محمد انصار با اشاره به دگرگونی آیینهای عزاداری در بافت تاریخی شهر گرگان در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان در استان گلستان اظهار کرد: گذر زمان و تغییرات اجتماعی، ساختار عزاداریهای محرم در گرگان را دستخوش تحول کرده و برخی آیینهای کهن بهطور کامل از چرخه برگزاری خارج شدهاند.
پژوهشگر تاریخ و فرهنگ گرگان با اشاره به حذف برخی سنتهای عاشورایی، افزود: آیینهای «آب فرات»، «محفهگردانی»، تعزیهخوانی در تکیهها و دستهرویهای مستقل محلات، از جمله آیینهایی هستند که امروزه دیگر همانند گذشته برگزار نمیشوند.
وی با بیان اینکه برخی سنتها نیز بهتدریج به فراموشی سپرده شدهاند، تصریح کرد: آیین «دستهچوبی» که روزگاری در ۱۲ محله بافت تاریخی گرگان جریان داشت، اکنون تنها در سه محله برگزار میشود و آیین «علم مشتی» نیز به محله دربنو محدود شده است.
انصار با اشاره به تعطیلی برخی محافل روضهخوانی در گرگان، گفت: روضههای خانگی در مکانهایی مانند خانه تاریخی کبیر و موقوفههای میرعابدین دیگر برگزار نمیشود و روضهخوانیهای مصلی و مدرسه صالحیه در محله سبزهمشهد نیز تعطیل شده است.
وی ادامه داد: آیین «پامنبری» در شب عاشورا که با روشن کردن شمع بر ۴۰ منبر دوپلهای همراه بود، اکنون در بافت تاریخی گرگان به کمتر از نصف کاهش یافته است.
این پژوهشگر تاریخ دینی گرگان با اشاره به تغییر در کیفیت اجرای سنتهای باقیمانده، خاطرنشان کرد: مشکلات معیشتی و فشارهای اقتصادی، سنت دیرینه اطعامدهی در تکیهها و خانهها را کوتاهتر کرده است.
وی افزود: همچنین «ساک» که از خوراکیهای سنتی سفرههای عزاداری بود، امروزه دیگر جایگاهی در این آیینها ندارد.
انصار افزود: در گذشته، مداحان گرگانی نوحهها را با سبک خاص و بومی خود میخواندند، اما امروزه این شیوه کمتر شنیده میشود و جای خود را به نوحههایی با ریتم تندتر داده است.
وی در تشریح تغییر مسیر دستههای عزاداری نیز گفت: در دوره قاجار، دستههای عزاداری به سمت دیوانخانه حرکت میکردند و در دورههای بعدی به مقصد مصلی و پادگان ارتش میرفتند، اما اکنون مقصد اصلی آنان محله میدان است.
این پژوهشگر تاریخ و فرهنگ گرگان با اشاره به تغییر در آیین جمعآوری طوقها، افزود: در گذشته، طوقها همزمان با ۲۸ صفر و در مکانهای مشخصی جمعآوری میشد و تنها به دو تکیه بسته میشد، اما امروزه زمان و مکان این آیین تغییر کرده و طوقها به تکیههای جدید نیز بسته میشوند.
وی تأکید کرد: در کنار فراموشی برخی سنتهای قدیمی، دهه محرم در گرگان شاهد شکلگیری آیینهای جدیدی همچون برپایی موکبها، پخت گسترده حلیم، اقامه متمرکز نماز ظهر عاشورا و استفاده از ابزارهای نو در دستهرویهاست؛ تحولاتی که چهره عزاداریهای امروز این شهر را از گذشته متمایز کرده است.
نظر شما