به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، مسجد جایی است که آدمها فارغ از جایگاه اجتماعی، زبان، قومیت و بسیاری از تفاوتها، در کنار یکدیگر میایستند و برای لحظاتی، همه فاصلهها را پشت سر میگذارند؛ در یک صف و رو به یک قبله. از همان روزهایی که نخستین مساجد شکل گرفتند، این مکان همزمان محل عبادت، آموزش، گفتوگو، همدلی، رسیدگی به امور مردم و پیوند میان اعضای جامعه بوده است.
شاید یکی از مهمترین کارکردهای مسجد در روزگار امروز نیز همین توانایی برای نزدیک کردن دلها باشد؛ بهویژه در جامعهای که بخشی از اختلافات و سوءتفاهمها ناشی از ناآگاهی، برداشتهای ناقص و گاهی ادبیات تند و تحریکآمیز شکل میگیرد. در چنین شرایطی، مسجد میتواند به جای آنکه محل بازتولید فاصلهها باشد، به نقطهای برای شنیدن یکدیگر، شناخت مشترکات و ساختن رابطهای بر پایه احترام تبدیل شود.
هفته وحدت نیز فرصتی برای بازخوانی همین نقش است؛ فرصتی برای اینکه دوباره به این پرسش فکر کنیم که مسجد در جامعه امروز تا چه اندازه میتواند پرچمدار برادری میان مسلمانان باشد و چگونه میتوان ظرفیتهای فرهنگی، تربیتی و اجتماعی آن را برای کاهش فاصلهها به کار گرفت.
وحدت البته به معنای نادیده گرفتن تفاوتها نیست. مسلمانان در طول تاریخ، در برخی مسائل اعتقادی، فقهی و تاریخی دیدگاههای متفاوتی داشتهاند و این تفاوتها بخشی از واقعیت جوامع اسلامی است. مسئله آنجاست که این تفاوتها چگونه روایت و مدیریت شوند؛ آیا قرار است اختلاف نظرها به دیوارهایی میان مردم تبدیل شوند یا میتوان در کنار حفظ دیدگاههای مختلف، بر اشتراکات بزرگی همچون توحید، پیامبر اسلام(ص)، قرآن کریم و قبله واحد تکیه کرد و زمینه گفتوگو و همکاری را گسترش داد؟
در این میان، رفتار و رویکرد مساجد اهمیت ویژهای پیدا میکند. مسجدی که درهای خود را به روی گروههای مختلف مردم باز میگذارد، برای گفتوگو جا ایجاد میکند و در کنار برنامههای عبادی، در مسائل اجتماعی و مشکلات مردم نیز حضور دارد، میتواند وحدت را از یک مفهوم ذهنی و مناسبتی به تجربهای واقعی در زندگی روزمره تبدیل کند.
تجربه مسجد امام خمینی(ره) دلگشا شیراز نیز در همین چارچوب قابل بررسی است؛ جایی که به گفته امام جماعت مسجد، حضور مستمر برادران اهل سنت در مسجد و شکلگیری نشستها و گفتوگوهای مختلف میان آنان و ارکان مسجد، زمینهای برای ایجاد دوستی و صمیمیت بیشتر فراهم کرده است. ارتباطی که به گفته او حتی در موضوعات اعتقادی، اجتماعی و سیاسی نیز ادامه یافته و مسجد را به فضایی برای مشورت و گفتوگوی محترمانه تبدیل کرده است.
حجتالاسلام موسوی معتقد است مسجد باید از ظرفیتهای خود برای تبیین مشترکات، آموزش، تقویت فرهنگ بردباری و خدمت اجتماعی استفاده کند؛ چراکه وحدت تنها با سخن گفتن درباره برادری شکل نمیگیرد و گاهی یک اقدام اجتماعی مشترک، کمک به یک نیازمند یا حتی یک گفتوگوی صمیمانه میتواند بیشتر از یک سخنرانی رسمی، دلها را به هم نزدیک کند.
حجتالاسلام موسوی، امام جماعت مسجد امام خمینی(ره) دلگشا، با اشاره به همین جایگاه معتقد است مسجد نباید خود را به دیوارهای یک ساختمان و برنامههای مناسبتی محدود کند. از نگاه او، مسجد میتواند «قلب تپنده جامعه اسلامی» باشد؛ محلی برای تربیت انسان، ترویج اخلاق و حتی مدیریت بخشی از مسائل اجتماعی.
