به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، وقف در فرهنگ اسلامی همواره یکی از مهمترین راههای ماندگار کردن نیت خیر و تبدیل سرمایه فردی به خدمتی عمومی بوده است، ظرفیتی که در طول سالها برای ساخت مسجد و مدرسه، درمان بیماران، کمک به نیازمندان و تأمین بسیاری از نیازهای جامعه به کار گرفته شده است. اما جامعه امروز با مسائل و نیازهای تازهای روبهروست و همین موضوع، ضرورت بازتعریف شیوه بهرهگیری از ظرفیت موقوفات را بیش از گذشته مطرح کرده است.
یکی از عرصههایی که در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته، پیوند وقف با علم، فناوری و حوزه سلامت است، بهویژه در شرایطی که توسعه فناوریهای پزشکی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان میتواند به تولید تجهیزات و روشهای جدید درمانی منجر شود. در این میان، حمایت از فناوریهای مرتبط با درمان سرطان، یکی از نمونههای قابل توجه این رویکرد است، مسیری که در آن نیت واقف میتواند در کنار دانش پژوهشگران و توان مهندسان قرار گیرد و از یک ایده علمی تا تبدیل شدن آن به محصولی مورد استفاده در مراکز درمانی امتداد پیدا کند.
شرکت پیشرو فناوران درمان پارس یک شرکت دانش بنیان در حوزه مهندسی پزشکی و تجهیزات پزشکی است که از سال ۱۴۰۲ با هدف توسعه فناوریهای نوین درمان سرطان و بومی سازی فناوریهای پیشرفته جهانی فعالیت خود را آغاز کرده است. این مجموعه با همکاری پزشکان و مهندسان ایرانی موفق به طراحی و تولید نخستین سامانه الکتروکموتراپی در کشور شده است.
فناوریها و تجهیزات توسعه یافته در این شرکت حاصل سالها تحقیق و پژوهش بوده و با پشتوانه علمی و بالینی، گامی مؤثر در ارتقای کیفیت درمان بیماران سرطانی در ایران و منطقه برداشته است.
طراحی دستگاه بومی الکتروکموتراپی برای کمک به درمان برخی تومورهای سرطانی، نمونهای است که فناوری آن از یک ایده دانشگاهی آغاز شد، سالها مراحل پژوهشی و آزمایشگاهی را پشت سر گذاشت و پس از طراحی مهندسی و ساخت نمونههای اولیه، به مرحله کاربرد بالینی رسید، مسیری که در ادامه، حمایت از ظرفیتهای دانشبنیان و وقف نیز در آن نقش پیدا کرده است.
به مناسبت هفته وقف اصحاب رسانه از مجموعه پارک علم و فناوری دانشگاه تهران و شرکت پیشرو فناوران درمان پارس مستقر در این مجموعه بازدید و در جریان فعالیتهای این مجموعه قرار گرفتند و مسئولان این مجموعه آخرین دستاوردها در حوزه تجهیزات پزشکی و درمان سرطان که توسط این شرکت انجام شده است را معرفی کردند.
از پژوهش دانشگاهی تا درمان بیمار
شهرزاد یعقوبی، مدیر اجرایی شرکت پیشرو فناوران درمان پارس در گفتگو با خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان درباره شکلگیری این فناوری در شرکت اظهار کرد: مسیر تولید این محصول از یک ایده و پژوهش دانشگاهی آغاز شد و در ادامه، مطالعات سلولی و آزمایشگاهی انجام گرفت، سپس مطالعات حیوانی، طراحی مهندسی، ساخت نمونههای اولیه و فرآیندهای فنی دنبال شد و در نهایت، با طی مراحل مربوط به اخذ مجوزها، فناوری به مرحله استفاده بالینی رسید.
وی افزود: از ابتدا مشخص بود که توسعه چنین محصولی به همکاری یک رشته یا یک گروه تخصصی محدود نمیشود، به همین دلیل متخصصان حوزه سرطان، پژوهشگران علوم پایه، مهندسان برق و الکترونیک و متخصصان مکانیک در کنار یکدیگر قرار گرفتند و هر کدام بخشی از این مسیر را پیش بردند.
