خبرگزاری شبستان-مازندران؛ در زیستبوم فرهنگی کشور، مساجد به عنوان کانونهای اصلی محلات، نقشی فراتر از یک مکان عبادی ایفا میکنند. امروزه با ظهور رویکردهای نوین، شاهد تبدیل مسجد به پایگاه حل مسئله و کارآفرینی هستیم. در همین راستا، گفتگو با زیبا شهبازی، مدیر کانون فرهنگی هنری امالمؤمنین(س) استان ایلام، روایتگر الگوی موفقی از تبدیل ظرفیتهای مسجد به موتور محرک اقتصادی و اجتماعی است که در حاشیه رویداد ملی حل مسئله در اردوگاه خرماکلای مازندران بازخوانی شده است.
سرکار خانم شهبازی، ضمن معرفی اجمالی خود و پیشینه فعالیتهایتان در کانون فرهنگی هنری مسجد در استان ایلام، بفرمایید جرقه اولیه برای بهرهگیری از ظرفیتهای اجتماعی مسجد در جهت حل مسائل محله و ورود به عرصههای کارآفرینی از چه نقطهای آغاز شد و هماکنون این کانون با چه رویکرد و مدل عملیاتی، فعالیتهای خود را در مسیر خدمت به اهالی و توانمندسازی بانوان راهبری میکند؟
زیبا شهبازی، مدیر و مؤسس کانون فرهنگی هنری «امالمؤمنین(س)» هستم و حدود سه سال است که افتخار همراهی در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مسجد امام علی (ع) ایلام را دارم. نگاه ما این بوده که مسجد را صرفاً به عنوان محل برگزاری مناسک مذهبی نبینیم، بلکه آن را به عنوان یک «پایگاه اجتماعی نشاطبخش و اثرگذار» تعریف کنیم. جرقه اولیه این مسیر، ارتباط مستقیم با اهالی و مواجهه با دغدغههای معیشتی و نیاز جوانان به محیطی پویا بود. به این نتیجه رسیدیم که مسجد میتواند حلقه وصل ظرفیتهای محله و راهحل مسائل مردم باشد؛ لذا فعالیتها را به سمت «مسئلهمحوری» سوق دادیم تا با توان اهالی و خیرین، راهکارهای بومی پیدا کنیم.
در زیستبوم استان ایلام، ظرفیتهای بینظیری در حوزه صنایعدستی و مشاغل خانگی وجود دارد؛ کانون شما چگونه بانوان (بهویژه سرپرست خانوار یا دختران جوان) را از مرحله «مهارتآموزی» به «کسب درآمد مستقل و پایدار» رسانده است؟
نگاه ما در کانون، فراتر از برگزاری دورههای آموزشی صرف است؛ ما یک زنجیره کامل ایجاد کردیم: شناسایی استعداد، آموزش هدفمند، تولید محصول باکیفیت و در نهایت بازاررسانی. برای بانوان سرپرست خانوار، هدف نهایی رسیدن به استقلال اقتصادی است. در این مسیر، علاوه بر همکاری با دستگاههایی نظیر اداره صمت و اداره کار برای پرداخت تسهیلات اشتغال، تلاش کردیم مسجد را به یک «شبکه اعتماد اجتماعی» تبدیل کنیم که مربیان، تولیدکنندگان و خریداران را به هم پیوند میدهد. مدل ما بر سه اصل استوار است: مهارتآموزی، تولید، و بازاررسانی.
یکی از رسالتهای کلیدی رویدادهای مسجدمحور، مواجهه فعال با آسیبهای اجتماعی است؛ شما با چه ابتکاراتی توانستید پای نوجوانان و دختران جوان را به برنامههای مسجد باز کرده و از ظرفیت آنان در حل مسائل محله بهره ببرید؟
تلاش ما این بود که نوجوانان و دختران جوان، مسجد را خانهی خود بدانند. به جای طراحیِ «برنامه برای آنها»، سعی کردیم با مشارکتِ «خودشان» برنامهریزی کنیم. وقتی نوجوان حس کند کنشگرِ اجتماعی است و میتواند در ایدهپردازی (مثلاً برگزاری دورههای طب سنتی، یا طراحی خلاقانه کولهپشتیهای فرهنگی) نقش داشته باشد، مشارکتش چندین برابر میشود. ایجاد «دورهمیهای دخترانه» در حسینیه مسجد، محلی برای گفتوگو و خلاقیت شده است. این رویکرد، ضمن جذب حداکثری، باعث شده دختران جوان در خط مقدمِ فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی ما قرار بگیرند.
بزرگترین دغدغه تولیدکنندگان خرد، بازاریابی و فروش است؛ مسجد شما چه ابتکاری برای تجاریسازی محصولات بانوان به کار بسته تا این تولیدات به بنبست بازار نخورند؟
بله، حلقه مفقوده تولیدکنندگان خانگی، فروش است. ما از ظرفیت بازارچههای محلی و مسجدی استفاده کردیم تا بانوان بدون واسطه محصول خود را عرضه کنند. علاوه بر فروش، بر اهمیت «بستهبندی و ارائه» تأکید داریم تا محصولات از سطح محلی به بازارهای گستردهتر برسند. در واقع، ما از ظرفیت شبکه ارتباطی خیرین و اهالی استفاده میکنیم تا محصولات تولیدی در خانهها، دیده شده و به فرصت اقتصادی تبدیل شود.
تبادل تجربه میان کانونهای استانهای کمتربرخوردار با تجارب موفقی همچون کانون شهید علی گرائیلی خرماکلای مازندران، چه افق جدیدی پیش روی شما قرار داد؟
حضور در رویداد ملی «حل مسئله و نوآوریهای مسجدمحور» در اردوگاه شهدای خرماکلا، تجربهای بسیار شیرین و آموزنده بود. بزرگترین درسی که گرفتم، «استقلال مالی» بود. یاد گرفتم که نباید منتظر بودجههای ستادی و دولتی باشیم؛ چرا که تامین بودجه از این مسیر، حکم «استامینوفن» را دارد؛ مسکنی موقت که درمانِ قطعی نیست. باید خودمان با مدلهای خلاقانه به درآمدزایی برسیم تا مسیر خدمت، پایدار بماند.
نظر شما