به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، در میانشهر فسا، اگر کسی بخواهد تاریخ مسجد امام جعفر صادق(ع) را دنبال کند، باید به سالهایی برگردد که مسجد بنایی ساده با دو ستون قطور و چهارطاقی بود؛ بنایی که با خشت خام و گچ ساخته شده بود و مردم برای نماز، روضه، قرآن و دورهمیهای مذهبی راهی آن میشدند.
این مسجد در طول بیش از هفت دهه، یکبار و دوبار تغییر نکرده است. هر نسل، به اندازه نیاز و توانش چیزی به آن افزوده؛ گاهی زمینی برای ساخت، گاهی خانهای برای توسعه و گاهی کمک مالی و دستی برای بالا رفتن دیوارهای تازه. آنچه امروز به عنوان مسجد امام جعفر صادق(ع) شناخته میشود، حاصل همین رفتوآمد نسلها و دستهایی است که در مقاطع مختلف برای ماندن مسجد کنار هم قرار گرفتهاند.
روایت این مسجد از سال ۱۳۳۴ آغاز میشود؛ از زمینی که مرحوم علی باباپور اکبر برای ساخت مسجد واگذار کرد و بنایی که به همت مرحوم حاج قدرتالله غفاری و با استادی مرحوم حاج علیمحمد اسماعیلی شکل گرفت. از همان روزها، صدای اذان، روضه و تلاوت قرآن در آن شنیده میشد و چهرههایی از روحانیون، مدرسان قرآن و اهالی، هرکدام بخشی از خاطره مسجد را ساختند.
حدود ۳۵ سال بعد، مسجد قدیمی دیگر پاسخگوی شرایط محله نبود و حتی در مسیر خیابان قرار گرفت. بار دیگر مردم دست به کار شدند؛ خانههایی خریداری شد، فضای تازهای شکل گرفت و در سال ۱۳۷۰ مرحله دوم ساخت مسجد به پایان رسید. اما این نیز آخرین فصل نبود. ۲۸ سال بعد، در سال ۱۳۹۸، نیاز به توسعه دوباره احساس شد و این بار نیز مردم پای کار آمدند؛ تا جایی که حدود ۷۰۰ خیر در ساخت بنای جدید سهیم شدند.
امروز، پشت این ساختمان ۴۰۰ متری با ارتفاع شش متر، کتابخانه، آبدارخانه، انباری، محراب و آیات قرآنی، رد پای آدمهایی دیده میشود که هرکدام در دورهای بخشی از این مسجد را ساختهاند؛ بعضی با زمین، بعضی با پول، بعضی با کار و بعضی با سالها خدمت.
مجیدرضا جهانمهین، مدرس دانشگاه و پژوهشگر، روایت این مسجد را از سال ۱۳۳۴ آغاز میکند؛ سالی که نخستین مرحله ساخت مسجد شکل گرفت.
زمینی که برای مسجد بخشیده شد
به گفته جهانمهین، زمین اولیه مسجد را مرحوم علی باباپور اکبر در اختیار ساخت مسجد قرار داد و بانی ساخت آن نیز مرحوم حاج قدرتالله غفاری بود. استاد بنای آن مرحوم حاج علیمحمد اسماعیلی بود؛ بنایی که با امکانات و مصالح همان روزگار ساخته شد و شکل و ساختارش با مسجدی که امروز مردم میانشهر میشناسند، تفاوت زیادی داشت.
مسجد اولیه دو ستون داشت که هرکدام حدود یک متر قطر و سه متر ارتفاع داشتند. چهارطاق مسجد نیز با مصالحی همچون خشت خام، شل و گچ ساخته شده بود؛ سازهای ساده که با گذشت سالها، آرامآرام بخشی از خاطرات مذهبی مردم منطقه شد.
در همان سالها، نماز جماعت مسجد به امامت مرحوم سید عطاءالله هاشمی روشندل اقامه میشد. در کنار نماز جماعت، روضهخوانی مرحوم سیدعبدالله و سید نظام هاشمی، حضور حضرت آیتالله دکتر احمد بهشتی و برنامههای قرآنی با مربیگری مرحوم ملا حسن و مرحوم حاج غلام ابراهیمی، مسجد را به یکی از محلهای رفتوآمد مذهبی مردم تبدیل کرده بود.
