خبرگزاری شبستان -مازندران، اسماعیل مجللی، پژوهشگر شناختهشده اراکی، تعزیهخوان و مؤلف اثر سترگ و مرجع «شبیه نامه» در یادداشتی با عنوان «زیارت پیاده –اربعین حسینی» نوشت: عزاداری برای امام حسین (ع) در بین شیعیان و مسلمانان تبدیل به مناسک شده و توده مردم از طرق مختلف اعم از راهاندازی هیئتهای مختلف زنجیرزنی، روضههای ثابت و خانگی و تعزیهخوانی و درنهایت پیاده رفتن به کربلا نسبت به امام سوم شیعیان ابراز ارادت میکنند.
پیادهروی و سفرهای گروهی زیارتی قدمتی دیرینه دارد و بهنوعی میتوان پیشینه آن را همزمان با مذهب دانست. در بسیاری از مذاهب غیر اسلامی نیز در سراسر جهان شاهد حضور دسته جمعی و به صورت پیاده را شاهد هستیم در زندگی بزرگانی همچون پیامبران، ائمه، علما و حتی پادشاهان و افراد شاخص نیز طی نمودن مسیر بهصورت پیاده را تا اماکن مقدس همچون مکه و کربلا و مشهد دیده میشود. بنابراین سبقه و پیشینه طولانی برای آن میتوان تعریف کرد. حرکتهای جمعی یکی از قدیمیترین شکلهای نمایشی بیرونی است و چون بخش مکمل مناسک مذهبی به شمار میرود، میتوان گفت قدمتی همسان مذهب دارد و از دو منظر نمادین و آموزشی برخوردار است. به طور کلی اجرای نمایشهای سیار و کارناوالی در بسیاری از مناطق جهان از گذشته مرسوم بوده است. در قرون وسطی در اروپا تئاتر واگن در مصایب حضرت مسیح اجرا میشد. جشنواره دیونوسیای شهر که یادواره ی آمدن دیونوسوس به آتن بود در سده پنجم پیش از میلاد درآتن و در پایان مارس برگزار میشد و پس از نمایش آمدن دیونوسوس به آتن یک راهپیمایی با شرکت مقامات رسمی کوره گوس ها و گروهی که هدایایی را در پشت سر حیوانات قربانی برای دیونوسوس می آوردند شرکت میکردند. این راهپیمایان از میان بسیاری از مناطق آتن عبور میکردند و در بعضی قربانگاهها توقف میکردند و سرانجام با تقدیم هدایای خود و قربانی یک گاو در قربانگاه دیونوسوس مراسم به پایان میرسید. مرگ و رستاخیز موضوع اصلی آیینهای سرزمینهای کهن بود از جمله آیین مصایب آبیدوس در مصر که بر اساس مرگ و رستاخیز رب النوع اوزیریس پسر گب(زمین) و نات(آسمان) است
امروزه حرکت هیئتهای عزاداری بهصورت گروهی و پیاده و بعضاً با پایبرهنه و به طور معمول مسیر بین دو مکان مقدسی همچون مساجد جامع، صحن امامزادگان و گورستانها را طی مسیر میکنند و در فحوای آن ذکر مصیبت و روضه و نوحه را شاهد هستیم نیز باوجودی که یک عزاداری بهحساب میآید اما یک حرکت نمایشی و همچنین تبلیغ یک ایدئولوژی مقدسی همچون مذهب شیعه را نیز در آن میتوان مشاهده کرد.
