دکتر «محسن معارفی»، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان با اشاره به دیپلماسی فرهنگی اظهار کرد: دیپلماسی فرهنگی یکی از مهمترین ابزارهای قدرت نرم و دیپلماسی عمومی است که به معنای استفاده از ظرفیتهای فرهنگی، هنری، علمی، آموزشی، تاریخی، زبانی، ادبی، رسانهای و حتی ظرفیتهای تمدنی یک کشور برای ایجاد شناخت متقابل، اعتماد، همدلی و همکاری میان ملتهاست. ارائه تصویری واقعی و جذاب از فرهنگ، تمدن، هنر، علم و ارزشهای یک کشور میتواند در بلندمدت به افزایش همکاری و تقویت امنیت ملی و بینالمللی آن کشور منجر شود. بنابراین دیپلماسی فرهنگی در واقع به معنای ایجاد ارتباطی انسانی است که به تفاهم، همزیستی، همکاری و صلح میان ملتها منجر شود.
دکتر معارفی با بیان اینکه مهمترین مؤلفههای کاربردی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را میتوان در پیوند میان استقلال و آزادی با سه اصل تبیینی عزت، حکمت و مصلحت تعریف کرد. تصریح کرد: بر این اساس، مهمترین مؤلفههای عملیاتی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را میتوان روایتگری و روایتسازی فعال از ایران، انقلاب اسلامی، فرهنگ، تمدن و دستاوردهای کشور؛ معرفی هویت و تمدن ایرانی ـ اسلامی و برجستهسازی میراث تاریخی و فرهنگی مشترک با ملتها؛ گفتوگوی فرهنگی و تمدنی و ایجاد فهم و شناخت متقابل میان ایران اسلامی و دیگر ملتها؛ دیپلماسی نخبگانی از طریق ارتباط با دانشگاهیان، اندیشمندان، هنرمندان، نویسندگان، روزنامهنگاران و شخصیتهای اثرگذار کشورهای هدف؛ دیپلماسی هنری و ادبی از طریق سینما، موسیقی، هنرهای تجسمی، ادبیات، ترجمه و جشنوارههای فرهنگی ایران؛ دیپلماسی علمی و آموزشی از طریق همکاریهای دانشگاهی، تبادل استاد و دانشجو و معرفی دستاوردهای علمی ایران؛ دیپلماسی میراث و گردشگری فرهنگی برای معرفی ظرفیتهای تاریخی و تمدنی ایران؛ دیپلماسی رسانهای و دیجیتال و حضور حرفهای در شبکههای اجتماعی و رسانههای بومی با زبان و ادبیات مخاطب؛ گفتوگوی ادیان و ترویج مشترکات اخلاقی و انسانی؛ و شبکهسازی و ایجاد ارتباط پایدار با جوامع و نهادهای فرهنگی کشورهای هدف دانست.
جمهوری اسلامی ایران امروز صرفاً با مسئله «معرفی فرهنگ» مواجه نیست، بلکه با یک میدان گسترده روایتها درباره ایران مواجه است؛ بنابراین باید بتواند روایت خود را با عزت و حفظ استقلال هویتی، با حکمت و شناخت دقیق مخاطب و اقتضائات فرهنگی هر جامعه، و با مصلحت و توجه به منافع ملی و مصالح بلندمدت کشور ارائه کند. روایتگری مطلوب، روایتی مستند، انسانی، جذاب، عقلانی و گفتوگومحور از ایران است که در آن تاریخ و تمدن، علم و فناوری، هنر و ادبیات، سبک زندگی، ارزشهای انسانی، پیشرفتهای کشور و دیدگاه ایران درباره مسائل جهانی در کنار یکدیگر دیده شوند. به این ترتیب، دیپلماسی فرهنگی ایران میتواند از «معرفی ایران» فراتر رفته و به ایجاد شناخت، اعتماد، همدلی و در نهایت تأمین منافع ملی منجر شود. در واقع، هنر دیپلماسی فرهنگی آن است که استقلال را به هویت، آزادی را به گفتوگو، عزت را به اعتبار، حکمت را به اثربخشی و مصلحت را به منفعت ملی تبدیل کند.
این رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا بیان کرد: در این میان، به اعتقاد من روایتگری باید محور و نخ تسبیح همه این مؤلفهها باشد. جمهوری اسلامی ایران امروز صرفاً با مسئله «معرفی فرهنگ» مواجه نیست، بلکه با یک میدان گسترده روایتها درباره ایران مواجه است؛ بنابراین باید بتواند روایت خود را با عزت و حفظ استقلال هویتی، با حکمت و شناخت دقیق مخاطب و اقتضائات فرهنگی هر جامعه، و با مصلحت و توجه به منافع ملی و مصالح بلندمدت کشور ارائه کند.
