به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان در ایلام، ۲۱ اوت، سالروز آتشسوزی مسجدالاقصی در سال ۱۹۶۹، در تقویم جهان اسلام با «هفته جهانی مساجد» پیوند خورده است؛ مناسبتی که ریشه آن نه صرفاً در یک حادثه تاریخی، بلکه در جایگاه مسجد بهعنوان نماد هویت، وحدت و انسجام مسلمانان قرار دارد.
در همین راستا، حجتالاسلام والمسلمین امینی، امام جمعه شهرستان مهران، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در ایلام با تشریح جایگاه مسجد در اندیشه اسلامی، بر ضرورت بازگشت به کارکردهای اصیل مسجد و نقش آن در تربیت انسان، انسجام اجتماعی، عدالتخواهی و حل مسائل مردم تأکید کرد.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی نامگذاری ۲۱ اوت به عنوان آغاز هفته جهانی مساجد اظهار داشت: عنوان رسمی مصوبه سازمان همکاری اسلامی در سال ۲۰۰۳ «هفته جهانی مساجد» است که بر اساس قطعنامه شماره ۵/۳۰-C در سیامین اجلاس وزرای خارجه کشورهای اسلامی در تهران تصویب شد و مقرر شد این هفته هر سال از ۲۱ اوت، سالروز آتشسوزی مسجدالاقصی، آغاز شود.
امام جمعه مهران افزود: ریشه این مناسبت به ۲۱ اوت ۱۹۶۹ بازمیگردد؛ روزی که مسجدالاقصی دچار آتشسوزی عمدی شد و این حادثه به دلیل جایگاه مسجدالاقصی در هویت و حافظه تاریخی مسلمانان، واکنش گسترده جهان اسلام را به دنبال داشت.
وی تصریح کرد: مسجدالاقصی صرفاً یک بنا نیست؛ بخشی از حافظه دینی، تاریخی و هویتی امت اسلامی است و هنگامی که چنین مکانی هدف تعرض قرار میگیرد، در حقیقت بخشی از هویت و سرمایه معنوی یک جامعه مورد تعرض قرار گرفته است.
مسجد؛ هویت جمعی و سرمایه اجتماعی
حجتالاسلام امینی با اشاره به پدیده اسلامهراسی و فشارهایی که در برخی جوامع علیه مسلمانان و نمادهای اسلامی وجود دارد، گفت: مسجد تنها محل عبادت فردی نیست؛ بلکه هویت را آشکار میکند، انسانهای پراکنده را کنار هم قرار میدهد، سرمایه اجتماعی ایجاد میکند، حافظه تاریخی میسازد و نسل آینده را تربیت میکند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، آنچه در بسیاری از موارد به عنوان «مسجدهراسی» شناخته میشود، صرفاً هراس از یک مکان عبادت نیست، بلکه هراس از هویت جمعی و سرمایه اجتماعیای است که مسجد میتواند ایجاد کند.
امام جمعه مهران با تأکید بر اینکه مسجد میتواند بستر شکلگیری جامعهای متحد و مسئولیتپذیر باشد، اظهار کرد: مسجد زمانی میتواند نقش واقعی خود را ایفا کند که از یک مکان صرفاً مناسکی به یک نهاد زنده اجتماعی و تربیتی تبدیل شود.
پیامبر(ص) جامعه را از مسجد آغاز کرد
حجتالاسلام امینی با اشاره به ساخت مسجد قبا در آغاز هجرت پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: پیامبر اکرم(ص) پس از هجرت و در مسیر ورود به مدینه، در قبا توقف کردند و مسجد قبا شکل گرفت. این اقدام، یک پیام تمدنی مهم داشت؛ زیرا پیامبر(ص) برای ساخت جامعه جدید اسلامی، ابتدا یک فضای مشترک برای عبادت، اجتماع و تربیت انسانها ایجاد کردند.
وی افزود: پیامبر(ص) در ساخت مسجد مشارکت داشتند و این نشان میدهد مسجد در نگاه ایشان صرفاً یک ساختمان نبود؛ بلکه هسته اولیه شکلگیری جامعه اسلامی بود.
امام جمعه مهران ادامه داد: هجرت تنها انتقال جغرافیایی از مکه به مدینه نبود؛ بلکه قرار بود انسان قبیلهای به انسان امتی تبدیل شود و مسجد یکی از مهمترین ابزارهای این تحول بود.
