که یکی از آنان مبلغ قابل‌توجهی برای ساخت مسجد اهدا کرد.
وی افزود: این افراد مرکز بزرگی برای تمرین‌های مدیتیشن ساخته بودند تا مراجعه‌کنندگان بتوانند میان احساسات و رفتارهای خود فاصله ایجاد کنند و در مواجهه با موقعیت‌های مختلف، واکنش‌های سنجیده‌تری داشته باشند. برای نمونه، فردی که دچار خشم می‌شود، با این تمرین‌ها می‌آموزد که بلافاصله تحت تأثیر هیجان خود قرار نگیرد و رفتاری شتاب‌زده از او سر نزند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با اشاره به حضور افرادی از کشورهای اروپایی در این مراکز برای دستیابی به آرامش ذهنی اظهار داشت: در گفت‌وگو با رهبر بوداییان آن منطقه تأکید کردم که مدیتیشن می‌تواند به آرامش ذهنی کمک کند، اما عرفان اسلامی افقی فراتر از این هدف دارد و انسان را به سوی معرفت عمیق‌تر نسبت به خویشتن، جهان هستی و خالق عالم هدایت می‌کند.
وی عرفان اسلامی را دریایی بیکران توصیف کرد و گفت: در مسیر عرفان اسلامی، انسان به مرتبه‌ای از معرفت و تعالی می‌رسد که دنیا در نگاه او کوچک می‌شود و عظمت خداوند در قلبش تجلی پیدا می‌کند. در چنین مرحله‌ای، نگاه انسان به زندگی و تعلقات مادی دگرگون می‌شود و درمی‌یابد که هیچ‌یک از موجودات عالم، مستقل از اراده و قدرت الهی نیستند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه دستیابی به مراتب عالی معرفت نیازمند تلاش و مجاهدت است، تصریح کرد: سیر و سلوک معنوی بدون تهذیب نفس، تمرین و مجاهدت با نفس امکان‌پذیر نیست و انسان برای رسیدن به مراتب بالاتر شناخت و تعالی روحی باید این مسیر را آگاهانه طی کند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور با ابراز تأسف از معرفی‌نشدن شایسته میراث عرفانی و فلسفی اسلام در عرصه بین‌المللی اظهار داشت: اندیشه‌های عمیق عرفانی اسلام و آثار بزرگانی همچون علامه حسن‌زاده آملی، آن‌گونه که شایسته است به جهانیان معرفی نشده و ظرفیت‌های معرفتی این میراث برای بسیاری از مردم دنیا ناشناخته مانده است.
وی با اشاره به استقبال جوانان از دوره‌های انگیزشی و برنامه‌هایی که با هدف دستیابی به آرامش و خودشناسی برگزار می‌شوند، افزود: این استقبال نشان می‌دهد که نیاز به آرامش، رشد درونی و شناخت خویشتن در میان نسل جوان جدی است؛ اما ما نتوانسته‌ایم معارف عمیق اسلامی را با زبانی ساده، روشن و متناسب با نیازهای انسان امروز ارائه کنیم.
این مبلغ بین الملل تأکید کرد: اگر مفاهیم پیچیده عرفانی به‌درستی تبیین و متناسب با پرسش‌ها و دغدغه‌های مخاطبان عرضه شوند، زمینه مناسبی برای آشنایی نسل جوان با معارف اسلامی و بهره‌مندی از ظرفیت‌های معنوی آن فراهم خواهد شد.
وی در همین زمینه به تجربه برگزاری کنفرانسی اسلامی در دانشگاه ملی اسلامیه دهلی، حدود ۱۵ سال پیش، اشاره کرد و گفت: این کنفرانس با استقبال گسترده استادان دانشگاه روبه‌رو شد؛ به‌گونه‌ای که به گفته رئیس وقت دانشگاه، حدود ۶۰۰ نفر از استادان بیرون از سالن ایستاده بودند تا بتوانند به سخنان ارائه‌شده گوش دهند.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور این تجربه را نشانه‌ای از ظرفیت گفت‌وگو و استقبال دانشگاهیان از معارف اسلامی دانست و تأکید کرد: نباید تصور کنیم مخاطبان جهانی به این معارف بی‌علاقه‌اند؛ بلکه باید بررسی کنیم تا چه اندازه توانسته‌ایم آموزه‌های اسلامی را متناسب با نیازها و پرسش‌های آنان عرضه کنیم.
نماینده ولی‌فقیه در آفریقا با اشاره به ظرفیت‌های معنوی این قاره گفت: بنا بر آمار، حدود ۶۵۰ میلیون مسلمان با گرایش‌ها و طریقت‌های مختلف در آفریقا زندگی می‌کنند که بسیاری از آنان به دنبال تعالی نفس، رشد معنوی و دستیابی به مراتب بالاتر معرفت هستند.