وی افزود: روایتگری مطلوب، روایتی مستند، انسانی، جذاب، عقلانی و گفتوگومحور از ایران است که در آن تاریخ و تمدن، علم و فناوری، هنر و ادبیات، سبک زندگی، ارزشهای انسانی، پیشرفتهای کشور و دیدگاه ایران درباره مسائل جهانی در کنار یکدیگر دیده شوند. به این ترتیب، دیپلماسی فرهنگی ایران میتواند از «معرفی ایران» فراتر رفته و به ایجاد شناخت، اعتماد، همدلی و در نهایت تأمین منافع ملی منجر شود. در واقع، هنر دیپلماسی فرهنگی آن است که استقلال را به هویت، آزادی را به گفتوگو، عزت را به اعتبار، حکمت را به اثربخشی و مصلحت را به منفعت ملی تبدیل کند.
وی در پاسخ به این سوال که در شرایط امروز جامعه ایران، یک دیپلماسی فرهنگی موفق چه الزاماتی باید داشته باشد؟ خاطر نشان کرد: به اعتقاد من، دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران امروز در برابر یک فرصت تاریخی و در عین حال یک مسئولیت تاریخی قرار دارد. در شرایط کنونی، توجه افکار عمومی جهان به ایران بیش از گذشته است. ایستادگی و مقاومت ایران در برابر فشارها و تجاوزات قدرتهای بزرگ، بهویژه شیطان بزرگ، آمریکای مستکبر و جنایتکار، موجب شده است بخش قابل توجهی از آزادیخواهان، عدالت طلبان و حقیقتجویان در جهان، با پرسشهای تازهای درباره ایران، هویت، اندیشه، تاریخ و واقعیتهای جامعه ایرانی مواجه شوند و خواهان شناخت مستقیمتر و عمیقتری از ایران باشند.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا ادامه داد: این وضعیت، یک ظرفیت استثنایی برای دیپلماسی فرهنگی ایران ایجاد کرده است؛ اما تبدیل این توجه به شناخت، همدلی و ارتباط پایدار، نیازمند عملکردی حرفهای، هوشمندانه و متفاوت از گذشته است. در چنین شرایطی، رایزنان فرهنگی به عنوان یکی از مهمترین نیروهای خط مقدم دیپلماسی عمومی و فرهنگی، باید بتوانند این فرصت را به یک جریان مؤثر شناخت و ارتباط فرهنگی تبدیل کنند.
دکتر معارفی اظهار کرد: از این منظر، الزامات یک دیپلماسی فرهنگی موفق برای کشورمان در شرایط حاضر را میتوان در چند محور اساسی خلاصه کرد؛ نخست، شناخت دقیق مخاطب و جامعه میزبان و پرهیز از پیامهای یکسان برای همه جوامع است؛ دوم، تولید روایتهای اصیل و مستند به جای تبلیغات کلیشهای؛ استفاده حرفهای از رسانههای نوین، شبکههای اجتماعی و تولید محتوای چندرسانهای؛ بهرهگیری از ظرفیتهای نخبگانی و هنری ایران برای انتقال پیام کشور عزیزمان؛ تقویت دیپلماسی تعاملی و گفتوگومحور و تسهیل ارتباطات نخبگانی دوسویه؛ ایجاد هماهنگی میان دستگاههای مختلف کشور برای تولید محتوای فاخر و قابل عرضه در عرصه بینالمللی؛ و بهرهگیری از رایزنان فرهنگی توانمند و آشنا به زبان و فرهنگ کشورهای میزبان.
وی گفت: با رعایت این الزامات میتوان امیدوار بود دیپلماسی فرهنگی کشورمان بتواند توجه جهانی به ایران را به شناخت و اعتماد و نهایتاً همکاری پایدار ملتها با ایران اسلامی تبدیل کند.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا گفت: این تعبیر بسیار مناسبی است که «منافع ملی» را باید در دیپلماسی فرهنگی منظور داشت. افزایش اعتبار و جایگاه بینالمللی ایران، تقویت اقتصاد و گردشگری، گسترش ارتباطات علمی و دانشگاهی، توسعه بازارهای فرهنگی و هنری و ایجاد شناخت و اعتماد میان ملتها را میتوان بخشی از این منافع دانست.
دکتر معارفی تصریح کرد: دیپلماسی فرهنگی میتواند بدون تحمیل و بدون هزینههای سنگین ابزارهای سخت، از طریق ایجاد جذابیت، اعتماد و ارتباط انسانی، زمینههای تحقق این منافع را فراهم کند و این سرمایه اجتماعی و فرهنگی در بلندمدت میتواند به کاهش ایرانهراسی، افزایش همکاریهای بینالمللی، تقویت روابط اقتصادی و علمی، افزایش فرصتهای فرهنگی و گردشگری و در نهایت افزایش امنیت و قدرت چانهزنی کشور منجر شود.