یعقوبی تأکید کرد: دانشبنیان بودن فقط یک عنوان نیست، بلکه پشت این عنوان سالها تلاش مستمر، تحقیق، آزمون و کار گروهی قرار دارد و محصولی که امروز به مرحله استفاده رسیده، نتیجه همین فرآیند طولانی است.
وی ادامه داد: مرحله بالینی نیز بخش مهمی از این مسیر بود و در این مرحله، بیماران با شرایط دشوار و مراحل پیشرفته بیماری در فرآیند درمان قرار گرفتند. تیم درمان و پژوهش در این مسیر در کنار بیماران و خانوادههای آنان حضور داشت و تلاش میکرد علاوه بر جنبه علمی و فنی، شرایط سخت بیماران و خانوادههای آنها را نیز درک کند.
مدیر اجرایی شرکت پیشرو فناوران درمان پارس هدف اصلی این تلاشها را کاهش رنج بیماران و خانوادههای آنان دانست و گفت: یکی از انگیزههای مهم مجموعه، دستیابی به استقلال فناورانه در داخل کشور و کاهش مشکلات بیماران و خانوادههای آنان از نظر جسمی و روحی بوده است.
یعقوبی درباره سازوکار این فناوری گفت: در این روش، از پالسهای الکتریکی با ولتاژ بالا استفاده میشود تا نفوذ داروی ضدسرطان به داخل تومور و سلولهای سرطانی افزایش پیدا کند و در نتیجه، اثر موضعی درمان تقویت شود.
وی افزود: این فناوری برای همه بیماران و همه انواع تومورها به یک شکل مورد استفاده قرار نمیگیرد و انتخاب بیمار بر اساس شرایط او و تشخیص پزشک انجام میشود. عمده کاربرد آن نیز در تومورهایی است که دسترسی مناسبتری دارند.
یعقوبی با اشاره به مراکز درمانی استفادهکننده از این فناوری اظهار کرد: این دستگاه در مراکز درمان سرطان از جمله انستیتو کانسر بیمارستان امام خمینی(ره)، بیمارستان شهدای تجریش، بیمارستان رسول اکرم(ص) و بیمارستان امیرالمؤمنین(ع) مورد استفاده قرار گرفته است.
انتقال فناوری به خارج کشور
وی ادامه داد: این فناوری همچنین به مراکزی در شهرهای مشهد، اصفهان و بابل منتقل شده است و در برخی کشورهای اروپایی از جمله آلمان، انگلستان، ایتالیا و فرانسه نیز نمونههایی از این فناوری مورد استفاده یا بررسی بالینی قرار گرفته است.
مدیر اجرایی شرکت پیشرو فناوران درمان پارس با اشاره به هزینههای بالای تحقیق و توسعه در حوزه تجهیزات پزشکی گفت: توسعه یک محصول پزشکی از مرحله تحقیق تا تولید و استفاده بالینی، نیازمند سرمایهگذاری و حمایت مستمر است و در این مسیر، حمایت از شرکتهای دانشبنیان میتواند نقش مهمی در ادامه فعالیتهای پژوهشی و فناورانه داشته باشد.
از ایده علمی تا ساخت یک دستگاه قابل استفاده
یعقوبی با اشاره به اینکه این مسیر، تنها یک مسیر آزمایشگاهی نیست، ابراز کرد: میان نخستین مطالعات و رسیدن محصول به مراکز درمانی، مجموعهای از فرآیندهای علمی، مهندسی و فنی قرار دارد. ایده باید بارها آزموده شود، نمونه اولیه ساخته شود، اجزای مختلف با یکدیگر هماهنگ شوند و در نهایت دستگاهی شکل بگیرد که بتواند فرمانهای مورد نظر را با دقت و تکرارپذیری اجرا کند.
وی در ادامه گفت: در چنین مسیری، بخش مهندسی در کنار دانش پزشکی قرار میگیرد تا فناوری که در ابتدا در قالب یک ایده و نتیجه پژوهشی مطرح بوده، به محصولی تبدیل شود که قابلیت استفاده در فرآیند درمان را داشته باشد.
