خبرگزاری شبستان _خراسان جنوبی؛فاطمه رحیمزاده- عناب بهعنوان یکی از محصولات مزیتدار و راهبردی خراسان جنوبی، تنها یک محصول باغی نیست، بلکه ظرفیتی برای ایجاد ارزش افزوده، توسعه صنایع تبدیلی، اشتغال و حضور در بازارهای صادراتی به شمار میرود. توسعه فرآوری این محصول میتواند مسیر عناب را از فروش خام به تولید محصولاتی متنوع و بازارپسند تغییر دهد و سهم بیشتری از درآمد زنجیره تولید را نصیب باغداران و فعالان بومی استان کند.
با وجود ظرفیت قابل توجه خراسان جنوبی در تولید عناب، خامفروشی همچنان یکی از چالشهای جدی این محصول است، موضوعی که ضرورت حمایت از واحدهای فرآوری، تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به سرمایه در گردش، توسعه بازار و حمایت از ایدههای نوآورانه را دوچندان میکند. تجربه واحدهایی مانند شرکت عنابسازان شاینا شرق نشان میدهد که با تکیه بر خلاقیت و فرآوری میتوان از عناب، محصولاتی متنوع و صادراتمحور تولید کرد و «درخت طلایی» خراسان جنوبی را به موتور محرک اشتغال و ارزشآفرینی تبدیل کرد.
یکی از باغداران خراسان جنوبی با نگاهی متفاوت به عنابهای ریز و خارجشده از چرخه مصرف آجیل، مسیر فرآوری این محصول را دنبال میکند و با ثبت اختراع «حبه عناب جایگزین حبه قند»، تلاش دارد بخشی از ظرفیت مغفولمانده عناب استان را به محصولی با ارزش افزوده تبدیل کند، رویکردی که اکنون محصولات فرآوریشده آن را راهی بازارهای مختلف کشور و حتی بازارهای خارجی کرده است.
افسری فعالیت خود را در حوزه فرآوری عناب پس از سالها کارمندی و باغداری آغاز میکند و در مسیر فعالیت خود، به جای تمرکز بر عنابهای درشت و مناسب مصرف آجیل، سراغ عنابهای ریز (زیر الک) میرود؛ محصولی که به گفته او با وجود برخورداری از طعم، خواص و کیفیت مشابه عناب درشت، معمولاً از چرخه مصرف خارج میشود و روی دست باغدار باقی میماند.
محمد افسری، مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق دانشآموخته رشته علوم آزمایشگاهی است، پس از بازنشستگی در سال ۱۳۸۸، فعالیت خود را در حوزه فرآوری عناب دنبال میکند و در سال ۱۳۹۵ نیز اختراع «حبه عناب» به عنوان جایگزین قند را به ثبت میرساند، البته پیش از رسیدن به این محصول، فرآوری محصولاتی همچون لواشک، شیره و مربای عناب را تجربه میکند.
مهمترین بخش یک اختراع، تجاریسازی آن است، وقتی میبینم تجاریسازی لواشک، شیره و مربای عناب با دشواری بیشتری مواجه است، به سمت محصولی میروم که قابلیت تجاریسازی و مصرف عمومی بیشتری داشته باشدمدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق ادامه میدهد: با توجه به اینکه مهمترین بخش یک اختراع، تجاریسازی آن است، وقتی میبینم تجاریسازی لواشک، شیره و مربای عناب با دشواری بیشتری مواجه است، به سمت محصولی میروم که قابلیت تجاریسازی و مصرف عمومی بیشتری داشته باشد و در نهایت به سمت تولید حبه عناب رفتم.
افسری با اشاره به ایده شکلگیری این محصول بیان میکند: باغدار عناب بودم و میدیدم بعد از برداشت، عنابها الک میشوند؛ عنابهای درشت بالای الک وارد چرخه مصرف آجیل شده، اما عنابهای زیر الک که از نظر طعم، مزه و خواص تفاوت چندانی با عناب درشت ندارند، از چرخه مصرف خارج میشوند و در نهایت نزد باغدار باقی میمانند.
وی میافزاید: در حالی که نگاه بیشتر افراد به عناب درشت بالای الک است، زاویه نگاه من تغییر میکند، من به سمت عناب ریز زیر الک رفته و تلاش میکنم برای عنابهای ریز ارزش افزوده ایجاد کنم چراکه امروز ارزش افزوده عناب زیر الک به مراتب بیشتر از عناب خام و درشت بالای الک است.
وی درباره انگیزه دیگر خود برای فرآوری عناب توضیح میدهد: دو دندان من به دلیل برخورد با هسته عناب میشکند و همین موضوع باعث میشود به این فکر بیفتم که فرآوری عناب را به شکلی انجام دهم که برای همه سنین مناسب باشد و مصرفکننده با مشکل هسته و ضایعات آن مواجه نشود.