مرحله دوم ساخت مسجد در سال ۱۳۷۰ به پایان رسید. بنایی با زیربنای ۲۲۰ مترمربع که این بار از آجر، سیمان و آهک ساخته شد و ستونهای سیمانی و سقف تیرآهن داشت.وقتی مسجد دیگر در اندازه قدیمش جا نمیشد
حدود ۳۵ سال که گذشت، شرایط تغییر کرد. مسجد قدیمی عملاً در مسیر خیابان قرار گرفته بود و دیگر ادامه فعالیت در همان ساختمان امکانپذیر نبود.
اینجا بار دیگر مردم وارد میدان شدند.
با همراهی اهالی و کمک ورثه مرحوم حاج قدرتالله غفاری، چند خانه برای توسعه و ساخت مسجد خریداری شد؛ از جمله خانههای مرحوم حاج آقا میرزا، مرحوم حسین توکلی و مرحوم سیاه توکلی.
این اتفاق، آغاز مرحله دوم مسجد بود؛ مرحلهای که دیگر قرار بود بنای مسجد متناسب با نیازهای بیشتر مردم ساخته شود.
سال ۱۳۷۰؛ تولد دوباره مسجد
مرحله دوم ساخت مسجد در سال ۱۳۷۰ به پایان رسید. بنایی با زیربنای ۲۲۰ مترمربع که این بار از آجر، سیمان و آهک ساخته شد و ستونهای سیمانی و سقف تیرآهن داشت.
باز هم نام مرحوم حاج علیمحمد اسماعیلی به عنوان بنای مسجد در این مرحله دیده میشود؛ کسی که ساخت بنای مسجد را در دورهای دیگر ادامه داد.
در این دوره، حضرت آیتالله دکتر احمد بهشتی (نماینده مردم فارس در مجلس خبرگان) امامت جماعت مسجد را برعهده داشت و برنامههایی مانند جلسات جزءخوانی قرآن در مسجد برگزار میشد؛ برنامههایی که پیوند مسجد با قرآن را برای اهالی حفظ کرد.
اما این پایان داستان نبود.
۲۸ سال بعد؛ دوباره وقت توسعه رسید
حدود ۲۸ سال از ساخت مرحله دوم گذشته بود که در سال ۱۳۹۸ تصمیم گرفته شد مسجد بار دیگر توسعه پیدا کند.
برای این مرحله، یک خانه دیگر متعلق به حاج محمد اکبری خریداری شد و حدود ۱۸۰ مترمربع به فضای مسجد اضافه شد. اما هنگام بررسی ساختمان، مسئله مهمتری خود را نشان داد؛ زیر تیرآهنهای سقف بتنریزی نشده بود و ادامه کار به همان شکل ممکن نبود.
در نهایت، تصمیم به تخریب بنای موجود و ساخت ساختمانی جدید گرفته شد.
شروع کار با بودجهای حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بود؛ رقمی که در برابر پروژهای با این ابعاد چندان زیاد به نظر نمیرسید. اما آنچه کمبود منابع اولیه را جبران کرد، مشارکت مردم بود.
مسجدی که با کمک مردم بالا رفت
حدود ۷۰۰ نفر از خیران در ساخت مرحله سوم مسجد مشارکت کردند. هرکس به اندازه توان خود سهمی در این کار گذاشت تا بنای جدید شکل بگیرد.
حدود ۷۰۰ نفر از خیران در ساخت مرحله سوم مسجد مشارکت کردند. هرکس به اندازه توان خود سهمی در این کار گذاشت تا بنای جدید شکل بگیرد.حاصل این مشارکت، مسجدی با حدود ۴۰۰ مترمربع زیربنا و ارتفاع شش متر بود؛ ساختمانی که در طراحی آن فضاهایی مانند آبدارخانه، انباری و کتابخانه نیز در نظر گرفته شد.