وی با اشاره به کارکردهای مسجدالنبی گفت: مسجدالنبی بعدها محل عبادت، آموزش، مشورت، رسیدگی به نیازمندان، حل اختلافات، پذیرش هیئتها و ساماندهی امور عمومی جامعه شد؛ بنابراین میتوان گفت پیامبر(ص) با ساخت مسجد، معماری اجتماعی امت را آغاز کرد.
«وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ»؛ مسجد ملک هیچکس نیست
حجتالاسلام امینی در ادامه با اشاره به آیه شریفه «وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا» اظهار داشت: علامه طباطبایی(ره) ذیل این آیه، «دعاء» را به معنای عبادت دانستهاند؛ یعنی مسجد برای خداست و در آن نباید کسی را در عبادت شریک خدا قرار داد.
وی افزود: امام صادق(ع) نیز در روایتی میفرمایند: «عَلَیْکُمْ بِإِتْیَانِ الْمَسَاجِدِ، فَإِنَّهَا بُیُوتُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ»؛ مساجد خانههای خدا در زمین هستند.
امام جمعه مهران با بیان اینکه تعبیر «لِلَّه» تنها به مالکیت تکوینی خداوند اشاره ندارد، تصریح کرد: وقتی میگوییم مسجد برای خداست، یعنی منبر، محراب، اعتبار اجتماعی، مدیریت و حتی اختلاف و ائتلاف در مسجد باید در چارچوب رضایت خداوند قرار داشته باشد.
وی تأکید کرد: هیچ فرد یا گروهی نمیتواند مسجد را ملک معنوی خود بداند. بانی مسجد محترم است، اما مالک هویت مسجد نیست؛ هیئت امنا خادم مسجد هستند، نه صاحب آن؛ امام جماعت راهبر دینی است، نه مالک مسجد و نمازگزار قدیمی نیز نباید نوجوان تازهوارد را غریبه بداند.
مسجد سیاسی است، اما جناحی نیست
حجتالاسلام امینی با تفکیک میان «مسجد سیاسی» و «مسجد جناحی» گفت: مسجد پیامبر(ص) به معنای اصیل کلمه سیاسی بود؛ زیرا نسبت به عدالت، امنیت، جنگ و صلح، مشورت، حل اختلاف، نیاز فقرا و سرنوشت جامعه بیتفاوت نبود.
وی افزود: آنچه با «لِلَّه» بودن مسجد ناسازگار است، سیاسی بودن آن نیست؛ بلکه جناحی کردن و مصادره مسجد توسط یک حزب، گروه یا حلقه قدرت است.
امام جمعه مهران خاطرنشان کرد: سیاسی بودن مسجد یعنی نسبت به عدالت و سرنوشت مردم مسئول بودن، اما جناحی شدن یعنی خانه خدا را ملک یک دسته خاص دانستن و این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
مسجد ضرار؛ هشدار قرآن درباره مسجدِ تفرقه
وی با اشاره به مفهوم مسجد ضرار اظهار کرد: اگر در مسجد به جای رضای خدا، منیت، شهرت، تعصب قومی، منفعت شخصی، رقابت سیاسی یا قدرتطلبی محور قرار گیرد، آن مسجد به همان اندازه از حقیقت «لِلَّه» فاصله گرفته است.
حجتالاسلام امینی ادامه داد: اگر بخواهیم از مفهوم شرک خفی سخن بگوییم، میتوان گفت هرگاه انسان در مسجد به جای خدا، منافع شخصی و هواهای نفسانی را محور قرار دهد، در حقیقت از توحید عملی فاصله گرفته است.
وی تصریح کرد: مسجد باید محل وحدت و اجتماع مؤمنان باشد، نه میدان تفرقه و اختلاف؛ زیرا خانه خدا نمیتواند ابزار منیت و سهمخواهی افراد شود.
مسجد تراز را باید با «انسان» سنجید
امام جمعه مهران با اشاره به آیه «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَی» گفت: قرآن کریم در ماجرای مسجد ضرار، مسجدی را که بر پایه تقوا بنا شده، از مسجدی که با هدف آسیب و تفرقه شکل گرفته متمایز میکند.
وی افزود: در روایات، مسجد قبا به عنوان مصداق مسجدی که از روز نخست بر تقوا بنا شده معرفی شده است؛ اما نکته مهم در آیه این است که قرآن از بنا شروع میکند و به انسان میرسد؛ آنجا که میفرماید: «فِیهِ رِجَالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا».