وی افزود: در برخی از این جوامع، دسترسی کافی به منابع معرفتی معتبر و استادان آگاه وجود ندارد و این مسئله ممکن است تشخیص مسیر صحیح معنوی را برای علاقه‌مندان دشوار کند. ازاین‌رو، هدایت درست افرادی که به دنبال معنویت هستند و کمک به تمایز میان آموزه‌های اصیل دینی و برداشت‌های نادرست، مسئولیتی مهم برای مراکز علمی و دینی به شمار می‌رود.
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی‌پور در پایان با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای گسترش بین‌المللی عرفان اسلامی اظهار داشت: معرفی اندیشه‌های شخصیت‌هایی همچون علامه حسن‌زاده آملی، تربیت استادان آگاه، تولید محتوای متناسب با مخاطبان بین‌المللی و تبیین مفاهیم عمیق عرفانی با زبانی ساده و قابل‌فهم، از جمله اقداماتی است که باید در این مسیر مورد توجه قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: همه ما در برابر معرفی درست معارف اسلامی به جهانیان مسئولیت داریم و باید از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و تبلیغی برای انتقال این گنجینه ارزشمند به جوامع مختلف بهره بگیریم؛ چراکه عرفان اسلامی می‌تواند پاسخی عمیق به نیاز انسان معاصر برای خودشناسی، خداشناسی و تعالی معنوی باشد.
دیپلمات سابق و استاد دانشگاه، با توصیف علامه حسن‌زاده آملی به‌عنوان شخصیتی جامع در علوم مختلف، از کمبود ترجمه آثار این عالم برجسته به زبان‌های اروپایی انتقاد کرد و گفت: ظرفیت علمی و معنوی علامه اقتضا می‌کند آثار وی در محافل علمی جهان بیشتر معرفی شود.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، همایون همتی، دیپلمات سابق و استاد دانشگاه، پیش از ظهر امروز در همایش گرامیداشت علامه حسن‌زاده آملی که در مجتمع عالی آموزشی امام خمینی برگزار شد، با اشاره به خاطرات خود از دیدار با این عالم برجسته، اظهار داشت: در جلسات متعددی با علامه حسن‌زاده آملی و شاگردان ایشان حضور داشتم و آنچه بیش از هر چیز در شخصیت ایشان برایم جلوه داشت، تواضع، ادب و لطافت روحی ایشان بود.
همتی با توصیف علامه حسن‌زاده آملی به‌عنوان شخصیتی جامع در علوم مختلف، تصریح کرد: علامه حسن‌زاده آملی حقیقتاً دایرةالمعارفی از علوم بود و شایسته نیست با چنین شخصیت‌هایی برخوردهای نادرست صورت گیرد یا جایگاه علمی و معنوی آنان نادیده گرفته شود.
وی با ابراز تأسف از کمبود ترجمه آثار علامه حسن‌زاده آملی به زبان‌های اروپایی، خاطرنشان کرد: هنگامی که به‌عنوان رایزن فرهنگی در آلمان فعالیت می‌کردم، افرادی درباره آثار ایشان سؤال می‌کردند و علاقه‌مند بودند برخی رساله‌های ایشان به زبان آلمانی ترجمه شود. با این حال، آثار علامه آن‌گونه که شایسته است به زبان‌های زنده اروپایی معرفی نشده‌اند.
استاد دانشگاه با بیان اینکه از طریق مطالعه آثار و مصاحبه‌های علامه حسن‌زاده آملی خود را شاگرد ایشان می‌داند، گفت: علامه از طریق آثار و سخنان خود بر من تأثیر گذاشتند و خود را موظف می‌دانم حق این آشنایی و بهره‌مندی را به‌درستی ادا کنم. البته احترام به بزرگان نباید به معنای توقف در گذشته باشد؛ باید ادب و حرمت علمی را حفظ کنیم و در عین حال، مسیر پیشرفت و تولید دانش را ادامه دهیم.
همتی در ادامه با اشاره به موضوع تأثیر عرفان اسلامی بر عرفان آلمانی، اظهار داشت: اندیشه‌های عرفانی اسلامی، به‌ویژه آثار ابن‌عربی و مولانا، ظرفیت گسترده‌ای برای مطالعه و پژوهش در محیط‌های علمی غرب دارند. مولانا در آلمان نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته و حوزه مولوی‌پژوهی در این کشور فعال است.
