به گزارش خبرگزاری شبستان، هجرت تاریخی امام رضا (ع) به ایران و در ادامه سفر حضرت معصومه (س) و حضرت بیبی حکیمه (س) را نباید تنها یک سفر خانواده محور برای اهل بیت تلقی کرد؛ بلکه این سفرها یک «شبکه هجرت هدفمند» برای ترسیم جغرافیای جدید تمدن شیعی در ایران بود. حرکتی که از خراسان تا قم و جنوب ایران سه ضلع یک مثلث تمدنی را شکل دادند و نقش زنانی هم چون بی بی حکیمه که مردم ایران کم تر او را می شناسند در این حرکت تعیین کننده و سرنوشت ساز بود.
حجتالاسلام دکتر عباس نصیریفرد، دبیر علمی کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه (س) در گفت و گو با رضوی به بازخوانی هجرت حضرت بی بی حکیمه(س) به ایران می پردازد و پرده از یک راز بزرگ تمدنی بر می دارد که در این پروژه تمدنی، زنان نه در حاشیه بلکه در متن تمدن اسلامی حضور دارند و به عنوان کنشگران اصلی، در تمدنسازی اسلامی-شیعی نقش آفرینی می کنند.این گفت و گو پیش روی شماست.
هجرت امام رضا(ع)، حضرت معصومه(س) و حضرت بیبی حکیمه(س)؛ سه ضلع یک حرکت تمدنی در تاریخ ایران اسلامی است.
آقای دکتر؛ خیلی ها معتقدند هجرت امام رضا(ع) به ایران، صرفاً یک سفر سیاسی یا اجباری نبوده، بلکه آغاز یک تحول تمدنی در جهان تشیع محسوب میشود که با سفر حضرت رضا(ع) آغاز شد و در ادامه توسط حضرت معصومه، حضرت شاهچراغ و حضرت بی بی حکیمه ادامه یافت...
دقیقاً همینگونه است. اگر ما هجرت امام رضا(ع) را فقط در چارچوب مناسبات سیاسی مأمون تحلیل کنیم، بخش عظیمی از حقیقت تاریخی را نادیده گرفتهایم. در واقع، هجرت امام رضا(ع) به ایران، آغاز یک «جغرافیای جدید تمدنی» برای تشیع بود. این حرکت، صرفاً جابهجایی یک امام نبود؛ بلکه انتقال مرکز تولید فرهنگ اهلبیت(ع)، شبکهسازی اجتماعی و ایجاد زیرساخت تمدنی برای آینده جهان تشیع بود.
در این میان، نکته بسیار مهم این است که این حرکت تمدنی، یک حرکت فردی نبود؛ بلکه «حرکت خانوادگی ـ تمدنی اهلبیت(ع)» بود. به همین دلیل، هجرت حضرت معصومه(س) و حضرت بیبی حکیمه(س) را باید در امتداد همان پروژه تمدنی تحلیل کرد.
هجرت تاریخی امام رضا (ع) به ایران و در ادامه سفر حضرت معصومه (س) و حضرت بیبی حکیمه (س) را نباید تنها یک سفر خانواده محور برای اهل بیت تلقی کرد؛ بلکه این سفرها یک «شبکه هجرت هدفمند» برای ترسیم جغرافیای جدید تمدن شیعی در ایران بود.
پس شما معتقدید هجرت حضرت معصومه(س) و حضرت بیبی حکیمه(س) نیز بخشی از همان نقشه تمدنی بوده است؟
بله، کاملاً. ما با یک «شبکه هجرتهای هدفمند اهلبیت(ع)» مواجه هستیم. حضرت معصومه(س) در قم، و حضرت بیبی حکیمه(س) در جنوب ایران، هر دو در واقع حلقههای تکمیلکننده حضور تمدنی اهلبیت(ع) در ایران بودند.
حضرت معصومه(س) قم را به پایگاه علمی، معرفتی و هویتی تشیع تبدیل کردند؛ شهری که بعدها به مهمترین مرکز تولید اندیشه شیعی در جهان اسلام تبدیل شد. از سوی دیگر، حضرت بیبی حکیمه(س) در جنوب ایران، بهویژه در جغرافیای فرهنگی خلیج فارس و جنوب کشور، نقش مهمی در گسترش محبت اهلبیت(ع)، هویت دینی و انسجام اجتماعی ایفا کردند.
