به گزارش خبرگزاری شبستان؛ نشست «جایگاه ادبیات فارسی در نگاه رهبر شهید» توسط گروه ادبیات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با همکاری اندیشکده ادبیات پایداری برگزار شد؛ در این نشست دکتر حامد صافی، دکتر مهدی کاموس، دکتر احمد شاکری، دکتر محمدرضا سنگری و دکتر محمدحسن شاهنگی به ایراد سخن پرداختند.
دکتر محمدرضا سنگری در ابتدای این جلسه گفت: در زادروز حکیم فردوسی، رهبر انقلاب آیت الله سیدمجتبی خامنهای پیامی دادند و در آن به موضوع مهم اساسی پدافند زبانی و گفتمانی اشاره کردند. خاستگاه اصلی بحث از همین جاست. ایشان در این پیام میفرمایند ما به فردوسیهای دیگری برای روایت حماسههای امروز نیاز داریم. در اصطلاح پدافند زبانی، کلمه پدافند یک عنصر رزمی و نظامی است که به مقولهای فرهنگی و ادبی پیوند خورده است. مثلاً اصطلاحات پهبادهای فرهنگی یا موشکهای فرهنگی هم مطرح شده است. معمولاً در شرایط جنگی از این تعابیر میتوان در کلام مردم و عموم مواردی را سراغ گرفت. ۲کتاب مهم در اینجا میتوانند مطرح شوند؛ اول کتاب امین زبان فارسی از دکتر مقیسه است و دوم، کتاب امین شعر فارسی از اقای محمد حسین انصاری است که در اینها دیدگاههای رهبر شهید در مورد ادبیات موجود است که چشمانداز خوبی در این خصوص وجود دارد. زبان فارسی امروز در خطر است؛ همراه با خطری که متوجه زبان ماست، گفتمان ما هم در معرض خطر است. ما در طرح زبانمان به دنیا موفق نبودهایم. در زمینه معرفی انقلاب به جهان، باید آموزش زبان فارسی به ملل دیگر را جدی میگرفتیم. هایدگر میگوید زبان، خانه وجود انسان است، حذف زبان یعنی حذف وجود ما و هویت و موجودیت ما در خطر قرار خواهد گرفت.
وی ادامه داد: رهبر شهید ما خود ادیب بودند، شاعر بودند، زبانشناس بودند و ادبیات را ورزیده بودند. ما مشابه ایشان در جهان و در میان رهبران دنیا نداریم. ایشان محشور با بزرگترین چهرههای ادبی معاصر مثل مرحوم فیروزکوهی یا رهی معیری، مهدی اخوان ثالث، شفیعی کدکنی، دکتر محمد قهرمان و... بودند. در دوره زندان ایشان با برخی از این افراد ارتباط داشتند. ما ایشان را به عنوان یک مرجع و ملجأ برای ادبیات در محافل علمی میشناسیم و فقدان ایشان حقیقتاً محسوس و آزاردهنده است. ایشان مباحث تخصصی جدی ادبی در زمینه واژهسازی و واژهگزینی دارند. جایگاه رفیع ادبی رهبر، غیر قابلکتمان است. فرمایشات ایشان در دیدار هر ساله نیمههای رمضان در قالب رهنمودهای ادبی در پایان هر جلسه بسیار کلیدی و راهگشاست. داستاننویسان کمتر مثل شاعران توفیق همنشینی با ایشان را داشتهاند. رهبر شهید اشراف وسیعی در حوزه ادبیات داشتند و با جان و با وجود خود با ادبیات زندگی کرده بودند. در نامهها و پیامهای ایشان این ویژگی قابل رهیابی است. شناخت ابعاد ادبی رهبر ما جای کار جدی دارد.
دکتر حامد صافی در این جلسه گفت: زبان فارسی، هویت تمدنی و حافظه تاریخی در پیوند با همدیگر قرار دارند و قابل تفکیک نیستند. زبان تنها وسیلهای برای برقراری ارتباط و انتقال پیام به کار نمیورد و فراتر از این است. زبان برای هر ملتی ضامن تداوم تمدن آن ملت است و نقشی استراتژیک برای آن باید قلمداد کرد. در علم زبانشناسی امروز نقشهای زیادی برای زبان توصیف میشود. ملتها گذشته پرافتخار خودشان را در قامت زبان حفظ میکنند و از طریق زبان به بازتعریف هویت خودشان میپردازند. تمدنها اصولاً از طریق حافظه جمعی خودشان امکان حیات پیدا میکنند. زبان فارسی مهمترین حامل حافظه فرهنگی ایرانیان است. حافظه تاریخی مجموعهای از خاطرات، تجربیات و روایتهای اختصاصی یک ملت است که نمود و بروز زبانی پیدا میکند. شاهنامه در این میان جایگاه ممتازی دارد. میراث تاریخی ایرانیان در این اثر به نسلهای بعدی به خوبی منتقل میشود. سعدی هم روایتگر حافظه اخلاقی ایرانیان است. حافظ و مولوی هم در همین امتداد قرار میگیرند. رهبر انقلاب نسلهای امروز را هم به خواندن آثار این شاعران توصیه میکنند. زبان فارسی امروز با چالشهای متعددی مواجه است. نفوذ واژگان بیگانه در عصر فضای مجازی خطر بزرگی است.