حجتالاسلام موسوی تأکید میکند که مسجد باید فضایی برای «گفتوگو، آموزش، تبیین مشترکات، تقویت فرهنگ بردباری و تمرین ادب گفتوگو» باشد. به اعتقاد او، وقتی گفتوگو جای قضاوت و شناخت جای پیشداوری را بگیرد، بسیاری از سوءتفاهمها نیز مجال شکلگیری پیدا نمیکنند.او در توضیح نقش مسجد در ایجاد همدلی میان مسلمانان، بر یک اصل ساده اما مهم دست میگذارد و آن دیدن نقاط مشترک پیش از اختلافها است. موسوی با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای(رحمةاللهعلیه) درباره وحدت میگوید: «وحدت به معنای تکیه بر مشترکات است. ما مشترکات زیادی داریم؛ میان مسلمانان، مشترکات بیش از موارد اختلافی است؛ روی مشترکات باید تکیه کنند.»
توحید، نبوت، قرآن و قبله، از جمله مشترکاتی است که به گفته او میتواند نقطه آغاز این گفتوگو باشد. در چنین نگاهی، مسجد قرار نیست تفاوتهای مذهبی را انکار کند؛ بلکه قرار است راهی برای کنار آمدن با این تفاوتها و تبدیل آنها به فرصتی برای شناخت بیشتر فراهم کند.
حجتالاسلام موسوی تأکید میکند که مسجد باید فضایی برای «گفتوگو، آموزش، تبیین مشترکات، تقویت فرهنگ بردباری و تمرین ادب گفتوگو» باشد. به اعتقاد او، وقتی گفتوگو جای قضاوت و شناخت جای پیشداوری را بگیرد، بسیاری از سوءتفاهمها نیز مجال شکلگیری پیدا نمیکنند.
تجربهای که از دل مسجد روایت میشود
این نگاه در مسجد امام خمینی(ره) دلگشا، تجربهای عینی نیز پیدا کرده است. به گفته امام جماعت مسجد، برادران اهل سنت به شکل مستمر در این مسجد حضور دارند و با استقبال امام جماعت و ارکان مسجد روبهرو میشوند. گاهی در نماز جماعت شرکت میکنند و در نشستها و گعدههای مختلف نیز حضور دارند.
این ارتباط البته به حضور در یک نماز جماعت خلاصه نشده است. موسوی میگوید در طول این ارتباط، دوستی و صمیمیت میان افراد شکل گرفته و حتی برخی از برادران اهل سنت در موضوعات اعتقادی، اجتماعی و سیاسی برای مشورت و گفتوگو به امام جماعت مسجد مراجعه میکنند.
همین تجربه، به تعبیر او، نشان میدهد که وحدت را میتوان از سطح شعار به متن زندگی مردم آورد؛ آنجا که افراد فارغ از تفاوت مذهبی، در یک فضای مشترک کنار هم مینشینند، حرف میزنند و در مسائل مختلف یکدیگر را میشناسند.
برای موسوی، نتیجه چنین تجربهای روشن است: «مسجد، کانون وحدت است، نه میدان تفرقه.»
وحدت از کلاس و کتاب تا سفره نیازمندان
مسیر رسیدن به وحدت اما تنها از منبر و سخنرانی نمیگذرد. بخشی از آن در آموزش و بخشی دیگر در میدان خدمت اجتماعی شکل میگیرد.
امام جماعت مسجد امام خمینی(ره) دلگشا معتقد است بسیاری از سوءتفاهمهای مذهبی، ریشه در اطلاعات ناقص دارند و میتوان با آموزش و برنامههای تبیینی از گسترش آنها جلوگیری کرد. به همین دلیل، از نگاه او، مسجد باید برای جوانان و نوجوانان فرصت آشنایی با اصول اعتقادی و مشترکات امت اسلامی را فراهم کند.امام جماعت مسجد امام خمینی(ره) دلگشا معتقد است بسیاری از سوءتفاهمهای مذهبی، ریشه در اطلاعات ناقص دارند و میتوان با آموزش و برنامههای تبیینی از گسترش آنها جلوگیری کرد. به همین دلیل، از نگاه او، مسجد باید برای جوانان و نوجوانان فرصت آشنایی با اصول اعتقادی و مشترکات امت اسلامی را فراهم کند.
اما شاید یکی از ملموسترین زبانهای وحدت، زبان خدمت باشد؛ جایی که نیازمند پیش از آنکه درباره مذهبش پرسیده شود، به عنوان یک انسان و یک مسلمان دیده میشود.
