خبرگزاری شبستان_آران و بیدگل؛ روح اله باقری/ مسجد در فرهنگ اسلامی، تنها محل برگزاری آیینهای عبادی نیست؛ بلکه نهادی اجتماعی و تربیتی است که در طول تاریخ، نقش مهمی در آموزش، تقویت همبستگی اجتماعی، حل مسائل مردم و شکلگیری حرکتهای مردمی ایفا کرده است.
با همین نگاه، کانونهای فرهنگی هنری مساجد نیز نباید صرفاً مجموعههایی برای اجرای برنامههای مناسبتی، برگزاری مسابقات فرهنگی یا تشکیل کلاسهای اوقات فراغت تلقی شوند؛ زیرا ظرفیت این کانونها فراتر از تقویم مناسبتهاست و میتواند در متن زندگی اجتماعی محله و در پاسخ به نیازهای واقعی مردم به کار گرفته شود.
میتوان قرائتی تازه و آیندهساز از کانونهای فرهنگی هنری مساجد ارائه کرد؛ قرائتی که در آن، کانون مسجد نه صرفاً مجری برنامه، بلکه میداندار مسئلهشناسی و تسهیلگر حل مسائل محله است.
امروز هر محله با مجموعهای از مسائل فرهنگی، تربیتی و اجتماعی روبهروست؛ از کاهش ارتباط نوجوانان با محیطهای فرهنگی و ضعف مهارت گفتوگو و کار جمعی گرفته تا آسیبهای فضای مجازی، کمرنگ شدن مطالعه، کاهش مشارکت اجتماعی و فاصله میان نسلها. در چنین شرایطی، کانون فرهنگی هنری مسجد میتواند به مرکزی برای شناسایی این مسائل و طراحی راهحلهای بومی تبدیل شود.
از این منظر، میتوان قرائتی تازه و آیندهساز از کانونهای فرهنگی هنری مساجد ارائه کرد؛ قرائتی که در آن، کانون مسجد نه صرفاً مجری برنامه، بلکه میداندار مسئلهشناسی و تسهیلگر حل مسائل محله است.
در این الگو، فعالیت کانون با این پرسش آغاز میشود که «مسئله اصلی محله چیست؟» پس از آن، ظرفیت مسجد، امام جماعت، نوجوانان، جوانان، خانوادهها، معلمان، خیران و معتمدان برای پاسخ به این مسئله در کنار یکدیگر قرار میگیرد. نتیجه چنین فرایندی، برنامهای است که از دل نیاز مردم شکل گرفته و آثار آن در زندگی محله قابل مشاهده است.
عبور از برنامهمحوری
برگزاری برنامههای فرهنگی، دینی و هنری همچنان از وظایف مهم کانونهای مساجد است، اما اثرگذاری این فعالیتها زمانی افزایش مییابد که با مسائل واقعی مخاطبان پیوند بخورد. برای نمونه، یک نشست کتابخوانی میتواند به حلقهای برای گفتوگو درباره مسائل نوجوانان تبدیل شود؛ کلاس هنری میتواند زمینه کشف استعداد و مهارتآموزی را فراهم کند و برنامه اوقات فراغت نیز میتواند بستری برای تقویت مسئولیتپذیری و مشارکت اجتماعی جوانان باشد.
در این نگاه، نوجوان و جوان تنها دریافتکننده خدمات فرهنگی نیست، بلکه در شناسایی نیازها، ارائه ایده و اجرای برنامه نیز نقش دارد. مشارکت دادن نسل جدید در فرایند تصمیمسازی، به افزایش حس تعلق آنان به مسجد و محله کمک میکند و کانون را از یک مجموعه اجرایی به هستهای فعال در عرصه تربیتی و اجتماعی ارتقا میدهد.
توجه به اقتضائات هر محله و پرهیز از نسخههای یکسان برای همه مناطق، میتواند زمینهساز شکلگیری فعالیتهایی اثرگذار، ماندگار و متناسب با نیازهای واقعی مردم باشد
روحالله قربانی، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی آران و بیدگل، با اشاره به ظرفیت کانونهای فرهنگی هنری مساجد گفت: «کانونها باید متناسب با نیازهای واقعی محله برنامهریزی کنند و از برنامهمحوری صرف به سمت مسئلهمحوری حرکت داشته باشند. شناخت درست مخاطب و استفاده از ایده و توان جوانان، شرط اثرگذاری فعالیتهای فرهنگی در مساجد است.»
وی افزود: «کانون فرهنگی هنری مسجد میتواند حلقه اتصال میان مسجد، خانواده، مدرسه و جامعه باشد و با استفاده از ظرفیتهای مردمی، در حوزههایی مانند کتابخوانی، آموزش، مهارتآموزی و تقویت مشارکت اجتماعی نقشآفرینی کند.»
رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی آران و بیدگل ادامه داد: «در این مسیر، توجه به اقتضائات هر محله و پرهیز از نسخههای یکسان برای همه مناطق، میتواند زمینهساز شکلگیری فعالیتهایی اثرگذار، ماندگار و متناسب با نیازهای واقعی مردم باشد.»
