به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از بیرجند، دکتر جعفر عباسی، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند، شامگاه سهشنبه (۲۶ خرداد) در میز دانشگاهیان و مردم با موضوع «میراث محتشم؛ چالشها و چشماندازهای شعر هیأت» با تسلیت ایام سوگواری حضرت سیدالشهدا(ع) و گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی، به بررسی وضعیت شعر هیأت و آسیبهای موجود در این حوزه پرداخت.
وی با اشاره به جایگاه ممتاز محتشم کاشانی در ادبیات آیینی اظهار کرد: محتشم کاشانی اگرچه در دوره صفویه اشعار متعددی در مدح پادشاهان و بزرگان عصر خود سروده است، اما آنچه نام او را در تاریخ ادبیات ایران ماندگار کرده، ترکیببند عاشورایی «باز این چه شورش است» است؛ اثری که همچنان در هیأتها، مساجد و محافل مذهبی حضور پررنگ دارد و به بخشی از حافظه فرهنگی و مذهبی ایرانیان تبدیل شده است.
عباسی افزود: پیش از محتشم نیز قالب ترکیببند در ادبیات فارسی وجود داشت، اما هنر او در پیوند دادن این قالب با حماسه عاشورا، اثری ماندگار پدید آورد که پس از قرنها همچنان مورد توجه است.
وی با بیان اینکه هیأت مهمترین و گستردهترین رسانه انتقال معارف تشیع به شمار میرود، تصریح کرد: در دهههای اخیر فاصله محسوسی میان شعر اصیل آیینی و بخشی از اشعار رایج در هیأتها به وجود آمده که نیازمند آسیبشناسی و بازنگری جدی است.
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند نخستین آسیب شعر هیأت را بینیازی برخی شاعران و مداحان از نقد دانست و گفت: تصور اینکه به دلیل تقدس موضوع، شعر آیینی نیازمند نقد و ارزیابی نیست، اشتباهی بزرگ است. در طول تاریخ، حتی ائمه اطهار(ع) نیز نسبت به کیفیت اشعار حساس بودند و به اصلاح و هدایت شاعران میپرداختند.
وی ادامه داد: یکی دیگر از چالشهای موجود، برداشتهای نادرست از تاریخ اسلام و معارف اهلبیت(ع) در برخی اشعار است. گاه اشعاری در هیأتها خوانده میشود که از نظر تاریخی یا اعتقادی دارای اشکال است و میتواند تصویری نادرست از آموزههای شیعه ارائه دهد.
عباسی با تأکید بر ضرورت آشنایی شاعران و مداحان با منابع معتبر تاریخی و مقاتل افزود: مداحی تنها به داشتن صدای خوب محدود نمیشود؛ مداح باید تاریخدان، شعرشناس و آشنا با مبانی دینی و موسیقایی باشد تا بتواند پیام عاشورا را به درستی منتقل کند.
وی یکی دیگر از آسیبهای شعر هیأت را تغییر ذائقه مخاطبان عنوان کرد و گفت: استفاده گسترده از الگوهای موسیقی پاپ و فاصله گرفتن از سنتهای اصیل موسیقایی و ادبی، موجب شده است بخشی از مخاطبان به تدریج ارتباط خود را با اشعار فاخر فارسی از جمله آثار حافظ، سعدی، مولوی و صائب از دست بدهند.
این پژوهشگر ادبیات آیینی خاطرنشان کرد: هیأت باید محلی برای ارتقای سلیقه ادبی و معرفتی مخاطبان باشد، نه اینکه برای جلب مخاطب، سطح محتوا و ادبیات خود را کاهش دهد.
وی همچنین به کمرنگ شدن اشعار مناجاتی و ستایشی در هیأتها اشاره کرد و گفت: در گذشته بخش مهمی از برنامههای مذهبی را اشعار حمد و مناجات تشکیل میداد، اما امروز این بخش ارزشمند تا حد زیادی مورد غفلت قرار گرفته است.
عباسی افراط در «قتلگاهسرایی» و خیالپردازیهای غیرمستند را از دیگر آسیبهای شعر هیأت برشمرد و افزود: برخی اشعار بدون پشتوانه تاریخی و صرفاً بر پایه تخیل سروده میشوند که این مسئله میتواند به شأن اهلبیت(ع) آسیب وارد کند و زمینه سوءاستفاده مخالفان را فراهم آورد.
وی با بیان اینکه بخش ادبیات هیأت نیازمند متولی و نظام نظارتی مشخص است، اظهار کرد: رسانهها، نهادهای فرهنگی و فعالان حوزه شعر آیینی باید در معرفی آثار فاخر و جریانسازی برای تولید محتوای اصیل نقشآفرینی کنند.
استادیار دانشگاه بیرجند در پایان بر ضرورت تقویت ارتباط میان شاعران و مداحان تأکید کرد و گفت: امروز منابع فراوان و ارزشمندی در حوزه شعر آیینی در دسترس است و هیچ بهانهای برای استفاده از اشعار ضعیف وجود ندارد. هرچه ارتباط میان شاعران متعهد و مداحان بیشتر شود، کیفیت محتوای هیأتها نیز ارتقا خواهد یافت.
نظر شما