زیارت با پای پیاده و این حرکات دستهجمعی خودبهخود موارد دیگری را به ارمغان میآورد که بخشی از زندگی عامه مردم را تشکیل میدهند بهعنوان نمونه شکلگیری کاروانها سبب وجود آئین دیگری همچون چاووشی خوانی را در ایران به همراه داشت و با هر نغمه چاووش افرادی تحت تأثیر قرارگرفته به کاروان زیارتی ملحق میشدند، از دل حرکت کاروانها و حضور انواع و اقسام تیپهای عمومی اعم از زن و مرد، پیر و جوان، کودک و بزرگ، توانا و ناتوانهای جسمی، فوت افراد در خلال مسیر، گمشدن زوار و عقب ماندن از کاروانها، گرفتاری راهزنان درگذشته و… سبب ایجاد داستانها شده بود که در بسیاری از منابع مکتوب ادبی و همچنین داستانها و قصههای شفاهی شاهد و ناظر آن هستیم. در تاریخ اسلام آمده است که ائمه معصوم پای پیاده قصد زیارت کردهاند و در حکایات عرفانی نیز شاهد پیادهروی برخی افراد به حج و یا کربلا هستیم و این شیوه زیارت رفتن، نوعی ریاضت به شمار میرفت. در این سفر که به صورت کاروانهای بزرگ حاجیان انجام میشد عدهای از گرما و تشنگی و خستگی در راه جان خود را از دست میدادند. با این وصف طی این سفر که چند هزار کیلومتر راه دشوار بود با پای پیاده، مسلماً دشواریهای بیشتری داشته و قوت اراده و ایمان را میطلبیده است. در زندگی ملاصدرا نوشتهاند که وی هفت سفر ـ پیاده ـ به سفر مکه رفته است و سرانجام در سفر هفتم بر سر راه خود به مکه و زیارت کعبه در شهر بصره (در خاک عراق) بیمار شد و چشم از جهان فرو بست. شاه عباس صفوی نیز برای زیارت امام رضا(ع) فاصله اصفهان تا توس را با پای پیاده طی کرد و از خالصترین اموالش این گنبد را به طلا آذین بست که در سال ۱۰۱۰ هجری قمری آغاز شد و در ۱۰۱۶ به پایان رسید و این ماجرا به زبان عربی دورتادور گنبد امام رضا(ع) نوشته شده است.
زیارت امام حسین (ع) برای شیعیان همواره یک آرزو حساب میشد و همانگونه که در عامه مردم شاهد بودهایم افراد بسیاری این اجر معنوی را به دست نیاوردند و آرزوی آن را با خود به گور بردند. در این آئین زیبا در دوره حاضر شاهد هستیم که مردم در فداکاری از یکدیگر سبقت میگیرند هر شخصی به هر نحوی میخواهد به زائران امام حسین (ع) خدمترسانی کند، در این آئین زیبا تمام قلوب به یکطرف گرهزده میشود، انسانها باهم متحد میشوند چراکه زیارت امام حسین (ع) بافضیلت ترین عملی است که برای شیعه میتوان تعریف نمود. به گواهی تاریخ، زیارت امام حسین(ع) در بسیاری از ادوار برای مشتاقان، بسیار سخت و پر خطر بوده است و زائران بسیاری به خاطر این مشقتها، آرزوی زیارت امام حسین را به گور بردند، حکام و سلاطینی هم که روی کار آمدند ظلم و ستم آنها کمتر از ظلم یزید و ابن زیاد نبود و هراس آنها از خون امام حسین منجر به این شد که بارها مزار شریف این امام معصوم را تخریب یا زائران امام را به شهادت میرساندند و ظلم متوکل عباسی گواه این ادعاست، اما شوق زیارت کربلا نه تنها از تعداد شیعیان جهت زیارات کاسته نشد، بلکه روز به روز عطش مردم عاشق برای زیارت امام حسین(ع) افزونتر میشد.
اینکه چرا تمام موارد فوق را فقط در حول محور زیبایی همچون حسین (ع) میچرخد و امروزه فقط به زمانی همچون اربعین اختصاص پیداکرده دلایل بسیاری برای آن میتوان ذکر کرد. واقعه کربلا آخرین جنگی بود که امام معصوم در آن حاضر و هدف اصلی دشمن بهحساب میآمد و پس از امام حسین (ع) هیچکدام از معصومین در جنگ حاضر نشده بودند و دیگر اینکه این واقعه با مشارکت افراد و تیپها و فرهنگهای مختلف از قبیل زن و کودک و پیر و جوان و طفل شیر خواره تبدیل به یک بخش از زندگی عامه مردم شده بود و این المانها مختص امام حسین (ع) است.
همچنین عدد ۴۰ یک عددی سمبلیک و قابل تقدیس برای بسیاری از مذاهب به شمار میرود. در قرآن کریم ۴ بار به واژه اربعین اشارهشده، در داستان پیامبران عدد ۴۰ عددی تأثیرگذار بود، در فرهنگعامه حضور ۴۰ نفر در تشییعجنازه موجب آمرزش شخص متوفی از طرف خداوند قلمداد میشود. در چهلمین روز پس از عاشورا نخستین زائر به قبر امام حسین (ع) حاضر میشود که همان جابر بن عبدالله انصاری است، اهلبیت (ع) پس از اسارت، درست روز چهلم بعد از عاشورا به کربلا میرسند، پس از عاشورا به مدت ۴۰ روز بهقدری بر مذهب شیعه غم و اندوه مستولی شده بود که این فرضیه ایجادشده بود که از آسمان خون میبارد همه موارد فوق سبب آن شده که واژه اربعین برای امام حسین (ع) به کار گرفته شود.
نظر شما