خبرگزاری شبستان_ خراسان‌جنوبی؛فاطمه رحیم‌زاده _ در گوشه‌ای از روستاهای عشایری خراسان‌جنوبی، جایی که خشکسالی و کاهش دامداری بسیاری از خانواده‌ها را با دغدغه ماندن و مهاجرت روبه‌رو کرده است، زنان روستا با تکیه بر هنری که نسل به نسل به آنها رسیده، مسیر تازه‌ای برای اشتغال و درآمدزایی ساخته‌اند، سوزن‌دوزی‌هایی که روزی تنها بخشی از هنر بومی زنان بود، امروز به محصولی برای فروش در نمایشگاه‌های کشور و حتی بازار خارج از مرزها تبدیل شده است.
در دل روستایی عشایری با تنها ۹ خانوار ساکن، جایی که دامداری و کشاورزی بخش مهمی از زندگی مردم را شکل می‌دهد، زنان روستا با دستانی هنرمند، نخ و سوزن را به ابزاری برای درآمدزایی و ماندگاری هنر نسل‌های گذشته تبدیل کرده‌اند.
قصه «ماه‌بانو» تنها روایت یک کارگاه سوزن‌دوزی نیست، اینجا گردشگری، صنایع‌دستی، دامداری و محصولات بومی در کنار هم قرار گرفته‌اند تا اقتصاد یک روستای کوچک را جان تازه‌ای ببخشند با این حال، راه خاکی و... همچنان سد راه توسعه این ظرفیت‌هاست، ظرفیتی که مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو معتقد است با رفع این موانع می‌تواند گردشگران بیشتری را به روستا بکشاند و درآمد زنان و خانواده‌های روستایی را افزایش دهد.
قصه‌ای که از سال ۱۳۹۶ با راه‌اندازی شرکت تعاونی «نگار افشان ماه‌بانو» آغاز می‌شود و حالا در کنار سوزن‌دوزی، به رویای ساخت یک بوم‌گردی سنتی نیز گره خورده است.
بهاءالدین کلندرزهی، مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی با اشاره به آغاز فعالیت این مجموعه اظهار می‌کند: از سال ۱۳۹۶، با توجه به خشکسالی‌های متعدد، کاهش دامداری و مهاجرت مردم از روستاها، تصمیم گرفتیم از هنر سوزن‌دوزی که نسل به نسل منتقل شده بود، برای ایجاد اشتغال و درآمدزایی زنان روستا استفاده کنیم.
وی که دانش‌آموخته رشته گردشگری است، می‌افزاید: با تعدادی از بانوان روستا صحبت کردیم و قرار شد در صورت فروش محصولات، بخشی از درآمد حاصل از فروش به خود این بانوان اختصاص پیدا کند و به این ترتیب فعالیت را به صورت جدی آغاز کردیم.
استقبال مردم از محصولات، انگیزه‌ای شد تا به فکر راه‌اندازی شرکت تعاونی بیفتیمکلندرزهی ادامه می‌دهد: در نخستین نمایشگاه صنایع دستی که در سال ۱۳۹۶ برگزار شد، غرفه ما به عنوان غرفه برتر انتخاب و استقبال مردم از محصولات، انگیزه‌ای شد تا به فکر راه‌اندازی شرکت تعاونی بیفتیم.
وی بیان می‌کند: پس از نمایشگاه بیرجند، محصولات خود را با یک نیسان به مشهد ارسال کردیم که تقریباً تمام محصولات به فروش رسید و تنها دو قطعه برگشت خورد، این اتفاق برای ما جرقه امیدی ایجاد کرد تا تولید را افزایش دهیم.
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو گفت: در نهایت شرکت تعاونی را در اسفندماه سال ۱۳۹۶ راه‌اندازی کردیم و پس از آن نیز در نمایشگاه‌های سراسری مختلف کشور حضور یافتیم.
شناخت بازار از دل نمایشگاه‌ها
کلندرزهی با بیان اینکه حضور در نمایشگاه‌ها فرصت شناخت سلیقه مشتریان را فراهم کرد، اظهار می‌کند: وقتی در نمایشگاه‌های مختلف شرکت کردیم، با مشتریان و افراد جدیدی آشنا شده و متوجه شدیم چه گروه‌هایی به این محصولات علاقه‌مند هستند.