حبه عناب با طعمهای متنوع
مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق با اشاره به تنوع محصولات این مجموعه اظهار میکند: در ابتدا حبه عناب ساده تولید میشد، اما بعد به این فکر میافتم که حبه عناب را با پودر میوههای مختلف ترکیب کنم و در نهایت تولید حبه عناب با ترکیب پودر سنجد، توت، زردآلو و زرشک و همچنین ترکیبهایی با زنجبیل، دارچین، گل محمدی و کاکائو در دستور کار قرار گرفت.
افسری ادامه میدهد: در حال حاضر حبه عناب ساده و حبه عناب با توت و زردآلو بیشترین استقبال را دارند.
از ثبت اختراع تا راهاندازی کارگاه
وی با اشاره به روند راهاندازی واحد تولیدی خود میگوید: ثبت اختراع در سال ۱۳۹۵ انجام میشود و پس از ثبت آن، در سال ۱۳۹۶ شرکت در یک ملک استیجاری تشکیل و فعالیت خود را آغاز میکند، در سال ۱۳۹۷ نیز با دریافت تسهیلات ۷۰۰ میلیون تومانی، کارگاه را در شهرک کلاته ملک خوسف راهاندازی میکنم.
وی با بیان اینکه دستگاه خاصی برای تولید حبه عناب در اختیار نداشتم، یادآور میشود: دستگاهها را بر اساس نیاز کار طراحی کرده و برای ساخت طرح را برای ساخت دستگاه در اختیار صنعتگران قرار دادم.
مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق، هزینه ساخت دستگاه اولیه در آن زمان را حدود ۳۰۰ میلیون تومان عنوان کرده و با اشاره به حمایت مسئولان در آغاز فعالیت خود، میگوید: فرماندار وقت خوسف در تأمین تسهیلات و زمین برای راهاندازی کارگاه کمک بزرگی انجام دادند.
فرآوری کامل در داخل کارگاه؛ از شستوشو تا تولید
افسری با تأکید بر اهمیت رعایت اصول بهداشتی در فرآوری عناب بیان میکند: تمام مراحل تولید از صفر تا صد در داخل کارگاه انجام میشود و مسئول کنترل کیفیت اجازه نمیدهد هیچ مرحلهای خارج از کارگاه انجام شود.
وی نسبت به تولید غیرمجاز حبه عناب در برخی عطاریها و منازل هشدار میدهد و میافزاید: در فرآوری صنعتی، عناب شسته و تمیز میشود، اما برخی تولیدکنندگان خانگی ممکن است این مراحل را رعایت نکنند. خاک میتواند حاوی باکتریهایی مانند کلستریدیوم باشد که در شرایطی موجب مسمومیتهای شدید میشود.
وی ادامه میدهد: به همین دلیل کیفیت و سلامت محصول برای ما اهمیت زیادی دارد و تلاش میکنیم صفر تا صد فرآوری عناب را در محیط کارگاه انجام دهیم.
اشتغال ۱۰ نیروی بیمهشده در یک مجموعه بومی
مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق از اشتغال مستقیم ۱۱ نفر در این مجموعه خبر میدهد و میگوید: در حال حاضر ۱۱ نفر در این مجموعه فعالیت میکنند که ۱۰ نفر از آنها نیروی بیمهشده هستند.
افسری با بیان اینکه این شرکت خانوادگی اداره میشود، بیان میکند: با اینکه تشکیل شرکت خانوادگی است، اما این نیروها اعضای خانواده ما نبوده و نیروهای بومی با مجموعه همکاری دارتد.
وی درباره انگیزه خود برای راهاندازی این کارگاه میگوید: یکی دیگر از دلایلی که تصمیم به تشکیل شرکت و راهاندازی کارگاه گرفتم، بیکاری دو فرزندم بود، با وجود فعالیتهای جانبی در زمینه ساخت و ساز در مشهد، به فکر راهاندازی کارگاه افتادم، اما بعدها فرزندانم مسیر شغلی خودشان را انتخاب کردند.
نیاز ۵ میلیارد تومانی برای سرمایه در گردش
مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق با اشاره به افزایش قیمت عناب و تأثیر آن بر هزینههای تولید بیان میکند: من از افزایش قیمت عناب ناراحت نمیشوم، بلکه خوشحال میشوم، چراکه معتقدم عناب باید برای کشاورز مقرونبهصرفه باشد.
افسری اضافه میکند: امسال با افزایش قیمت عنابهای ریز، بهشدت با کمبود سرمایه در گردش مواجه هستیم و برای ادامه فعالیت حدود پنج میلیارد تومان سرمایه در گردش نیاز داریم.