ستونهای سیمانی، آجرنمای داخلی و بیرونی، محراب و آیات قرآن، بخشهایی از هویت بصری مسجد جدید را شکل دادند.
جهانمهین میگوید این بنا با توکل بر خدا و همراهی مردم، به بهترین شکل ممکن ساخته شد؛ روایتی که بیش از هر چیز، نقش مشارکت اهالی را در سه مرحله ساخت و توسعه مسجد نشان میدهد.
مسجد امام جعفر صادق(ع) میانشهر فقط در یک مقطع خاص از سال فعال نیست. به گفته جهانمهین، در ماه رمضان، محرم و صفر، فصل تابستان و در بخش قابل توجهی از سال، هر زمان که امام جماعت حضور داشته باشد، نماز جماعت در مسجد اقامه میشود.
این استمرار باعث شده مسجد همچنان جای خود را در زندگی روزمره مردم حفظ کند؛ از نماز جماعت و جزءخوانی قرآن گرفته تا برنامههای مذهبی که در مناسبتهای مختلف برگزار میشود.
پدر و پسری که سالها با مسجد همراه بودند
امامت جماعت مسجد نیز بخشی از تاریخ آن است. مرحوم حجتالاسلام والمسلمین حاج شیخ عبدالمجید «جانبابا» بهشتی، پدر حضرت آیتالله دکتر احمد بهشتی، از امامان جماعت قدیمی مسجد بوده است.
این پیوند خانوادگی، بخشی از خاطرات چند نسل از اهالی میانشهر را به مسجد گره زده است؛ مسجدی که در طول دههها، چهرههای مختلفی در محراب آن ایستادهاند و نسلهای متفاوتی پای سخن و نماز آنان نشستهاند.
صدایی که نزدیک به شش دهه در مسجد پیچیده است
اذان مسجد نیز برای خودش داستانی دارد. بنا بر روایت جهانمهین، تا سال ۱۳۹۶، حدود ۵۵ سال مرحوم حاج آقا بابا جمشیدی اذان مسجد را میگفته است.
پس از او، این مسئولیت به یعقوب جمشیدی و جلال قاسمیزاده سپرده شده است؛ صدایی که همچنان مردم را به نماز فرا میخواند و بخشی از حافظه شنیداری مسجد و محله را زنده نگه میدارد.
نظافت مسجد در سالهای نخست بر عهده هرکسی بود که فرصتش اجازه میداد؛ اما با گذشت زمان، این کار شکل منظمتری پیدا کرد.
حدود ۲۰ سال، مرحوم محمدولی رستمی مسئولیت خدمت و نظافت مسجد را برعهده داشت. پس از او، همسر مرحوم عوض آرامتن حدود چهار سال به این کار پرداخت.
در حدود پنج سال اخیر نیز دختر مرحوم محمدولی رستمی، به همراه سجاد دهقانخلیلی و خواهرش، در امور خدمت و نظافت مسجد همکاری دارند.
مسجد امام جعفر صادق(ع) میانشهر فسا را شاید بتوان از روی سه دوره ساختش شناخت؛ سال ۱۳۳۴، سال ۱۳۷۰ و سرانجام سال ۱۳۹۸.
اما پشت این سه تاریخ، چیز دیگری دیده میشود؛ زمینی که خیرخواهانه برای مسجد واگذار شد، بنایی که با دست استادکاران محلی بالا رفت، خانههایی که برای توسعه خریداری شدند، سقفی که نیاز به تخریب و بازسازی داشت و سرانجام حدود ۷۰۰ خیری که هرکدام بخشی از ساخت مسجد را برعهده گرفتند.
امروز ساختمان مسجد بزرگتر و مجهزتر از گذشته است، اما آنچه سه دوره ساخت را به هم وصل میکند، همان چیزی است که از روز نخست در مسجد وجود داشته؛ نماز، قرآن، محراب و مردمی که هر بار برای ادامه حیات مسجد، سهمی از توان خود را به میان آوردهاند.
نظر شما