مسجد؛ میدان گفتوگو و حل مسئله محله
یکی از مهمترین کارکردهای کانونهای فرهنگی هنری، فراهم کردن زمینه گفتوگو میان گروههای مختلف محله است. مسجد میتواند محلی برای شنیدن دغدغههای نوجوانان، گفتوگو با خانوادهها، انتقال تجربه معتمدان و بهرهگیری از تخصص مربیان، معلمان و فعالان فرهنگی باشد.
مسجد میتواند محلی برای شنیدن دغدغههای نوجوانان، گفتوگو با خانوادهها، انتقال تجربه معتمدان و بهرهگیری از تخصص مربیان، معلمان و فعالان فرهنگی باشد.
این گفتوگوها زمانی به نتیجه میرسد که از سطح بیان اصلی یک محله، کاهش علاقه نوجوانان به مطالعه باشد شود. برای مثال، اگر مسئله اصلی یک محله، کاهش علاقه نوجوانان به مطالعه باشد، کانون میتواند با تشکیل باشگاه کتاب، برگزاری نشستهای گفتوگومحور، دعوت از نویسندگان و استفاده از ظرفیت کتابخانه مسجد، برنامهای مستمر و متناسب با ذائقه نسل جدید طراحی کند.
همچنین در حوزه آسیبهای اجتماعی، کانونها میتوانند با شناسایی ظرفیتهای تخصصی محله و ایجاد ارتباط میان خانوادهها، مشاوران، مدارس و نهادهای فرهنگی، نقش تسهیلگر ایفا کنند. این اقدامات لزوماً به طرحهای بزرگ و پرهزینه نیاز ندارد؛ گاهی یک گروه کوچک مطالعاتی، یک کارگاه مهارتی یا یک پویش محلی میتواند آغازگر تغییری مؤثر باشد.
سرمایه اجتماعی مسجد
کانونهای فرهنگی هنری مساجد از سرمایهای برخوردارند که در بسیاری از ساختارهای فرهنگی کمتر دیده میشود و آن، دسترسی و ارتباط مستقیم با مردم است.
همکاری کانونها با مدارس، خانوادهها، گروههای جهادی، مراکز آموزشی، مجموعههای هنری و فعالان اجتماعی میتواند ظرفیتهای پراکنده محله را در مسیر اهداف مشترک قرار دهد.
مسجد در متن محله قرار دارد و کانون میتواند از این ارتباط برای شناسایی توانمندیهای پنهان، جذب مشارکت داوطلبانه و شکلدهی به فعالیتهای جمعی استفاده کند.
این ظرفیت زمانی به نیرویی اثرگذار برای پیشرفت محله تبدیل میشود که ارتباط مسجد با مردم از سطح مناسبتها فراتر رفته و به همراهی مستمر برای شناخت و حل مسائل روزمره آنان منتهی شود.
این سرمایه اجتماعی زمانی حفظ و تقویت میشود که کانونها مخاطب را صرفاً برای حضور در برنامهها دعوت نکنند، بلکه او را در فرایند طراحی و اجرای فعالیتها نیز سهیم بدانند.
اعتماد میان مسجد و مردم، محصول ارتباط مستمر، شنیدن نیازها و ارائه پاسخهای واقعی و قابل سنجش است.
از سوی دیگر، همکاری کانونها با مدارس، خانوادهها، گروههای جهادی، کتابخانهها، مراکز آموزشی، مجموعههای هنری و فعالان اجتماعی میتواند از موازیکاری جلوگیری کند و ظرفیتهای پراکنده محله را در مسیر اهداف مشترک قرار دهد.
روز ملی مسجد؛ فرصتی برای بازخوانی نقش کانونها
روز ملی مسجد فرصتی برای بازخوانی جایگاه مسجد و کانونهای فرهنگی هنری در تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه است. در این بازخوانی، توجه به تعداد برنامهها بهتنهایی کافی نیست؛ بلکه باید دید فعالیتهای کانون تا چه اندازه توانسته است به نیازهای واقعی مردم پاسخ دهد، نوجوانان و جوانان را درگیر کند، میان نسلها ارتباط برقرار سازد و مشارکت اجتماعی را افزایش دهد.
امروز کانونهای فرهنگی مساجد باید به سمت تربیت نیروهای جوان، تقویت مهارتهای اجتماعی، حمایت از ایدههای محلی و حل مسائل واقعی محله حرکت کنند.
کانونی که مسئله محله را میشناسد، برای آن برنامه طراحی میکند و مردم را در اجرای راهحل سهیم میسازد، میتواند الگویی مؤثر از کار فرهنگی مردمی ارائه دهد. چنین کانونی، مسجد را از یک مکان ثابت به جریانی زنده و اثرگذار در عرصه اجتماعی تبدیل میکند؛ جریانی که در آن، عبادت، آموزش، تربیت، گفتوگو و خدمت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
امروز انتظار از کانونهای فرهنگی هنری مساجد، تنها برگزاری برنامههای مناسبتی نیست؛ بلکه این کانونها باید به سمت تربیت نیروهای جوان، تقویت مهارتهای اجتماعی، حمایت از ایدههای محلی و حل مسائل واقعی محله حرکت کنند. این مسیر، مسجد را به محور حیات فرهنگی و اجتماعی محله نزدیک میکند و کانونهای مساجد را به نهادهایی اثرگذار برای ساختن آینده جامعه بدل میسازد.
نظر شما