به گزارش خبرگزاری شبستان از حوزه اندیشه خبرگزاری تقریب، شصتوچهارمین نشست تخصصی «امت همدل» با موضوع «وحدت امت اسلامی؛ کلید پیروزی محور مقاومت در اندیشه امام شهید(رضواناللهعلیه)» با حضور جمعی از اساتید و کارشناسان مسائل فلسطین و غرب آسیا برگزار شد.
در ابتدای این نشست؛ محمد شاهدی، دبیر علمی نشست، با اشاره به شهادت رهبر انقلاب اسلامی اظهار داشت:شاید هنوز باور اینکه از واژه «شهید» برای قائد امت اسلامی استفاده کنیم، برای بسیاری دشوار باشد، اما مقام شهادت میتواند بزرگترین پاداش و نعمتی باشد که نصیب یک رهبر الهی میشود.
وی افزود: خاصیت شهادت، زنده بودن و جاودانگی است؛ به همین دلیل همچنان احساس میکنیم قائد شهید در میان ما حضور دارد، سخن میگوید، رهنمود میدهد و به پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی کمک میکند.
شاهدی با اشاره به حضور گسترده مردم در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید، تصریح کرد: وقتی به تشییع پیکر قائد شهید نگاه میکنیم، درمییابیم که میراث و شخصیت ایشان فراتر از مرزهای داخلی ایران است. به جرئت میتوان گفت اگر پیکر این رهبر شهید در هر یک از کشورهای اروپایی، غربی، آفریقایی یا جنوب شرق آسیا تشییع میشد، میتوانست به یکی از بزرگترین تشییعهای قرن تبدیل شود.
کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا خاطرنشان کرد: قائد شهید دارای شخصیتی چندبعدی بود و آثار و ابعاد این شخصیت به سراسر جهان صادر شده است و دنیا تازه در حال شناخت بیشتر این شخصیت بزرگ است.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد برگزاری این نشست با موضوع «وحدت امت اسلامی؛ کلید پیروزی محور مقاومت در اندیشه امام شهید» بتواند در تبیین ابعاد اندیشه وحدتگرایانه و میراث فکری رهبر شهید مؤثر واقع شود.
در ادامه این نشست، حجتالاسلام والمسلمین رسول باقری، دبیرکل مجمع جهانی قادمون، با اشاره به ماهیت توحیدی و وحدتآفرین اسلام اظهار داشت: ماهیت اسلام بر توحید و وحدت استوار است و این موضوع تنها به جهان اسلام محدود نمیشود، بلکه اسلام در تعامل با سایر ادیان نیز بر اصل توحید تأکید دارد.
وی افزود: در گذشته، بهویژه در حوزه علمیه نجف، این تعبیر بسیار مشهور بود که «اسلام بر کلمه توحید بنا شده است» و از توحید به سوی وحدت کلمه میرسیم؛ بنابراین همانگونه که باید در اعتقاد به توحید مشترک باشیم، وحدت در رویه و عمل نیز ضروری است.
دبیرکل مجمع جهانی قادمون با بیان اینکه اسلام علاوه بر دعوت مسلمانان به وحدت، پیروان سایر ادیان را نیز به اشتراکات توحیدی دعوت کرده است، گفت: قرآن کریم اهل کتاب را به «کلمه سواء» دعوت میکند؛ یعنی بر سر یک سخن مشترک که همان توحید است، گرد هم آییم و جز خداوند را نپرستیم. بنابراین دعوت اسلام به توحید، موضوعی فراتر از جهان اسلام است.
باقری در ادامه با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) و رهبر شهید بر مفهوم «امتسازی» تصریح کرد: وحدتی که امام خمینی(ره) و قائد شهید بر آن تأکید داشتند، صرفاً یک وحدت تاکتیکی برای مقابله با دشمن یا تأمین منافع مقطعی نبود، بلکه از یک مفهوم تمدنی با عنوان «امتسازی» سخن میگفتند.
وی ادامه داد: رهبر شهید در یکی از سخنرانیهای خود در ایام وحدت تأکید کرده بودند که جهان اسلام امروز نیازمند تشکیل امت اسلامی است. مفهوم امت در آیات قرآن نیز مورد تأکید قرار گرفته و بیانگر حرکت از توحید در مبدأ به سوی شکلگیری یک امت واحد است.
باقری با تشریح تفاوت میان «وحدت» و «امتسازی» اظهار داشت: هنگامی که از وحدت امت سخن میگوییم، منظور این نیست که مذاهب، رنگها، تفکرات و اعتقادات مختلف خود را کنار بگذارند، بلکه همه این تفاوتها در چارچوب یک جریان تمدنی مشترک با عنوان «امت» قرار میگیرند.
