به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ از مهمترین و تأثیرگذارترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار میآید؛ واقعهای که بسیاری از پژوهشگران آن را نقطه عطف شکلگیری نهضت اسلامی و زمینهساز پیروزی انقلاب اسلامی میدانند. به مناسبت سالروز این قیام، با مجتبی سلطانیاحمدی، تاریخپژوه و دانشیار دانشگاه پیامنور که با همکاری زندهیاد رحیم نیکبخت دو اثر پژوهشی با عنوانهای «مبدأ نهضت» و «نامه نیمه خرداد» را درباره قیام ۱۵ خرداد منتشر کرده است، درباره جایگاه ۱۵ خرداد در اندیشه امام خمینی(ره) و منابعی که برای بررسی این قیام باید به آنها مراجعه کرد، اظهار کرد: یکی از مهمترین منابع در این زمینه، سخنان امام خمینی(ره) در نخستین سالگرد قیام ۱۵ خرداد پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸ است.
وی افزود: امام در آن سخنرانی با طرح پرسشهایی بنیادین، ماهیت و ابعاد این قیام را تبیین میکنند و میفرمایند: «پانزده خرداد چرا به وجود آمد؟ مبدأ پیدایش آن چه بود؟ پیشینه آن در گذشته چه بود و امروز چه جایگاهی دارد؟»
سلطانیاحمدی تأکید کرد: این بیانات نشان میدهد که از نگاه امام، ۱۵ خرداد صرفاً یک حادثه تاریخی نیست، بلکه نقطه آغاز یک حرکت بزرگ و سرنوشتساز در تاریخ معاصر ایران به شمار میرود.
۱۵ خرداد؛ رخدادی ریشهدار و نه واکنشی مقطعی
دانشیار دانشگاه پیامنور با رد این دیدگاه که قیام ۱۵ خرداد واکنشی ناگهانی به یک رویداد خاص بوده است، گفت: چنین برداشتی با واقعیتهای تاریخی همخوانی ندارد. امام خمینی(ره) با طرح این پرسش که «پانزده خرداد چرا به وجود آمد؟» در واقع توجه جامعه را به ریشههای عمیق این قیام جلب میکنند.
وی ادامه داد: استبداد حکومت پهلوی، وابستگی به قدرتهای خارجی، بیتوجهی به ارزشهای اسلامی و فشار بر روحانیت و مرجعیت دینی از جمله عواملی بود که زمینه شکلگیری این حرکت مردمی را فراهم کرد. از این رو، ۱۵ خرداد را باید حرکتی ریشهدار و مبتنی بر مطالبات عمیق دینی و اجتماعی مردم دانست.
آغاز مسیری که به انقلاب اسلامی منتهی شد
سلطانیاحمدی درباره نسبت قیام ۱۵ خرداد با انقلاب اسلامی نیز اظهار کرد: بررسی ریشههای انقلاب اسلامی بدون توجه به قیام ۱۵ خرداد امکانپذیر نیست؛ چراکه این قیام آغاز مسیری بود که در نهایت به پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ انجامید.
وی افزود: مردم در ۱۵ خرداد برای دفاع از دین، مقابله با ظلم و حمایت از رهبری دینی به میدان آمدند و همین پیوند میان مردم، دین و رهبری بعدها در انقلاب اسلامی با گسترهای وسیعتر تبلور یافت.
تأکید امام بر ضرورت شناخت دقیق قیام
این پژوهشگر تاریخ معاصر با اشاره به تکرار واژه «بشناسید» در سخنان امام خمینی(ره) تصریح کرد: این تأکید نشان میدهد که از نظر امام، ۱۵ خرداد صرفاً واقعهای برای بزرگداشت و یادآوری نیست، بلکه باید به صورت عمیق و تحلیلی مورد مطالعه و شناخت قرار گیرد.
وی گفت: شناخت ۱۵ خرداد به معنای درک علل شکلگیری آن، آشنایی با نیروهای مؤثر در این نهضت و همچنین شناخت جریانهایی است که در برابر آن ایستادند. بدون چنین شناختی، امکان تحریف حقیقت تاریخی این قیام وجود دارد.
۱۵ خرداد؛ معیاری برای شناخت جریانهای سیاسی
سلطانیاحمدی با بیان اینکه ۱۵ خرداد در اندیشه امام خمینی(ره) معیاری برای شناخت افراد و جریانها نیز محسوب میشود، اظهار کرد: امام تأکید میکنند که باید پیروان و مخالفان این قیام را شناخت. این نگاه نشان میدهد که نوع مواجهه افراد و گروهها با ۱۵ خرداد، بیانگر نگرش آنان نسبت به اسلام، عدالت، استقلال و مبارزه با ظلم است.
وی افزود: از این منظر، ۱۵ خرداد تنها یک رویداد تاریخی نیست، بلکه شاخصی برای ارزیابی مواضع فکری و سیاسی جریانهای مختلف به شمار میرود.
دفاع از اسلام و استقلال؛ اهداف اصلی قیام
دانشیار دانشگاه پیامنور درباره اهداف این قیام نیز گفت: امام خمینی(ره) در سخنان خود بر «مقصد پانزده خرداد» تأکید ویژه دارند. از نگاه ایشان، این نهضت با هدف دفاع از اسلام، مقابله با استبداد، مخالفت با نفوذ بیگانگان و صیانت از عزت و استقلال ملت ایران شکل گرفت.
وی خاطرنشان کرد: فهم صحیح ۱۵ خرداد مستلزم توجه همزمان به خود واقعه و آرمانها و اهدافی است که این قیام برای تحقق آنها شکل گرفت.
بازخوانی ۱۵ خرداد؛ ضرورتی برای حفظ اصالت نهضت اسلامی
سلطانیاحمدی در پایان با تأکید بر ضرورت بازخوانی مستمر این قیام گفت: تأکید امام خمینی(ره) بر شناخت ۱۵ خرداد نشان میدهد که حفظ حقیقت تاریخی آن از اهمیت ویژهای برخوردار است. اگر علل، اهداف و چهرههای اصلی این قیام به درستی معرفی نشوند، نسلهای آینده ممکن است تصویری ناقص یا تحریفشده از آن داشته باشند.
وی تصریح کرد: بازخوانی قیام ۱۵ خرداد تنها یک فعالیت تاریخی نیست، بلکه وظیفهای فکری و فرهنگی برای حفظ اصالت نهضت اسلامی و انتقال درست میراث آن به نسلهای آینده محسوب میشود.
نظر شما