وی می‌افزاید: با صاحبان بوم‌گردی‌ها و لمکده‌ها ارتباط گرفتیم و حتی افرادی که در حوزه صادرات فعالیت داشتند در نمایشگاه‌ها از محصولات ما عکس و فیلم تهیه می‌کردند و همین موضوع باعث شد سوزن‌دوزی زنان روستا بیشتر دیده شود.
وی ادامه می‌دهد: هدف ما این بود که کاری که در روستا انجام می‌شود رونق بگیرد و بانوانی که در کنار کشاورزی و دامداری فعالیت دارند، بتوانند درآمد بیشتری داشته باشند.
صادرات سوزن‌دوزی ماه‌بانو به آلمان
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو از تجربه صادرات محصولات این مجموعه به آلمان خبر می‌دهد و می‌گوید: در سال ۱۳۹۹، محصولات ما به آلمان صادر شد و مستندات این صادرات در اداره کار شهرستان درمیان موجود است.
کلندرزهی می‌افزاید: گردشگرانی که به روستا آمده بودند از کلکسیون محصولات ما بازدید کرده و پس از خرید یک محصول، سفارش حدود ۲۰۰ جفت از محصولات را ثبت کردند که ارزش این صادرات در آن زمان بیش از ۲۰۰ دلار بوده است.
وی بیان می‌کند: محصولات ابتدا از روستا به شیراز ارسال شد و سپس از طریق همان مجموعه‌ای که گردشگران را به منطقه آورده بود، برای مشتریان در آلمان ارسال شد.
علاوه بر کارگاه سوزن‌دوزی، یک کلکسیون از محصولات داریم که گردشگران می‌توانند از آن بازدید کنند و محصولات مورد علاقه خود را سفارش دهندوی با اشاره به راه‌اندازی کلکسیون محصولات در روستای ماه‌ماه‌بانو می‌گوید: علاوه بر کارگاه سوزن‌دوزی، یک کلکسیون از محصولات داریم که گردشگران می‌توانند از آن بازدید کنند و محصولات مورد علاقه خود را سفارش دهند.
کلندرزهی بیان می‌کند: این کلکسیون به نوعی محلی برای معرفی هنر زنان روستا و ایجاد ارتباط میان گردشگری و صنایع دستی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه بیشتر مشتریان محصولات از خارج از استان هستند، می‌افزاید: مشتریانی از مشهد و تهران داریم و حتی افرادی که در مسیر سفر به سمت چابهار هستند و در روستاهای اطراف خویشاوند دارند، برای بازدید از کلکسیون محصولات به اینجا می‌آیند.
اگر گردشگری نباشد، صنایع دستی رونق ندارد و اگر صنایع دستی نباشد، گردشگری رونق نخواهد داشت
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو گردشگری و صنایع دستی را دو بخش جدانشدنی از یکدیگر دانست و گفت: اعتقاد دارم گردشگری و صنایع دستی دو خط موازی هستند که هیچ‌گاه یکدیگر را قطع نمی‌کنند، اگر گردشگری نباشد، صنایع دستی رونق ندارد و اگر صنایع دستی نباشد، گردشگری رونق نخواهد داشت.
کلندرزهی ادامه داد: بسیاری از محصولات ما توسط گردشگرانی خریداری می‌شود که از شهرهای دیگر به منطقه می‌آیند و با خود خانواده‌ها و آشنایانشان را برای دیدن کلکسیون و خرید محصولات می‌آورند.
از سوزن‌دوزی تا ساخت بوم‌گردی سنتی
وی در ادامه به راه‌اندازی یک اقامتگاه بوم‌گردی در روستا اشاره کرده و می‌گوید: با توجه به اینکه تعداد گردشگران روزبه‌روز بیشتر می‌شود، تصمیم گرفتم یک بوم‌گردی در روستا راه‌اندازی کنیم تا بتوانیم علاوه بر پذیرایی از گردشگران از ظرفیت آنها استفاده کنیم.