وی افزود: امام خمینی(ره) و رهبر شهید، چند گام فراتر از مفهوم متعارف وحدت میاندیشیدند؛ یعنی هدف صرفاً ایجاد وحدت نبود، بلکه ایجاد یک امت تمدنی با نگاهی فراگیر بود که بتواند مسائل جهان را با تکیه بر مبانی قرآنی حل کند.
دبیرکل مجمع جهانی قادمون با اشاره به انواع وحدت در نگاه اسلامی گفت: میتوان وحدت را در چند سطح تعریف کرد؛ یک نوع وحدت برای مقابله با دشمن است، نوع دیگر وحدت برای ایجاد یک زیست سالم و همزیستی مسالمتآمیز است و سطح بالاتر آن، وحدتی است که به عینیت و شکلگیری یک جریان مشترک تمدنی منجر میشود.
وی تأکید کرد: آنچه امام خمینی(ره) و رهبر شهید بر آن تأکید داشتند، وحدت امتساز بود؛ وحدتی که در نهایت باید به تشکیل امت اسلامی منجر شود.
باقری در ادامه با اشاره به مناسک حج و طواف مسلمانان گرد کعبه، این مراسم را نمونهای روشن از وحدت امت اسلامی دانست و گفت: در ایام حج، همه مذاهب اسلامی در کنار یکدیگر گرد کعبه طواف میکنند و در این صحنه تفاوتهای مذهبی افراد در درجه نخست قرار ندارد؛ مشخص نیست فردی که در حال طواف است شیعه، سنی، حنفی، حنبلی یا شافعی است، بلکه همه با هدفی واحد و حول یک اعتقاد مشترک گرد هم آمدهاند.
وی خاطرنشان کرد: در نگاه امام خمینی(ره) و رهبر شهید، امتسازی نیز به همین معناست؛ یعنی مسلمانان با حفظ تفاوتهای مذهبی خود، حول اسلام و اهداف مشترک آن گرد هم آیند و یک امت واحد و جریان تمدنی مشترک را شکل دهند.
در ادامه نشست، حسین رویوران، کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا، با اشاره به مبانی توحیدی وحدت امت اسلامی اظهار داشت: ماهیت اسلام بر وحدت استوار است؛ چراکه مبنای اسلام توحید است و توحید نیز به معنای خدامحوری است. هنگامی که خداوند محور قرار گیرد، اختلافات مذهبی، از جمله شیعه و سنی بودن، نمیتواند مانع وحدت شود.
وی افزود: اسلام حتی مفهوم وحدت را فراتر از جهان اسلام مطرح میکند و دعوت قرآن کریم به «کلمه سواء بیننا و بینکم» نمونهای از این نگاه است؛ یعنی دعوت به نقطه مشترک توحیدی میان مسلمانان و پیروان سایر ادیان.
رویوران با اشاره به تفاوت میان نگاه توحیدی اسلام و نظامهای مبتنی بر قدرت و منافع مادی گفت: در حالی که برخی نظامها بر محور قدرت، ثروت، مقام یا خودمحوری شکل گرفتهاند، نگاه اسلام، نگاهی توحیدی و خدامحور است و اهمیت آن نیز دقیقاً در همین تفاوت نهفته است.
این کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا با استناد به آیه «إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً» تصریح کرد: اصل نخست این است که اسلام یک امت واحد است؛ ما امت شیعه و امت سنی جداگانه نداریم، بلکه یک امت اسلامی داریم. البته قرائتها و اجتهادهای مختلف وجود دارد، اما وحدت یک اصل اساسی است.
وی با بیان اینکه امام خمینی(ره) و رهبر شهید نیز وحدت را یک باور اساسی میدانستند، گفت: این دو بزرگوار بهعنوان نمایندگان تفکر اسلامی، طبیعی بود که این نگاه را مطرح و در عرصه عمل نیز آن را دنبال کنند.
رویوران در ادامه با اشاره به قرار گرفتن مسئله فلسطین در اولویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: فلسطینیها ممکن است اهل سنت باشند و ما شیعه باشیم؛ آنها عرب و ما عجم هستیم و در دو جغرافیای متفاوت زندگی میکنیم، اما مفهوم امت اسلامی میتواند این تفاوتها را پشت سر بگذارد و زمینه قرار گرفتن همه مسلمانان در کنار یکدیگر را فراهم کند.
وی افزود: از زمان پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی(ره) مسئله وحدت را بهعنوان یک اصل مطرح کرد و همانطور که اشاره شد، وحدت یک تاکتیک نیست، بلکه یک باور توحیدی است. اگر خداوند را بهعنوان محور پذیرفتهایم، این باور باید در همه شئون زندگی ما نیز تجلی پیدا کند.