افسری میگوید: برای تأمین این سرمایه در حال پیگیری تسهیلات بوده و به جهاد کشاورزی مراجعه کردهایم و قولهایی نیز برای تأمین آن داده شده است.
آرزوی من این است که روزی جوانان وارد این عرصه شوند و خامفروشی محصولات استراتژیک استان متوقف شودوی مهمترین دغدغه خود را توسعه فرآوری عناب در داخل استان عنوان میکند و میگوید: آرزوی من این است که روزی جوانان وارد این عرصه شوند و خامفروشی محصولات استراتژیک استان متوقف شود، اگر قرار است ارزش افزودهای برای عناب ایجاد شود، این ارزش افزوده باید در داخل خراسان جنوبی ایجاد شود.
وی با انتقاد از گرایش جوانان به مشاغل کارمندی میافزاید: متأسفانه بسیاری از جوانان ما به دنبال شغل کارمندی هستند، در حالی که فعالیت آزاد هم از نظر درآمد و هم از نظر اختیار زمان میتواند ظرفیتهای بیشتری داشته باشد.
مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق خطاب به جوانانی که قصد ورود به عرصه تولید دارند، اظهار میکند: از جوانان میخواهم به دنبال کار و تولید رفته و از ظرفیت محصولات استراتژیک استان استفاده کنند، اما باید بدانند تولید، تحمل، تلاش و صبر مضاعف میطلبد و به تمرکز و تلاش مستمر نیاز دارد.
کاهش تولید عناب در سال جاری
افسری با اشاره به شرایط تولید عناب در سال جاری میگوید: امسال میزان عناب تولیدی کشاورزان منطقه نسبت به سال گذشته بسیار کمتر است چراکه در زمان گلدهی عناب بروز طوفان باعث آسیب به گلهای عناب شده است.
وی در عین حال آینده عناب را روشن ارزیابی میکند و میافزاید: من نسبت به آینده عناب بسیار خوشبین هستم، برخی عنابکاران به دلیل مقرونبهصرفه نبودن، درختان عناب را از بین میبُرند، اما معتقدم در چند سال آینده عناب مشتریان بیشتری پیدا میکند.
مدیرعامل شرکت عنابسازان شاینا شرق از توزیع محصولات این مجموعه در نقاط مختلف کشور خبر میدهد و میگوید: محصولات ما به استانهایی مانند آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، کردستان و خوزستان ارسال میشود و با فرآوری محصولات، مردم به تدریج با خواص عناب و ظرفیتهای این محصول بیشتر آشنا میشوند.
افسری از تولید محصول جدید این مجموعه با عنوان «دمنوش بیرجندی» خبر میدهد و توضیح میدهد: به دلیل اینکه بیرجند، بجنورد و بروجرد گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند، تصمیم میگیرم نام دمنوش جدید را دمنوش بیرجندی بگذارم و نشانی خراسان جنوبی را نیز روی محصول درج کنم.
وی میافزاید: پس از مشاوره با یکی از کارشناسان این حوزه درباره تولید دمنوشی با هدف استفاده از ظرفیت گیاهان برای مسائل مرتبط با بیماریهای متابولیک مانند کبد چرب، کلسترول بالا، فشار خون و قند خون، ایشان فرمولی برای این محصول ارائه دادند که با عنوان دمنوشته بیرجندی در حال تولید است.
وی ادامه میدهد: حدود یک سال از تولید این دمنوش میگذرد و اکنون مانند حبه عناب در سطح کشور توزیع میشود.
صادرات حبه عناب به امارات
وی با اشاره به بازار خارجی محصولات خود اظهار میکند: محصولات ما به صورت غیررسمی به کشورهایی مانند روسیه، آمریکا، کشورهای عربی، افغانستان، پاکستان و عراق ارسال میشود و یک محموله رسمی نیز پیش از جنگ به امارات صادر کردیم.
وی درباره این محموله توضیح میدهد: این محموله حدود ۵۰۰ کیلوگرمی قبل از جنگ به امارات ارسال شد و با توجه به شرایط کشور، فعلاً صادرات رسمی به امارات ادامه پیدا نکرد.
این تولید کننده با تأکید بر اهمیت معرفی ظرفیتهای عناب خراسان جنوبی میگوید: عناب محصولی با ظرفیت بالا است و هرچه فرآوری آن توسعه پیدا کند و محصولات آن در کشور توزیع شود، مردم بیشتر با خواص و کاربردهای آن آشنا میشوند و این موضوع میتواند آینده خوبی برای عنابکاران استان رقم
بزند.
نظر شما