بوم‌گردی کاملاً سنتی بر پایه خشت، گل و چوب ساخته می‌شود و تلاش کرده‌ایم فرهنگ بلوچی منطقه در ساخت آن حفظ کلندرزهی با بیان اینکه احداث بوم‌گردی با معماری بومی و فرهنگ بلوچ در دستور کار قرار دارد، در خصوص ویژگی‌های بوم‌گردی در حال ساخت می‌گوید: این بوم‌گردی کاملاً سنتی بر پایه خشت، گل و چوب ساخته می‌شود و تلاش کرده‌ایم فرهنگ بلوچی منطقه در ساخت آن حفظ شود.
وی با اشاره به پیشرفت حدود ۶۰ درصدی بوم‌گردی تأکید می‌کند: تاکنون بیش از یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان از منابع شخصی برای ساخت بوم‌گردی هزینه کرده‌ام.
وی ادامه می‌دهد: برای تکمیل زیرساخت‌ها و بخش‌های باقی‌مانده از جمله آب، گاز، برق، کف‌سازی و سایر اقدامات، حداقل به دو میلیارد تومان دیگر نیاز دارم.
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو با بیان اینکه بخش عمده ساخت‌وساز با هزینه شخصی انجام شده است، تأکید می‌کند: اکنون به مرحله گچ‌کاری و ... رسیده‌ایم، اما حمایت مالی لازم برای تکمیل پروژه صورت نگرفته است.
وی با اشاره به پیگیری برای دریافت تسهیلات، اظهار می‌کند: برای این بوم‌گردی از محل تبصره ۱۸ حدود سه میلیارد تومان تسهیلات مصوب شده، اما بانک عامل در شهرستان اعلام کرده که به بوم‌گردی وام نمی‌دهد و این موضوع برای ما به یک معضل تبدیل شده است.
انتظار داریم دستگاه‌های مسئول برای حل این مشکل ورود کنند، چراکه ادامه ساخت بوم‌گردی با منابع شخصی به چالش جدی تبدیل شده و دشوار استکلندرزهی می‌گوید: انتظار داریم دستگاه‌های مسئول برای حل این مشکل ورود کنند، چراکه ادامه ساخت بوم‌گردی با منابع شخصی به چالش جدی تبدیل شده و دشوار است.
وی افزود: اگر این تسهیلات پرداخت شود، می‌توان پروژه را تکمیل کرده و ظرفیت گردشگری روستا را افزایش دهیم.
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو تصریح کرد: هدف ما این نیست که با ایجاد بوم‌گردی، فرهنگ روستا تغییر کند؛ بلکه می‌خواهیم ظرفیت‌های فرهنگی و بومی خودمان را به گردشگران معرفی کنیم.
کلندرزهی با تأکید بر اینکه رونق گردشگری می‌تواند اشتغال زنان روستا را نیز تقویت کند، می‌گوید: توسعه این مجموعه فقط به معنای ایجاد یک اقامتگاه نیست، بلکه زنجیره‌ای از اشتغال، صنایع دستی، دامداری، کشاورزی و فروش محصولات محلی را فعال می‌کند.
وی با اشاره به ظرفیت گردشگری روستا و احداث بوم گردی با هدف جذب گردشگر،یادآور می‌شود: معرفی محصولات سوزن‌دوزی و دیگر ظرفیت‌های گردشگری منطقه در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به فعالیت آموزشی این مجموعه می‌گوید: طی دو سال گذشته حدود ۱۴۰ نفر را در زمینه سوزن‌دوزی آموزش داده‌ایم و فعالیت ما تنها به آموزش محدود نیست، بلکه تولید و فروش محصولات نیز در کنار آموزش انجام می‌شود.
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو افزود: آموزش‌ها تنها در روستای خودمان انجام نمی‌شود و هرگاه روستایی متقاضی آموزش باشد، درخواست از طریق شورا و دهیاری به میراث فرهنگی اعلام می‌شود و پس از معرفی، مربیان ما برای آموزش به روستای مدنظر اعزام می‌شوند.