رویوران خاطرنشان کرد: مراجع دینی و رهبر شهید نیز تلاش کردند توحید را در زندگی، گفتمان، رفتار، مواضع سیاسی، حکومتداری و حکمرانی به نمایش بگذارند. این مسئله نشان میدهد که وحدت، یک باور دینی و عقلی و همچنین یک انتخاب سیاسی است که رهبران انقلاب اسلامی آن را برگزیده و بر اساس آن عمل کردهاند.
وی با اشاره به تأکید قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر وحدت گفت: این موضوع صرفاً یک انتخاب مبتنی بر شرایط زمانی و مکانی نیست، بلکه یک باور اساسی است که در قانون اساسی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
این کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا در ادامه با اشاره به اعتقاد شیعیان درباره حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) اظهار داشت: حکومت جهانی امام زمان(عج) نیز بر مبنای توحید شکل خواهد گرفت. حرکت این حکومت از عدالت آغاز میشود و با گسترش عدالت و قسط در جهان، زمینه پذیرش توحید فراهم خواهد شد و در نهایت یک حکومت جهانی توحیدی شکل خواهد گرفت.
وی با تأکید بر ضرورت التزام عملی به توحید گفت: ممکن است در جامعه بگوییم اصول دین با توحید آغاز میشود، اما اگر خدامحوری در هر لحظه، در هر مسئله و در شرایط مختلف زندگی انسان تجلی پیدا نکند، نمیتوان بهطور قطعی گفت که فرد به معنای واقعی موحد است. بحث شرک ضمنی که برخی علما مطرح کردهاند نیز در همین چارچوب قابل بررسی است.
این کارشناس ارشد مسائل فلسطین، پنجمین اثر نگاه امتی را تقویت جریانهای وحدتگرا و مقابله با جریانهای غربگرا در جهان اسلام دانست و گفت: همزمان با تلاش کشورهای غربی برای ایجاد تفرقه و تقویت جریانهای غربگرا در کشورهای اسلامی، شکلگیری محور و جبهه مقاومت موجب شد جریانهای معتقد به وحدت تقویت شوند و جریانهای مقابل آنها تضعیف شوند.
رضوی در ادامه به تأثیر نگاه امتی بر تفکیک اسلام ناب از جریانهای انحرافی اشاره کرد و اظهار داشت: یکی دیگر از آثار این نگاه، تفکیک جریانهای غیر اسلامی از اسلام ناب بود. جریانهایی مانند وهابیت و گروههای تکفیری که در مقابل محور مقاومت قرار گرفتند، عملاً در نقطه مقابل گفتمان اسلام ناب قرار گرفتند؛ همان مفهومی که امام خمینی(ره) از آن با عنوان «اسلام آمریکایی» یاد میکردند.
وی افزود: برخی جریانها و گروهها، از جمله جریانهای تکفیری و گروههایی مانند جبهه النصره، از سوی قدرتهای غربی بهعنوان نسخههای بدیل اسلام ناب معرفی شدند تا تصویری متفاوت و انحرافی از اسلام ارائه شود.
رضوی تأکید کرد: نگاه امتی رهبر شهید، با ایجاد مرزبندی روشن میان جبهه مقاومت و این جریانها، به مردم نشان داد که اسلام ناب چیست و جریانهای مدعی اسلام که در حقیقت در مقابل مقاومت قرار دارند، چه ماهیتی دارند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: نگاه امتی رهبر شهید در جبهه مقاومت، یک شاخص روشن برای تشخیص جریانهای اسلامی اصیل از جریانهایی ایجاد کرد که با ظاهر اسلامی، اما با حمایت و طراحی قدرتهای غربی شکل گرفته بودند.
رویوران با اشاره به نمود تفکر توحیدی در رفتار امام خمینی(ره) و رهبر شهید اظهار داشت: این نگاه در زندگی و رفتار رهبران انقلاب اسلامی به شکل بسیار جدی تجلی داشته است و میتوان گفت در چند قرن اخیر، نمونهای مشابه از چنین رفتار توحیدی در عرصه حکمرانی، دستکم در مقایسه با حکومتهای مختلف، کمتر مشاهده شده است.
وی در پایان، عدم وحدت را یکی از نقاط ضعف مهم جهان اسلام دانست و بر ضرورت تقویت وحدت امت اسلامی تأکید کرد.
در ادامه این نشست، دکتر سید جعفر رضوی، کارشناس ارشد مسائل فلسطین، با اشاره به تداوم نگاه امتی رهبر شهید نسبت به امت اسلامی اظهار داشت: نگاه امتی رهبر شهید، در حقیقت استمرار نگاه امام خمینی(ره) است. امام خمینی(ره) از سال ۱۳۴۲ این گفتمان را بهصورت علنی مطرح و آن را بهعنوان گفتمان انقلاب اسلامی و پس از پیروزی انقلاب، جمهوری اسلامی دنبال کردند و رهبر شهید نیز همین گفتمان را ادامه دادند.