موسوی با تأکید بر همین موضوع، خدمات اجتماعی مسجد را یکی از ابزارهای مهم ایجاد پیوند میان مسلمانان میداند و معتقد است وقتی مسجد در کمک به فقرا و نیازمندان، بدون توجه به مذهب آنان وارد میدان میشود، در واقع پلی میان دلهای مسلمانان میسازد. در چنین فضایی، وحدت بخشی از رفتار روزمره مسجد میشود.
اخلاق؛ زبان مشترک مسجد
در این میان، نقش امام جماعت و فعالان مسجد نیز پررنگ است. فضای مسجد، بیش از آنکه با شعارهای وحدتآفرین ساخته شود، از رفتار کسانی شکل میگیرد که در آن حضور دارند.
موسوی معتقد است امام جماعت، خطبا و فعالان مسجد باید در رفتار خود الگوی تساهل، احترام، ادب و اخلاق اسلامی باشند و از توهین و تحقیر پیروان دیگر مذاهب فاصله بگیرند.
او تأکید دارد که مسجد نباید گرفتار بحثهای جدلی و فرعی شود؛ بهتر است بر ارزشهایی همچون عدالت، توحید، اخلاق، محبت به قرآن و خدمت به مردم تمرکز کند. از نگاه او، وقتی مردم مسجد را با اخلاق و خدمت بشناسند، زمینه وحدت نیز به شکل طبیعی فراهم خواهد شد.
وقتی یک پیام با یک لحن اشتباه، نتیجه معکوس میدهد
این روزها اما بخش مهمی از گفتوگوهای اجتماعی و مذهبی در فضای مجازی اتفاق میافتد؛ فضایی که یک جمله میتواند در چند دقیقه به هزاران نفر برسد و یک ادبیات تند نیز به همان سرعت، شکاف ایجاد کند.
امام جماعت مسجد امام خمینی(ره) دلگشا معتقد است فعالان فرهنگی و مذهبی باید این واقعیت را جدی بگیرند. به گفته او، در فضای مجازی «لحن از محتوا مهمتر است» و حتی یک محتوای درست، اگر با زبان تحریکآمیز و تند ارائه شود، ممکن است به جای آگاهی، تنش ایجاد کند. اگر هدف ما ایجاد وحدت است، باید از زبان صلح، ادب و احترام استفاده کنیم؛ زیرا حتی محتوای درست، اگر با ادبیات تند و تحریکآمیز ارائه شود، میتواند به جای ایجاد آگاهی، موجب شکاف و تنش بیشتر شود.
اگر هدف ما ایجاد وحدت است، باید از زبان صلح، ادب و احترام استفاده کنیم؛ زیرا حتی محتوای درست، اگر با ادبیات تند و تحریکآمیز ارائه شود، میتواند به جای ایجاد آگاهی، موجب شکاف و تنش بیشتر شود.از این منظر، جهاد تبیین فقط به معنای بیشتر سخن گفتن نیست؛ نوع سخن گفتن نیز بخشی از پیام است. اگر هدف، ایجاد وحدت باشد، زبان نیز باید زبان صلح، احترام و ادب باشد.
وحدت بدون حذف تفاوتها
تجربه مسجد امام خمینی(ره) دلگشا یک نکته مهم دیگر را نیز به میان میآورد؛ وحدت الزاماً به معنای یکسان شدن نیست. مسلمانان ممکن است در برخی مسائل فقهی و اعتقادی دیدگاههای متفاوتی داشته باشند، اما این تفاوتها نباید مانع زندگی مشترک، گفتوگو و همکاری آنان شود.
موسوی نیز بر همین نکته تأکید دارد و میگوید هدف از وحدت، نادیده گرفتن تفاوتها نیست؛ باید آموخت «در عین تفاوت، در کنار یکدیگر زندگی، گفتوگو و عبادت کنیم.»
شاید تصویر وحدت را بتوان در سادهترین صحنه مسجد دید؛ صفهایی که انسانها در کنار هم میایستند و رو به یک قبله نماز میخوانند. به باور حجتالاسلام موسوی، همین نقطه مشترک میتواند یادآور این حقیقت باشد که مسلمانان، پیش از آنکه در تفاوتهای خود تعریف شوند، در ایمان به خدای واحد، قرآن و پیامبر اسلام(ص) اشتراک دارند.
او در پایان میگوید: امروز وظیفه مساجد این است که از گوشههای انزوا خارج شوند و با تکیه بر ظرفیتهای فرهنگی، اجتماعی و تربیتی خود، به پایگاه تبیین مشترکات، گفتوگوی محترمانه و تقویت برادری میان مسلمانان تبدیل شوند.
نظر شما