دکتر مهدی کاموس در این جلسه گفت: از منظر تحلیل گفتمان قصه و داستان در منظر رهبر شهید انقلاب باید گفت طبق بیانات موجود از ایشان، ۳واژه کلیدی قصه، رمان و داستان قابل بحث هستند؛ کلمه قصه، ۳۲ بار، کلمه داستان ۲۱۷ بار و کلمه رمان ۷۵ بار در بیانات رهبر شهید آمده است. دامنه بررسی از سال ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴ میباشد. در تحلیل گفتمان ما با یک رویکرد بینارشتهای مواجه هستیم؛ یعنی از ساحت زبانشناسی جامعهشناسی و فلسفه استفاده میکنیم. روانشناسان، گفتمان را شکلی از کاربرد زبان میدانند. تولید معنا در جامعه از طریق گفتمان زبانی اتفاق میافتد. از منظر تحلیل گفتمان قصه و داستان در منظر رهبر شهید انقلاب عموماً با ادبیات واقعگرا و رئالیسم مواجه هستیم و با رویکردهای فانتزی و سورئالیستی مواجه نیستیم؛ هر چه هست، رئالیسم اجتماعی است. از کتاب دن آرام گرفته تا آثار دیگر همگی مبتنی بر رئالیسم اجتماعیاند. دالهای شناور در این میان، تاریخ، دفاع مقدس، واقعیت، فرهنگ و هویت ایرانی، جبهه انقلابی، ترویج کتاب و کتابخوانیاند.
دکتر احمد شاکری در این جلسه گفت: ساختارمندکردن فرمایشات رهبری در حوزه ادبیات، نیازمند انجام پژوهشهای جدی است. حجابهایی در مقابل ما در جهت فهم و درک و جهتدهی بیانات رهبری در این زمینه وجود دارد. حجاب یعنی پردهای که بین ما و واقعیت حائل میشود که درک کنه واقعیات بیانات رهبری را غیرممکن میکنند یا با دشواری مواجه میسازند. یکی از این حجاب ها، حجاب اصطلاحات است. تقریباً تمام اصطلاحات حوزه ادبیات داستانی کارکردی دوسویه دارند و برخی از اینها مشترک لفظی هستند. این حجابها باید رفع شوند. باید مبنای فرد گوینده در طول زمان اصطیاد شود. حجاب دوم، حجاب اجمال نظرات رهبری است. ایشان عموماً در مقام تفصیل نبودهاند، بلکه در مقام نقد و بیان شعر یا داستان کوتاهی هستند. حجاب سوم، حجاب شأن نزول بیان نظریات ایشان است؛ باید دقت کرد که رهبری در مقام تقریظ بوده است یا در جلسهای خصوصی نکتهای گفته شده است. حجاب چهارم، حجاب نقصان داشتههاست. رهبری در مورد هر کتابی که میخواندند، حاشیهای مینوشتند. بخش زیادی از این آثار در حادثه ترور ایشان از بین رفت، یعنی ما نمیدانیم ایشان چه حاشیهای نوشتهاند. حجاب بعدی، حجاب جایگاه سیاسی ایشان است. یعنی ایشان در مقامیکه بودند به ما اجازه چون و چرا در نظر ایشان را نمیدهد. ایشان ولی امر بودند. حجاب بعدی، حجاب عدم تطبیق نظر است؛ آیا ما نظر رهبری را با دیگران تطبیق میدهیم؟
محمدحسن شاهنگی در این نشست گفت: مقوله سرمایه و دارایی در موعد جنگ برای هر ملتی مهم است؛ همان طور که سرمایه اجتماعی مهم است، سرمایه ادبی نیز حائز اهمیت است. سرمایه ادبی متکی بر تراث ادبی است؛ ما در زبان فارسی آثار منظوم و منثور ارزشمند زیادی داریم که دارای روح حماسی، دلاوری و عزتمندی هستند. در کنار مسئله مهم پدافند زبانی که اخیراً از سوی رهبر انقلاب بیان شده است، مسئله آفند زبانی هم باید مورد توجه قرار گیرد؛ زبان فارسی هم باید مورد دفاع قرار گیرد و هم از آن در راستای حمله و هجوم به جبهه دشمنان استفاده شود. از قالب های پرکابرد و امروزی کلیپ، نماهنگ، ترانه، سرود که بر پایه ادبیات و زبان استوارند، میتوان در جهت رجزخوانی، تقویت روحیه رزمندگان و امید به پیروزی در میان طبقات مختلف مردم بهره جست.
نظر شما