وی افزود: تفاوت اصلی در این بود که امام خمینی(ره) به دلیل جنگ تحمیلی و مشکلات و مسائل سالهای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی، فرصت کمتری برای پرداختن به مسئله محور مقاومت و آنچه بعدها با عنوان «جبهه مقاومت» شناخته شد، داشتند؛ اما در دوره رهبری، رهبر شهید، جنگ به پایان رسیده بود و مسئله محور و جبهه مقاومت بهعنوان یک مسئله جدی، با جدیت بیشتری دنبال شد و در عرصه عمل بروز و ظهور بیشتری پیدا کرد.
رضوی با اشاره به نخستین تأثیر نگاه امتی رهبر شهید بر جبهه مقاومت گفت: شکلگیری جبهه مقاومت به جمهوری اسلامی فرصت داد تا رویکرد خود را در قبال جهان اسلام در عرصه عمل نشان دهد و صداقت و درستی نگاه امتی جمهوری اسلامی را برای همگان اثبات کند.
وی ادامه داد: حضور جمهوری اسلامی در جبهه مقاومت نشان داد که رویکرد این نظام، واقعاً وحدتگرا و امتی است و هدف آن این است که همه امت اسلامی بهصورت یکپارچه در مسیر اهداف اسلام ناب حرکت کنند. برای نمونه، جمهوری اسلامی از حماس که یک جریان اهل سنت است، حمایت کرد و همین مسئله نشان داد که نگاه جمهوری اسلامی به مسئله مقاومت، فراتر از مرزبندیهای مذهبی است.
این کارشناس ارشد مسائل فلسطین تصریح کرد: این واقعیت برای جهان اسلام و افکار عمومی مردم منطقه روشن شد و ما این مسئله را بارها از زبان رهبران مقاومت در فلسطین، لبنان و دیگر کشورهای اسلامی نیز شنیدهایم که جمهوری اسلامی فارغ از شیعه یا سنی بودن گروههای مقاومت، از جریان مقاومت حمایت میکند.
رضوی، دومین تأثیر نگاه امتی را عملیاتی شدن وحدت در میدان دانست و اظهار داشت: رهبر شهید در سال ۱۳۸۸ تأکید کردند که جمهوری اسلامی از هر گروهی که در برابر رژیم صهیونیستی مقابله کند، حمایت خواهد کرد؛ خواه حماس باشد که یک جریان اهل سنت است، حزبالله باشد که یک جریان شیعی است یا دیگر گروههای فلسطینی و جریانهای مختلف مقاومت.
وی افزود: این نگاه، وحدت و مفهوم امت اسلامی را از سطح شعار و گفتمان به عرصه عمل آورد و نشان داد که وحدت اسلامی میتواند در میدان مقاومت نیز بهصورت عملی تحقق پیدا کند.
این کارشناس ارشد مسائل فلسطین، سومین تأثیر نگاه امتی رهبر شهید را شکلگیری یک جبهه یکپارچه با عنوان «جبهه مقاومت» عنوان کرد و گفت: شکلگیری جبهه مقاومت نتیجه همین نگاه بود. در جریان تحولات سوریه، شاهد حضور نیروهایی از کشورهای مختلف منطقه برای کمک به حل این مسئله بودیم و در فلسطین نیز جریانهای مختلف، از گروههای چپ تا راست، در کنار یکدیگر در چارچوب مقاومت قرار گرفتند.
وی خاطرنشان کرد: اگر رویکرد جمهوری اسلامی صرفاً بر شیعیان متمرکز بود، چنین جبههای شکل نمیگرفت و مقاومت به مجموعههایی پراکنده در عراق، لبنان و دیگر کشورها محدود میشد؛ اما یکپارچگی امروز جبهه مقاومت، نتیجه مستقیم نگاه امتی است.
رضوی چهارمین تأثیر این رویکرد را خنثیسازی طرحهای تفرقهافکنانه در جهان اسلام دانست و اظهار داشت: کشورهای غربی همواره تلاش کردهاند جمهوری اسلامی را متهم کنند که ادعای حمایت از وحدت و مقاومت صرفاً یک شعار است، اما حضور عملی جمهوری اسلامی در حمایت از گروههای مختلف مقاومت، صداقت این رویکرد را اثبات کرد و عملاً بخشی از طرحهای تفرقهافکنانه را خنثی ساخت.
وی افزود: امروز آثار این مسئله را حتی در کشورهای اروپایی نیز میتوان مشاهده کرد؛ جایی که مردم در حمایت از فلسطین به میدان میآیند و پرچم ایران را نیز در کنار پرچم فلسطین به اهتزاز درمیآورند. این اتفاق نشان میدهد بخشی از تبلیغات و طرحهایی که با هدف ایجاد تفرقه در جهان اسلام دنبال میشد، با شکست مواجه شده است.
نظر شما