کلندرزهی بیان می‌کند: سال گذشته در روستای نوغاب حدود ۴۰ کارآموز داشتیم و سال پیش از آن نیز در بخش میاندشت و روستای بورنگ حداقل ۲۵ نفر آموزش دیدند، در حال حاضر نیز روستای سراب برای آموزش سوزن‌دوزی متقاضی دارد و حدود ۵۰ نفر برای این دوره درخواست داده‌اند.
وی می‌افزاید: هزینه این آموزش‌ها از طریق میراث فرهنگی تأمین می‌شود و این موضوع کمک قابل توجهی برای بانوان مناطق روستایی است.
راه خاکی؛ مانعی بر سر راه گردشگران و فروش محصولات
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو یکی دیگر از مشکلات اصلی روستا را وضعیت راه دسترسی عنوان کرده و می‌گوید: از جاده اصلی تا روستا حدود سه کیلومتر راه خاکی داریم و همین مسیر به یکی از مهم‌ترین موانع توسعه گردشگری در منطقه تبدیل شده است.
کلندرزهی ادامه می‌دهد: وقتی گردشگر می‌خواهد با وسیله نقلیه عمومی یا شخصی به روستا بیاید، به دلیل نامناسب بودن مسیر، با مشکلات زیادی روبه رو می‌شود، گاهی خودروها در جاده اصلی متوقف می‌شوند و ما مجبوریم با وسیله دیگری گردشگران را به روستا منتقل کنیم.
ماه‌بانو با وجود فعالیت ۹ خانوار عشایری و قرار داشتن در سالی خشک، امسال توانسته حداقل پنج تن دام زنده را به بازار مصرف استان و کشور عرضه کندوی با بیان اینکه ماه‌بانو با وجود فعالیت ۹ خانوار عشایری و قرار داشتن در سالی خشک، امسال توانسته حداقل پنج تن دام زنده را به بازار مصرف استان و کشور عرضه کند، یادآورمی‌شود: با وجود نامناسب بودن راه روستا، برای حمل نهاده‌ها و محصولات نیز مشکل داریم و برخی رانندگان حاضر نیستند وارد مسیر خاکی شوند و برای طی این مسیر هزینه هنگفتی مطالبه می‌کنند.
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو می‌افزاید: اگر راه روستا اصلاح و آسفالت شود، به طور قطع تعداد گردشگران افزایش پیدا می‌کند و به دنبال آن فروش محصولات سوزن‌دوزی و سایر تولیدات روستایی اعم از قالیجه، گبه و... نیز بیشتر خواهد شد.
کلندرزهی با اشاره به وعده‌هایی که برای اصلاح راه روستا داده شده است، اظهار می‌کند: حدود دو هفته پیش رئیس بسیج سازندگی استان از مسیر بازدید و اعلام شد اگر زیرسازی راه توسط دستگاه مربوطه انجام شود، بسیج سازندگی آمادگی دارد آسفالت مسیر را انجام دهد.
کلندرزهی ابرازامیدواری می‌کند: این وعده‌ها عملیاتی شود، چراکه راه دسترسی در حال حاضر مهم‌ترین مشکل عشایر منطقه است و اصلاح آن می‌تواند تعداد گردشگران را افزایش داده و فروش محصولات را نیز چندین برابر کند.
پیوند سوزن‌دوزی با اقتصاد روستا
مدیرعامل شرکت تعاونی نگار افشان ماه‌بانو با اشاره به آثار اقتصادی ایجاد کارگاه صنایع دستی و سوزن دوزی در روستا می‌گوید: پیش از این اگر کسی در روستا محصولاتی مانند تخم‌مرغ، شیر یا کره مازاد داشت، باید به دنبال مشتری می‌گشت، اما اکنون گردشگرانی که برای دیدن سوزن‌دوزی و کلکسیون به روستا می‌آیند، محصولات دیگر روستا را نیز خریداری می‌کنند.
کلندرزهی می‌افزاید: امروز علاوه بر صنایع دستی، بخشی از محصولات دامی و غذایی تولیدشده در روستا نیز به گردشگران فروخته می‌شود و این موضوع نشان می‌دهد که توسعه گردشگری می‌تواند به اقتصاد تمام روستا کمک کند.
