به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از خراسان جنوبی، حجتالاسلام سیدمحمدباقر عبادی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند، شامگاه (۲٠ مرداد) در نشست «حضرت محمد(ص)؛ پیامبر رحمت و اسوه اخلاق» با تسلیت رحلت پیامبر گرامی اسلام(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و در پیش بودن سالروز شهادت امام رضا(ع)، گفت: خداوند متعال پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) را به رسالت مبعوث کرد؛ پیامبری که در میان انبیا از بالاترین درجات برخوردار است و «رحمت للعالمین» نامیده شده است.
معارف پیامبر(ص)؛ عمیق، ژرف و فراتر از الفاظ
وی با بیان اینکه آنچه خداوند متعال در قالب قرآن و معارف دینی از طریق پیامبر(ص) به بشر رسانده، بسیار ژرف، عمیق و حسابشده است، افزود: بخشی از معارف الهی از طریق جبرئیل بر پیامبر(ص) نازل شده و بر اساس برخی روایات، بخشی نیز به صورت مستقیم از جانب خداوند متعال به ایشان رسیده است.
حجت الاسلام عبادی ادامه داد: گاهی هنگام نزول وحی، پیامبر(ص) حالتی پیدا میکردند که از هوش میرفتند و این حالت با زمانی که جبرئیل(ع) وحی را نازل میکرد متفاوت بود؛ چراکه در برخی موارد، تجلی مستقیم خداوند متعال بر وجود مقدس پیامبر(ص) اتفاق میافتاد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی(ره) در تفسیر المیزان، گفت: بسیاری از معارف قرآن کریم فراتر از الفاظ و مفاهیم معمول دنیوی است و گاهی به دلیل نبود واژه مناسب برای بیان حقایق عالم معنا، از الفاظی استفاده شده که باید معنای عمیقتر آن مورد توجه قرار گیرد.
وی بیان کرد: علامه طباطبایی(ره) به دلیل سیر و معرفتی که در این عرصه داشتند، بسیاری از حقایق را دریافت و سپس در تفسیر آیات قرآن بیان کردند و همین مسئله یکی از ویژگیهای برجسته تفسیر المیزان است.
عظمت پیامبر(ص) از نگاه عارفان
حجت الاسلام عبادی با اشاره به نقل قولی از یکی از عارفان بزرگ شیعه، اظهار داشت: در این نقل آمده است که یکی از بزرگان در مسیر سیر و سلوک به درجاتی رسید و عوالمی را مشاهده کرد که برای بیان آنها واژهای وجود نداشت و ناچار از الفاظی مانند «دشت» برای انتقال مفهوم استفاده میکرد.
وی افزود: این عارف بزرگ میگوید به جایی رسیدم که تصور کردم هیچ انسان، عالم و عارفی پیش از من به این مرحله نرسیده است؛ اما در همان حال به او خطاب شد که جایی که تصور میکنی نهایت مسیر است، تازه نقطه آغاز سیر و سلوک خاتمالانبیا حضرت محمد مصطفی(ص) است.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند تصریح کرد: وقتی به عظمت این سخن توجه کنیم، متوجه میشویم پیامبر(ص) چه جایگاه عظیمی داشته و چه نگاه ژرف و عمیقی به انسان، دنیا، ماهیت انسان و روان انسان ارائه کرده است.
شناخت به تنهایی برای هدایت انسان کافی نیست
حجت الاسلام عبادی با انتقاد از برخی رویکردهای روشنفکرانه که معارف غربی را بر آموزههای پیامبر(ص) ترجیح میدهند، گفت: امروز گاهی با افرادی مواجه هستیم که روانشناسی غرب را بسیار بزرگ میبینند، اما معارفی را که پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) با آن عظمت ارائه کرده، به سادگی کنار میگذارند.