وی با اشاره به تجربه فعالیت‌های فرهنگی خود در آلمان افزود: در دوره فعالیت فرهنگی در این کشور، زمینه معرفی و ترجمه برخی آثار دینی و اسلامی را فراهم کردم. در این مسیر، کتاب «جهاد اکبر» امام خمینی(ره) و آثاری از شهید مرتضی مطهری، از جمله مباحث مربوط به حجاب، مورد توجه قرار گرفتند. در مجموع، ۲۸ جلد کتاب در آلمان منتشر کردم که این فعالیت‌ها بخشی از تلاش برای معرفی اندیشه اسلامی به مخاطبان آلمانی بود.
همتی با اشاره به تفاوت میان عرفان اسلامی و برخی جریان‌های معنویت‌گرای معاصر در غرب، بیان کرد: در آلمان، جریان‌هایی همچون پوچ‌گرایی و برخی قرائت‌های افراطی از فمینیسم حضور دارند. در کنار این جریان‌ها، بعضی مکاتب معنوی جدید نیز با استقبال گروه‌هایی از مخاطبان روبه‌رو شده‌اند که در آثار و آموزش‌های آن‌ها از موضوعاتی همچون یوگا و تله‌پاتی سخن گفته می‌شود.
وی افزود: گاهی دوره‌هایی با عنوان معنویت برگزار می‌شود که شرکت‌کنندگان در آن‌ها به مناطق مختلف، از جمله نواحی کوهستانی آسیا، سفر می‌کنند و به خلوت‌گزینی و تمرین‌های خاص می‌پردازند. با این حال، نباید هر فعالیتی را که با عنوان عرفان و معنویت عرضه می‌شود، با عرفان اصیل و عمیق اسلامی یکسان دانست.
وی با تأکید بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره جریان‌های شبه‌عرفانی، تصریح کرد: باید پیش از معرفی عرفان اسلامی، ذهن جوانان را از انحرافات و تصورات نادرست درباره عرفان پاک‌سازی کنیم و سپس آنان را با معارف اصیل عرفانی آشنا سازیم. این کار به آموزش صحیح، تبیین عقلانی و معرفی چهره‌های معتبر عرفان اسلامی نیاز دارد.
همتی با تأکید بر نقش عقلانیت در نظام فکری جمهوری اسلامی، اظهار داشت: اساس نظام ما بر عقلانیت، معرفت و اسلام‌شناسی استوار است و یکی از ظرفیت‌های مهم اندیشه اسلامی، برخورداری از پشتوانه فلسفی و عرفانی عمیق است. این ظرفیت باید به‌درستی در محیط‌های علمی بین‌المللی معرفی شود.
وی با اشاره به گفت‌وگوی خود با یکی از استادان برجسته دانشگاه مونیخ خاطرنشان کرد: یکی از استادان این دانشگاه به من گفت که در حال ترجمه کتاب «فصوص‌الحکم» به زبان آلمانی است. این موضوع نشان می‌دهد که در محیط‌های دانشگاهی آلمان نیز زمینه‌هایی برای آشنایی بیشتر با میراث عرفانی اسلامی وجود دارد و باید از این فرصت‌ها برای گسترش پژوهش و ترجمه بهره گرفت.
همتی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به خاطراتی از آیت‌الله خوشوقت، به مواضع صریح ایشان در حمایت از رهبر شهید انقلاب پرداخت و گفت: آیت‌الله خوشوقت از رهبر شهید دفاع می‌کرد و بر ضرورت اطاعت از رهبری تأکید داشت.
وی همچنین خاطره‌ای از گفت‌وگوی خود با آیت‌الله خوشوقت درباره جایگاه فلسفی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مقایسه با امام خمینی(ره) نقل کرد و گفت: به آن مرحوم گفتم به هر حال حضرت آیت الله خامنه‌ای دانش فلسفی امام را ندارد که آیت الله خوشوقت در پاسخ گفت اخلاص این مرد آنقدر زیاد است که خداوند کمبودها را جبران کرده و به ایشان عطا کرده است.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت گسترش فعالیت‌های علمی و فرهنگی در حوزه عرفان اسلامی، خاطرنشان کرد: معرفی دقیق میراث عرفانی اندیشمندانی همچون علامه حسن‌زاده آملی، ابن‌عربی و مولانا به مخاطبان جهانی، در کنار آگاه‌سازی جوانان درباره جریان‌های شبه‌عرفانی، می‌تواند زمینه شناخت عمیق‌تر معارف اسلامی را فراهم کند. برای تحقق این هدف، باید ترجمه آثار معتبر، پژوهش دانشگاهی و فعالیت‌های فرهنگی هدفمند را با جدیت دنبال کرد.
نظر شما