محمدحسن رجایی فرد، مدیر کارخانه و شرکت پیشرو فناوران درمان پارس هم در گفتگو با خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، با اشاره به اینکه طراحی دستگاه الکتروکموتراپی توسط این شرکت گفت: در این مسیر، تیمهای پزشکی، مهندسی و دامپزشکی در کنار یکدیگر همکاری کردند. در ساخت دستگاه، برد اصلی الکترونیکی نقش مغز سیستم را دارد و باید بتواند فرمانهایی را که کاربر به دستگاه میدهد، به شکل دقیق، کنترلشده و تکرارپذیر اجرا کند.
مدیر کارخانه و شرکت پیشرو فناوران درمان پارس با اشاره به استفاده از پالسهای الکتریکی و مغناطیسی در این فناوری ادامه داد: یکی از موضوعات بسیار مهم در طراحی دستگاه، کنترل پالسها و نگه داشتن آنها در محدوده درمانی و قابل کنترل است بنابراین طراحی سیستم باید به گونهای انجام میشد که فرآیند مورد نظر را با دقت لازم اجرا کند.
وی یکی از چالشهای اصلی پروژه را هماهنگی میان تیم پزشکی و مهندسی دانست و گفت: در چنین محصولی، مهندس باید نیاز پزشکی را به خوبی بشناسد و از طرف دیگر، پزشک نیز باید محدودیتها و امکانات فنی دستگاه را درک کند تا محصول نهایی بتواند پاسخگوی نیاز واقعی درمان باشد.
رجاییفرد افزود: یکی دیگر از موضوعات مهم، سادهسازی دستگاه برای پزشک و بیمار است. دستگاه هرچقدر هم از نظر فناوری پیچیده باشد، در نهایت باید به شکلی طراحی شود که استفاده از آن برای پزشک قابل فهم و برای بیمار نیز مناسب باشد.
وی ادامه داد: مواد مصرفی نیز بخش مهمی از این فرآیند هستند و نوع سوزن، جنس ماده، هندسه و شکل آن میتواند بر عملکرد و بازدهی فرآیند درمان تأثیر بگذارد.
مدیر کارخانه و شرکت پیشرو فناوران درمان پارس گفت:از آنجا که تومورها از نظر شکل، اندازه و شرایط با یکدیگر متفاوت هستند، نمیتوان برای همه آنها یک ماده مصرفی یا یک نوع سوزن را در نظر گرفت، بنابراین برای شرایط مختلف، حدود ۱۸ نوع ماده مصرفی و سوزن طراحی و توسعه داده شده است.
وی با اشاره به روند تولید اجزای دستگاه اظهار کرد: بخش الکتریکی و قسمت عمدهای از اجزای دستگاه در داخل مجموعه تولید میشود و برخی مواد مصرفی نیز در محیطهای کنترلشده و بخشهای مربوط به تولید استریل آماده میشوند.
رجاییفرد با بیان اینکه تیم تولید و توسعه عمدتاً از نیروهای جوان تشکیل شده است، گفت: جوانان مجموعه در این مسیر تلاش زیادی کردهاند و برای رساندن محصول به مرحله تولید و کاربرد، زمان و انرژی زیادی صرف شده است.
وی افزایش هزینه مواد اولیه و تولید را یکی از چالشهای مهم این حوزه دانست و افزود: افزایش قیمت مواد اولیه و هزینههای تولید فشار زیادی بر شرکت وارد میکند، اما تلاش ما این است که با کاهش حاشیه سود، هزینه نهایی درمان برای بیمار تا حد امکان پایین نگه داشته شود.
پشت هر دستگاه، یک زنجیره علمی
وی ابراز کرد: آنچه در نهایت به شکل یک دستگاه پزشکی دیده میشود، حاصل کنار هم قرار گرفتن اجزای متعددی است از طراحی برد و کنترل پالسها گرفته تا انتخاب مواد مصرفی و ساخت قطعات. اما در کنار همه اینها، یک مسئله اساسی وجود دارد و آن هم تأمین هزینه و ایجاد پشتوانه برای ادامه مسیری که از پژوهش آغاز شده و تا تولید و درمان ادامه پیدا میکند.اینجا است که بحث وقف دوباره به میان میآید، وقفی که میتواند از شکل سنتی خود فاصله بگیرد و بخشی از ظرفیتش را به حوزههایی اختصاص دهد که امروز جامعه بیش از گذشته به آنها نیاز دارد.