وی با بیان اینکه برخی تصور میکنند اگر شناخت کافی به فرزندان داده شود، دیگر نیازی به مراقبت از محیط و فضای تربیتی نیست، افزود: این نگاه با آموزههای اسلام سازگار نیست؛ چراکه اسلام تنها بر شناخت تأکید نمیکند، بلکه عقل و احساسات انسان را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار میدهد.
حجت الاسلام عبادی ادامه داد: عقل بسیار مهم است، اما احساسات نیز نقش فوقالعادهای در وجود انسان دارد. احساسات موتور محرکه انسان است و عقل میتواند فرمان را در دست بگیرد؛ اما اگر احساسات از مسیر صحیح خارج شود، حتی عقل و قوه شناخت انسان نیز تحت تأثیر آن قرار میگیرد.
گناه؛ ویروسی که احساسات و عقل را تغییر میدهد
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند با اشاره به نقش حب و بغض در ساختار شخصیت انسان گفت: بر اساس آموزههای دینی، انسان باید نسبت به خوبیها محبت و نسبت به بدیها نفرت داشته باشد؛ این همان تنظیم فطری و الهی وجود انسان است.
وی افزود: اگر انسان مرتکب گناه شود، در ابتدا گناه برای او تلخ است، اما اگر آن را تکرار کند، به تدریج تلخی گناه کم شده و حتی ممکن است از آن لذت ببرد؛ در این مرحله، انسان به جای اینکه نسبت به بدی بغض داشته باشد، نسبت به آن محبت پیدا میکند.
حجت الاسلام عبادی ادامه داد: وقتی این اتفاق رخ دهد، قوه شناخت انسان نیز تحت تأثیر احساسات قرار میگیرد و برداشتهای او از حق و باطل تغییر میکند؛ بنابراین نباید تصور کنیم شناخت به تنهایی میتواند انسان را حفظ کند.
وی با بیان اینکه امر به معروف و نهی از منکر یکی از راههای سالم نگه داشتن محیط اجتماعی است، گفت: محیط باید به گونهای باشد که احساسات انسان را در همان مسیر فطری و الهی حفظ کند؛ نمیتوان محیط را آلوده کرد و صرفاً گفت به فرزندان شناخت بدهیم و سپس آنها را رها کنیم.
شاکله انسان چگونه شکل میگیرد؟
حجت الاسلام عبادی با اشاره به آیه «قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلَیٰ شَاکِلَتِهِ» اظهار داشت: قرآن کریم میفرماید هر انسانی بر اساس شاکله خود عمل میکند و این شاکله همان صفات و ملکاتی است که در وجود انسان شکل گرفته و تثبیت شده است.
وی افزود: شاکله انسان از تکرار اعمال شکل میگیرد؛ انسان ابتدا ممکن است یک عمل نادرست را انجام دهد، اما اگر آن را تکرار کند، آن عمل به عادت و سپس به صفت تبدیل میشود و در نهایت بخشی از شخصیت او را شکل میدهد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند گفت: اعمال خوب نیز همین مسیر را طی میکنند؛ کسی که به صورت مستمر عبادت میکند، به تدریج صفت عبادت و بندگی در او شکل میگیرد. بنابراین، احساسات و گرایشهای انسان، او را به سمت تکرار اعمال سوق میدهد و تکرار اعمال نیز شاکله انسان را میسازد.
انسان تنها به ظاهر جسمانیاش شناخته نمیشود
حجت الاسلام عبادی با اشاره به دیدگاه ملاصدرا درباره انواع انسانها بیان کرد: بر اساس این نگاه، تفاوت انسانها صرفاً در ظاهر جسمانی آنها نیست، بلکه انسانها از نظر باطن و صفات نیز میتوانند انواع متفاوتی پیدا کنند.
وی تصریح کرد: صفات انسان از احساسات و عادتهای او شکل میگیرد و اگر احساسات مثبت و الهی باشد، صفات مثبت در وجود انسان شکل میگیرد و اگر احساسات و حب و بغضهای او منحرف شود، ملکات نفسانی منفی در وجودش شکل خواهد گرفت.