وی تأکید کرد: ما در یک روستای کوچک با ۹ خانوار ساکن فعالیت می‌کنیم، اما همین مجموعه توانسته برای زنان روستا اشتغال ایجاد کند، آموزش سوزن‌دوزی ارائه دهد، محصولات را به شهرهای مختلف و حتی خارج از کشور برساند و حالا نیز با ساخت بوم‌گردی به دنبال توسعه گردشگری هستیم؛ انتظار ما این است که مسئولان نیز در رفع موانع، به‌ویژه تسهیلات بوم‌گردی و راه دسترسی روستا، همراهی جدی‌تری داشته باشند.
آسفالت راه‌های عشایری و راه روستای عشایری ماه‌بانو در حوزه تخصصی این اداره کل نیست ولی با توجه به قول های مساعد داده شده می توان از ظرفیت بسیج سازندگی و اداره راه استفاده کرد
حجت خادمی‌نژاد، مدیرکل امور عشایری خراسان‌جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی با بیان اینکه مرمت و موج تراشی ایل راه ها توسط اداره امور عشایر انجام می شود و بازگشایی راه ها هم می تواند جز طرح های مشارکتی باشد، گفت: آسفالت راه‌های عشایری و راه روستای عشایری ماه‌بانو در حوزه تخصصی این اداره کل نیست ولی با توجه به قول های مساعد داده شده می توان از ظرفیت بسیج سازندگی و اداره راه استفاده کرد.
وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مشکلات این منطقه، راه دسترسی است، چراکه تردد در مسیر خاکی، به‌ویژه در فصل زمستان، برای خودروهای حمل نهاده و مایحتاج عشایر مشکلات زیادی ایجاد می‌کند.
خادمی‌نژاد با اشاره به هزینه‌های بالای حمل‌ونقل در این مسیر گفت: برخی رانندگان به دلیل خاکی بودن مسیر و استهلاک خودرو، حاضر به تردد در این راه نیستند و یا برای جابه‌جایی کالا و نهاده‌ها هزینه بیشتری مطالبه می‌کنند که این موضوع فشار مضاعفی بر عشایر وارد می‌کند.
مدیرکل عشایری خراسان‌جنوبی خاطرنشان کرد: حل مشکل راه دسترسی ماه‌بانو می‌تواند علاوه بر تسهیل رفت‌وآمد عشایر، زمینه حضور بیشتر گردشگران و رونق فعالیت‌های اقتصادی و صنایع‌دستی این منطقه را فراهم کند.
معرفی متقاضیان تسهیلات گردشگری به بانک پس از تکمیل فرآیند سامانه‌ای
محمد عرب، معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان‌جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان‌جنوبی با تشریح روند پرداخت تسهیلات به طرح‌های گردشگری، گفت: میزان تسهیلات بر اساس درخواست متقاضی و پس از بررسی و بازدید از طرح‌ها، تعیین و طرح برای تصویب به کمیته تسهیلات معرفی می‌شود و پس از ثبت و تأیید در سامانه، متقاضی به بانک عامل معرفی خواهد شد.
به گفته وی ابتدا درخواست متقاضی از سوی شهرستان مربوط برای اداره‌کل ارسال می‌شود و شهرستان نیز پس از بررسی و بازدید از طرح، مبلغ پیشنهادی تسهیلات را مشخص می‌کندسپس این موضوع در کمیته تسهیلات مطرح و درباره آن تصمیم‌گیری می‌شود.
معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان‌جنوبی بیان کرد: در این مورد، شهرستان درمیان متقاضی را برای دریافت دو میلیارد تومان تسهیلات معرفی کرده و این مبلغ نیز در جلسه مربوطه مصوب شده است.
چنانچه متقاضی نسبت به مبلغ تعیین‌شده اعتراض داشته باشد، می‌تواند مجدداً به اداره میراث فرهنگی شهرستان مراجعه کند و در درخواست خود به‌صورت دقیق مشخص کندعرب ادامه داد: چنانچه متقاضی نسبت به مبلغ تعیین‌شده اعتراض داشته باشد، می‌تواند مجدداً به اداره میراث فرهنگی شهرستان مراجعه کند و در درخواست خود به‌صورت دقیق مشخص کند که تسهیلات را برای نازک‌کاری، سفت‌کاری، گچ‌کاری، تأسیسات، سنگ‌فرش، محوطه‌سازی یا خرید تجهیزات و ... نیازمند دارد.
معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی خراسان‌جنوبی گفت: بر اساس نوع فعالیت و هزینه‌های مورد نیاز، شهرستان مجدداً طرح را بررسی و پس از رسیدن به مبلغ مورد توافق، آن را برای طرح در کمیته تسهیلات معرفی می‌کند.
سامانه مربوط به تسهیلات حدود یک ماه در حال به‌روزرسانی بوده و علت این موضوع قطعی اینترنت یا مشکل استانی نیستعرب درباره علت تأخیر در ثبت درخواست‌ها نیز اظهار کرد: سامانه مربوط به تسهیلات حدود یک ماه در حال به‌روزرسانی بوده و علت این موضوع قطعی اینترنت یا مشکل استانی نیست، بلکه سامانه در اختیار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بوده و کاربری‌های مورد نیاز برای ثبت درخواست در سراسر کشور در حال تکمیل بوده است.
وی افزود: این سامانه در چند روز گذشته مجدداً فعال شده، اما هنوز برخی رسته‌ها و بسته‌های مربوط به حوزه‌های مختلف به‌طور کامل در سامانه بارگذاری نشده و این فرآیند به‌تدریج در حال انجام است.
وی با بیان اینکه رسته‌های مختلف از جمله بوم‌گردی، صنایع‌دستی، هتل و سایر حوزه‌های گردشگری در سامانه پیش‌بینی شده است، گفت: طرح‌هایی که در کمیته تسهیلات مصوب شده‌اند، به‌تدریج و طی حدود یک هفته تا ۱۰ روز آینده به بانک عامل معرفی خواهند شد.
وی در پاسخ به موضوع مراجعه برخی متقاضیان به بانک و اعلام اینکه طرح آنها به بانک معرفی نشده و تسهیلات پرداخت نمی‌شود، تصریح کرد: تا زمانی که فرآیند سامانه‌ای تکمیل و طرح در سامانه به بانک معرفی نشود، مراجعه متقاضی به بانک نتیجه‌ای نخواهد داشت، چراکه معرفی باید حتماً از مسیر سامانه انجام شود.
معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی خراسان‌جنوبی، ادامه داد: تا زمانی که طرح در سامانه ثبت و معرفی نشده باشد، مراجعه به بانک فایده‌ای ندارد و طبیعتاً بانک نیز طرحی را که هنوز در سامانه به آن معرفی نشده، نمی‌تواند در فرآیند پرداخت قرار دهد.
عرب همچنین با تأکید بر اینکه تصویب تسهیلات به معنای پرداخت قطعی آن نیست، گفت: پس از معرفی متقاضی به بانک، ضوابط و مقررات بانکی از جمله اعتبارسنجی، نداشتن بدهی یا چک برگشتی و همچنین توانایی تأمین تضامین باید رعایت شود.
وی افزود: اگر متقاضی پس از معرفی به بانک، شرایط و ضوابط بانکی را داشته باشد و بتواند تضامین مورد نیاز را تأمین کند، فرآیند پرداخت تسهیلات انجام خواهد شد.
عرب خاطرنشان کرد: جلسات پیگیری طرح‌ها با بانک‌ها نیز پس از آغاز فرآیند پرداخت برگزار می‌شود و در سال گذشته تقریباً هر ۱۰ روز تا دو هفته، جلساتی با بانک‌ها داشتیم و طرح‌ها را به‌صورت موردی و از طریق سرپرستی بانک‌ها پیگیری می‌کردیم تا به نتیجه برسند.
وی در پایان تأکید کرد: در مورد متقاضی مورد اشاره، هنوز معرفی به بانک انجام نشده است، بنابراین نمی‌توان گفت بانک از پرداخت تسهیلات خودداری کرده یا طرح را برگشت زده است، چراکه سامانه تازه ازدو روز گذشته فعال شده و فرآیند معرفی به بانک هنوز انجام نشده است.
نظر شما