حجتالاسلام امینی ادامه داد: ما معمولاً برای مسجد تراز مالی تعریف میکنیم؛ اینکه چقدر درآمد داشته، چقدر هزینه شده و چه پروژههای عمرانی انجام گرفته است، اما باید برای مسجد «تراز تقوا» نیز داشته باشیم.
وی بیان کرد: باید از خود بپرسیم آیا نمازگزار ما بعد از حضور در مسجد اخلاق بهتری پیدا کرده است؟ آیا خانوادههای مسجدی آرامتر شدهاند؟ آیا نزاعهای محله کاهش یافته است؟ آیا جوان احساس تعلق به مسجد دارد؟ آیا به نیازمند با حفظ عزت کمک میشود؟ آیا نمازگزار پس از سالها حضور در مسجد، حقالناس را بیشتر رعایت میکند؟
امام جمعه مهران خاطرنشان کرد: مسجد را نباید فقط با ساختمان، تعداد نمازگزار یا میزان فعالیتهای عمرانی ارزیابی کرد؛ بلکه باید دید چه انسانی از در مسجد بیرون میآید.
مسجد و تمدن مهدوی؛ پیوند عبودیت و عدالت
وی با اشاره به جایگاه مسجد سهله و کوفه در روایات مهدوی گفت: در روایات، مسجد سهله با حضرت صاحبالامر(عج) پیوند خورده و درباره کوفه نیز به عنوان مرکز حکومت و مسجد کوفه به عنوان یکی از مراکز مهم حکومت مهدوی سخن گفته شده است.
حجتالاسلام امینی افزود: این پیوند یک پیام مهم دارد؛ اینکه حکومت مهدوی، همانند حکومت نبوی و علوی، هویت خود را از کاخ و تجمل نمیگیرد، بلکه از عبودیت، عدالت و اجتماع مردم حول ارزشهای الهی هویت میگیرد.
وی تصریح کرد: در تمدن اسلامی، سیاست نمیتواند از اخلاق و عبادت جدا باشد و اگر حکومت نهایی عدل الهی نیز با مسجد پیوند دارد، این موضوع نشان میدهد که در اندیشه اسلامی، اداره جامعه باید در امتداد عبودیت و عدالت باشد.
چرا جوانان از مسجد فاصله میگیرند؟
امام جمعه مهران درباره فاصله گرفتن برخی جوانان از مسجد نیز گفت: نباید برای این مسئله یک علت واحد تعریف کرد و نباید جوان را متهم کرد؛ گاهی مسئله در خود ماست.
وی ادامه داد: اگر جوان وقتی وارد مسجد میشود فقط تذکر بشنود، سؤالش جدی گرفته نشود، در تصمیمها سهمی نداشته باشد، ظاهرش پیش از شخصیتش قضاوت شود و دائماً به او گفته شود «تو هنوز بچهای»، طبیعی است که احساس نکند مسجد خانه اوست.
حجتالاسلام امینی تأکید کرد: نسل جوان فقط مخاطب برنامه نمیخواهد؛ بلکه احساس تعلق و مسئولیت میخواهد.
وی افزود: راهکار این است که برای جوان فقط برنامه نسازیم، بلکه بخشی از برنامه مسجد را به خود جوان بسپاریم؛ در حوزه رسانه، کتابخانه، فعالیت اجتماعی، گروههای جهادی، کار علمی و فرهنگی به او مسئولیت واقعی بدهیم و در کنار آن هدایت و حمایت کنیم.
مسجد؛ از عبادت تا تمدنسازی
امام جمعه مهران در پایان گفت: مسجد میتواند عبادت را به اخلاق، اخلاق را به اعتماد، اعتماد را به تعاون، تعاون را به نهاد اجتماعی و نهاد اجتماعی را به تمدن پیوند دهد.
وی خاطرنشان کرد: اگر مسجد دوباره به معنای واقعی خود بازگردد، میتواند هم محل سجده باشد، هم مدرسه تربیت، هم پناهگاه مردم، هم مرکز خدمت اجتماعی و هم قرارگاه عدالتخواهی و وحدت جامعه.
حجتالاسلام امینی تأکید کرد: مسجدی که برای خداست، باید برای مردم نیز پناهگاه باشد؛ مسجد باید جایی باشد که انسان در آن هم خدا را پیدا کند، هم کرامت خود را و هم مسئولیتش را در برابر جامعه بشناسد.
نظر شما