حجت الاسلام عبادی ادامه داد: این صفات و ملکات است که در حقیقت نوع انسان را مشخص میکند و ممکن است انسان در ظاهر، چهرهای انسانی داشته باشد، اما در باطن گرفتار صفاتی باشد که او را از حقیقت انسانیت دور کند.
پیامبر(ص)؛ اوج رحمت و مهربانی
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رحمت و مهربانی پیامبر اکرم(ص) گفت: یکی از برجستهترین ویژگیهای پیامبر(ص)، رأفت و مهربانی ایشان بود؛ به گونهای که حتی در برابر کسانی که با ایشان رفتار نامناسبی داشتند، با رحمت برخورد میکردند.
وی افزود: نقل شده است فردی یهودی هر روز شکمبه حیوان را بر سر پیامبر(ص) میریخت، اما یک روز که از او خبری نشد، پیامبر(ص) جویای حال او شدند و وقتی فهمیدند بیمار است، به عیادتش رفتند.
حجت الاسلام عبادی ادامه داد: همچنین جوانی یهودی که به مسلمانان آموزش میداد، بیمار شد و پیامبر(ص) در آخرین لحظات زندگی او به عیادتش رفتند و او را به اسلام دعوت کردند. این جوان با مشاهده رفتار و محبت پیامبر(ص) و با رضایت پدرش، شهادتین گفت و مسلمان از دنیا رفت.
وی خاطرنشان کرد: پیامبر(ص) حتی در لحظه مرگ این جوان نیز نسبت به او احساس مسئولیت داشتند و سفارش کردند با احترام با او برخورد شود؛ این میزان از رحمت و محبت پیامبر(ص) نشان میدهد که ایشان حتی در آخرین لحظات زندگی یک انسان نیز به عاقبت او میاندیشیدند.
حجت الاسلام عبادی با اشاره به مظلومیت اهلبیت(ع) و واقعه کربلا گفت: ای کاش همین تشییع و تکریم برای امام حسین(ع) نیز وجود داشت؛ ای کاش برای فرزند پیامبر(ص) که در کربلا به شهادت رسید، چنین مراسمی برگزار میشد.
ضرورت مراقبت از احساسات و شاکله انسان
وی درباره اینکه آیا شاکله انسان از ابتدا وجود دارد یا اعمال او شاکله را میسازند، گفت: شاکله از صفات و عادتهای انسان شکل میگیرد و این صفات نیز محصول تکرار اعمال هستند.
حجت الاسلام عبادی توضیح داد: انسان در ابتدا ممکن است یک عمل را انجام دهد، اما با تکرار آن، عمل به عادت و سپس به صفت تبدیل میشود؛ برای مثال، کسی که به صورت مستمر دزدی کند، به تدریج صفت سارق بودن در وجود او تثبیت میشود.
وی افزود: در مقابل، تکرار اعمال نیک نیز صفات نیک ایجاد میکند؛ کسی که دائماً به عبادت و نماز شب میپردازد، به تدریج صفت عابد بودن در او شکل میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند تأکید کرد: اما اینکه انسان چه عملی را تکرار کند، به گرایشها و حب و بغضهای او بازمیگردد؛ اگر این گرایشها در مسیر فطرت الهی باشند، انسان به سمت خوبیها حرکت میکند و اگر منحرف شوند، زمینه شکلگیری صفات و شاکله منفی را فراهم میکنند.
حجت الاسلام عبادی در پایان خاطرنشان کرد: آموزههای پیامبر رحمت(ص) به ما میآموزد که برای ساختن انسان، تنها شناخت کافی نیست؛ بلکه باید عقل، احساسات، محیط و رفتار انسان در مسیر صحیح قرار گیرد تا شاکلهای الهی و انسانی در وجود او شکل بگیرد.
نظر شما