۲۰۰ هزار موقوفه در کشور
محمود استاجی، رئیس اداره امور هیئتهای امنا و خدام بقاع متبرکه سازمان اوقاف و امور خیریه، هم در گفتگو با خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان گفت:بیش از ۲۰۰ هزار موقوفه در کشور وجود دارد که دارای بیش از ۷۰۰ نیت مختلف هستند و میتوان از ظرفیت آنها برای رفع بسیاری از آسیبهای اجتماعی و پاسخگویی به نیازهای جامعه استفاده کرد.
وی با اشاره به تغییر رویکرد نسبت به ظرفیت وقف اظهار کرد: در گذشته بخش قابل توجهی از موقوفات بیشتر در اختیار مردم بود و در قالب بهرهبرداری و اجاره مورد استفاده قرار میگرفت در حالی که برخی از این ظرفیتها میتوانستند با شیوههای جدیدتر مورد استفاده قرار گیرند.
وی افزود: همین مسئله در برخی موارد باعث ایجاد ابهام و گلایه درباره نحوه استفاده از موقوفات میشد، اما در سالهای اخیر رویکرد متفاوتی نسبت به ظرفیت وقف شکل گرفته و تلاش شده است کارکردهای جدیدی برای موقوفات متناسب با نیازهای روز جامعه تعریف شود.
فعالیت ۴۰ شرکت دانشبنیان
استاجی ادامه داد: یکی از این مسیرها، ورود وقف به حوزه شرکتهای دانشبنیان و فناوری است. در مرکز رشد سازمان اوقاف و امور خیریه بیش از ۴۰ شرکت دانشبنیان فعالیت میکنند و تلاش شده است از ظرفیت موقوفات برای توسعه فعالیتهای فناورانه و افزایش بهرهوری استفاده شود.
وی با اشاره به نمونههای این فعالیت در استانهای مختلف گفت: در حوزههایی مانند انرژی خورشیدی، پرورش ماهی در قفس، تولید اندامهای مصنوعی، داروهای مرتبط با سرطان، کشاورزی و تولید جنین، نمونههایی از استفاده از ظرفیت وقف و فعالیتهای دانشبنیان شکل گرفته است.
وی تأکید کرد: ظرفیت وقف در حوزه سلامت نیز میتواند با نیازهای جدید جامعه هماهنگ شود. به عنوان نمونه، موقوفاتی که نیت آنها پزشکی و درمانی بوده است، میتوانند در مسیر فناوریهای جدید پزشکی و فعالیت شرکتهای دانشبنیان قرار گیرند. زمانی که وقف و فناوری در کنار یکدیگر قرار میگیرند، از یک سو فناوری جدید وارد صنعت و بازار میشود و از سوی دیگر، ظرفیت موقوفات برای ارائه خدمات بهتر به جامعه مورد استفاده قرار میگیرد.
وی با اشاره به همکاری سازمان اوقاف با شرکتهای دانشبنیان گفت: تلاش کردهایم موقوفاتی را که دارای نیتهای درمانی و پزشکی هستند، با فناوریهای جدید تطبیق دهیم تا از ظرفیت وقف برای توسعه فناوری و ارائه خدمات باکیفیتتر به جامعه استفاده شود.
فعالیت مجموعه هایی همانند شرکت پیشرو فناوران درمان پارس نمونه هایی هستند از مجموعه هایی که تلاش دارند وقف را با فناوری درمان پیوند دهند و نگاه به کارکرد موقوفات را تغییر دهند. تجربه نشان داده اگر نیت خیر واقف با دانش پژوهشگر و توان مهندس پیوند خورد سرمایهای ماندگار، نه فقط در قالب یک بنا یا ملک، بلکه در قالب دانش و فناوری نیز به خدمت مردم درمی آید.
نظر شما