وی گفت: کشور تانزانیا مثل بسیاری از دیگر کشورهای آفریقایی به دلیل روحیه ضداستعماری و گرایش قابل توجه به گفتمان عدالتخواهی، ظرفیت بالایی برای درک و همراهی با روایتهای مبتنی بر مقاومت و استقلال دار؛ از اینرو، فعالیتهای ما بعد از «جنگ رمضان»، بهویژه در حوزه تعامل مستقیم با جامعه، گفتوگوی بینفرهنگی و روایتگری فعال، مسیر رو به رشدی را طی کرده است.
دیپلماسی فرهنگی میتواند بدون تحمیل و بدون هزینههای سنگین ابزارهای سخت، از طریق ایجاد جذابیت، اعتماد و ارتباط انسانی، زمینههای تحقق این منافع را فراهم کند و این سرمایه اجتماعی و فرهنگی در بلندمدت میتواند به کاهش ایرانهراسی، افزایش همکاریهای بینالمللی، تقویت روابط اقتصادی و علمی، افزایش فرصتهای فرهنگی و گردشگری و در نهایت افزایش امنیت و قدرت چانهزنی کشور منجر شود.
این رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا ادامه داد: رویکرد ما این بوده که دیپلماسی فرهنگی را صرفاً به برگزاری برنامههای رسمی، مناسبتهای تقویمی و روایتگری سیاسی محدود نکنیم، بلکه از ظرفیتهای متنوع فرهنگی، هنری، علمی، دانشگاهی و رسانهای برای ایجاد ارتباط واقعی میان دو ملت استفاده کنیم.
وی اظهار کرد: تلاش کردهایم ظرفیت میراث تاریخی و فرهنگی مشترک ایران و سواحل شرق آفریقا را به بستری برای شناخت متقابل تبدیل کنیم؛ زیرا معتقدم رابطه ایران و تانزانیا با این پشتوانه تاریخی یکتا میتواند پایه مهمی برای دیپلماسی فرهنگی معاصر باشد. همچنین در حوزه مسائل اجتماعی و انسانی، برنامههایی مانند مسابقه نقاشی دانشآموزان تانزانیایی درباره شهدای مدرسه میناب و نمایشگاههای مرتبط با آن تلاش کردهاند ارتباطات فرهنگی را از سطح معرفی صرف فرهنگ ایران به سطح همدلی انسانی و گفتوگو درباره ارزشهای مشترک ارتقا دهند.
وی بیان کرد: یکی از مهمترین تحولاتی که بهخصوص در سال اخیر با توجه به مسائل کشور عزیزمان دنبال کردهایم، انتقال دیپلماسی فرهنگی از سالنهای فرهنگی به فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی بوده است. امروز اگر بخواهیم با نسل جدید تانزانیا و افکار عمومی این کشور ارتباط برقرار کنیم، باید در همان فضایی حضور داشته باشیم که مخاطب در آن زندگی و اطلاعات خود را دریافت میکند.
دکتر معارفی خاطر نشان کرد: بر همین اساس، صفحات مجازی رایزنی فرهنگی به زبان سواحیلی به یکی از ابزارهای مهم روایتگری ایران تبدیل شدهاند؛ صفحاتی که اکنون بیش از یکصد هزار دنبالکننده سواحیلیزبان دارند و در میان مخاطبان آنها، علاوه بر عموم مردم، چهرههای سیاسی، دانشگاهی، علمی، فرهنگی، رسانهای و اجتماعی نیز حضور دارند. تلاش ما این است که ایران را با منطق ارتباطی قابل فهم برای مخاطب سواحیلی معرفی کنیم؛ از تاریخ و تمدن و ادبیات و هنر گرفته تا پیشرفتهای علمی، ظرفیتهای انسانی، سبک زندگی، نگاه ایران به مسائل جهان و روایتهای انسانی از جامعه ایرانی.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تانزانیا گفت: این همان مسیری است که در رایزنی فرهنگی با جدیت دنبال میکنیم و امیدواریم بتوانیم به هدف اصلی که اشاره کردیم، یعنی شناخت و اعتماد و نهایتاً همکاری پایدار بین ایران و تانزانیا دست پیدا کنیم.گاهی در عرصه دیپلماسی فرهنگی کشورمان احساس میکنم آفریقا، با وجود ظرفیتهای عظیم تاریخی، فرهنگی، انسانی و تمدنی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
نظر شما