حضرت معصومه(س) در قم، و حضرت بیبی حکیمه(س) در جنوب ایران، هر دو در واقع حلقههای تکمیلکننده حضور تمدنی اهلبیت(ع) در ایران بودند.
در حقیقت، اگر امام رضا(ع) را محور این حرکت بدانیم، حضرت معصومه(س) و حضرت بیبی حکیمه(س) بازوان فرهنگی و اجتماعی این نهضت تمدنی بودند.
اما به نقش زنانی هم چون بی بی حکیمه در شکلگیری این حرکت تمدنی چندان در تاریخ اشاره نشد...
بله همن طور است. این دقیقا یکی از مهمترین بخشهای مغفول مانده تاریخ تمدن اسلامی است. معمولاً تاریخ را مردانه روایت کردهاند؛ در حالی که در بسیاری از تحولات تمدنی، زنان نقش بنیادین داشتهاند.
هجرت حضرت معصومه(س) و حضرت بیبی حکیمه(س) نشان میدهد که زن در منطق اهلبیت(ع)، صرفاً یک عنصر حاشیهای یا فردی نیست؛ بلکه «کنشگر تمدنی» است. این بانوان بزرگوار، با هجرت، تربیت فرهنگی، ایجاد پیوندهای اجتماعی، تولید سرمایه معنوی و تثبیت هویت دینی، عملاً در شکلگیری تمدن شیعی نقشآفرینی کردند.
تاریخ را مردانه روایت کردهاند؛ در حالی که در بسیاری از تحولات تمدنی، زنان نقش بنیادین داشتهاند.
نکته مهمتر این است که این حرکت، یک حرکت خانوادهمحور بود. یعنی اهلبیت(ع) برای ساخت تمدن، از ظرفیت خانواده، پیوندهای عاطفی، شبکه خویشاوندی و سرمایه معنوی زنان استفاده کردند. این مسئله برای امروز ما نیز یک الگوی مهم است.
به نظر شما امروز چه بهرهای میتوان از این الگوی تاریخی برای جامعه معاصر گرفت؟
امروز ما نیازمند بازخوانی «الگوی تمدنی زن مسلمان» هستیم. متأسفانه در جهان معاصر، زن یا به کالای مصرفی تبدیل شده یا صرفاً در قالب رقابتهای اقتصادی تعریف میشود. اما در مکتب اهلبیت(ع)، زن میتواند محور هویتسازی، فرهنگسازی، شبکهسازی اجتماعی و حتی تمدنسازی باشد.
حضرت معصومه(س) و حضرت بیبی حکیمه(س) نشان دادند که زن مؤمنه میتواند بدون ورود به ساختارهای قدرت سیاسی، عمیقترین تأثیرات تاریخی و تمدنی را ایجاد کند.
کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه(س) تلاش دارد ابعاد تمدنی، فرهنگی و اجتماعی سفر بی بی حکیمه(س) را بازخوانی کند و نگاه جامعه را از یک زیارت صرف، به یک فهم تمدنی ارتقاء دهد.
در راستای بازخوانی و شناخت نقش حضرت بی بی حکیمه در تاریخ ایران؛ کنگره ای بین المللی به همت بنیاد بین المللی امام رضا(ع) قرار است برگزار شود این کنگره چه اهدافی را دنبال می کند؟
کنگره بینالمللی حضرت بیبی حکیمه(س) تلاش دارد ابعاد تمدنی، فرهنگی و اجتماعی سفر بی بی حکیمه(س) را بازخوانی کند و نگاه جامعه را از یک زیارت صرف، به یک فهم تمدنی ارتقاء دهد.
به گمان من، ایران اسلامی بدون هجرت اهلبیت(ع) قابل فهم نیست. بخش مهمی از هویت فرهنگی، معنوی و تمدنی ایران، محصول همین هجرتهای نورانی است. امروز وظیفه ما فقط بزرگداشت این شخصیتها نیست؛ بلکه باید «منطق تمدنی» آنان را کشف و برای ساخت آینده جهان اسلام بازتولید کنیم
نظر شما