به گزارش خبرنگار خبرگزاری شبستان از اصفهان، سقاخانهها در فرهنگ و معماری سنتی ایران تنها محل رفع عطش رهگذران و تأمین آب آشامیدنی در گذرها، بازارها و محلههای قدیمی نبودهاند، بلکه نشانههایی زنده از پیوند میان معماری، آیینهای مذهبی، سنت نیکوکاری و زندگی اجتماعی شهروندان به شمار میآیند.
حفظ چنین بناهایی از آن جهت اهمیت دارد که سقاخانهها فقط اجزایی از کالبد تاریخی شهر نیستند، بلکه بخشی از حافظه جمعی، هویت محلهای و روایتهای فرهنگی نسلهای گذشته را در خود نگه داشتهاند؛ بناهایی که با کاشیکاری، آجرکاری، نقاشیهای مذهبی و عناصر آیینی، معنا و روح خاصی به فضاهای شهری میبخشند و نابودی آنها به معنای از دست رفتن بخشی از هویت تاریخی و بصری شهر است.
از این رو، مرمت و احیای این آثار اقدامی در جهت صیانت از نشانههای فرهنگی، اجتماعی و مذهبی شهر و انتقال آن به نسلهای آینده محسوب میشود.
احیا و مرمت سقاخانه تاریخی «چاره» اصفهان
محمدعلی ایزدخواستی، مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با تأکید بر ضرورت حفاظت از هویت کالبدی و میراث ملموس شهر، از اجرای عملیات تخصصی نجات، احیا و مرمت سقاخانه تاریخی «چاره» در میانه بازار دردشت خبر داد و گفت: این سقاخانه در مجاورت مسجد تاریخی چاره و در دل بافت ارزشمند محله دردشت واقع شده و بهعنوان اثری ارزشمند از دوران صفوی و قاجار، بخشی از هویت تاریخی این محدوده به شمار میرود.
وی افزد: این سقاخانه طی دهههای اخیر با آسیبهای جدی سازهای روبهرو بوده است.
ایزدخواستی با بیان وضعیت بنا پیش از آغاز عملیات احیا و مرمت گفت: این بنا به دلیل فرسایش شدید، با خطر نابودی کامل مواجه بود؛ بخشی از سقف اتاقک بنا فروریخته و نقاشیهای نفیس دیواری آن در معرض زوال قطعی قرار داشتند. از همین رو، زمستان سال ۱۴۰۴ با هدف نجات این میراث، عملیات احیا را آغاز کردیم که خوشبختانه این پروژه تاکنون به حدود ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است.
وی درباره اقدامات فنی انجامشده افزود: عملیات مرمت شامل سبکسازی و پایداری سقف، پیبندی دیوارها، استحکامبخشی لایههای نقاشی، موزونسازی رنگها و پاکسازی کاشیهای آسیبدیده است. همچنین همزمان با این اقدامات، احیای چاه و حوض آب که جایگاه ویژهای در معماری ایرانی دارد، در حال انجام است تا کارکرد اصیل این بنا احیا شود.
چالش نقاشیهای مفقود؛ فراخوان عمومی برای بازسازی
ایزدخواستی گفت: بخش هنری سقاخانه چاره، گنجینهای از روایتهای مذهبی است که در طول دورههای قاجار و پهلوی شکل گرفته است.
وی با اشاره به ارزش این دیوارنگارهها تصریح کرد: مطالعات کارشناسی نشان میدهد که نقاشیهای این سقاخانه حداقل در سه مرحله اجرا شدهاند و مضامین آن عمدتاً بر روایتهای مذهبی، بهویژه وقایع عاشورا و تمثالهای مرتبط با امام رضا (ع) تمرکز دارد.
مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان با بیان اینکه حدود ۶۰ درصد از این آثار باقی مانده و در حال مرمت است، خاطرنشان کرد: برای ۴۰ درصد باقیمانده که در طول زمان دچار تخریب یا فرسایش شدهاند، نیازمند مستندات تصویری هستیم.
وی از تمامی شهروندان و اهالی قدیمی محله دردشت خواست تا چنانچه عکسهای قدیمی از فضای داخلی سقاخانه در اختیار دارند، آن را در اختیار سازمان به نشانی خیابان ابن سینا کوچه کدخدا (۱۸) قرار دهند.
ایزدخواستی خاطرنشان کرد: این همکاری نه تنها فرآیند مرمت را با دقت و صحت تاریخی بیشتری همراه میکند، بلکه مشارکت مستقیم مردم در پاسداشت هویت تاریخی محله را رقم خواهد زد.
وی با اشاره به این پیشینه تاریخی این شهر و سقاخانهها گفت: حفظ و مرمت این آثار تنها نگهداری از بناهای قدیمی نیست، بلکه پاسداری از نشانههای هویتی و هنری شهر برای انتقال به نسلهای آینده است.
دردشت؛ تداوم هویت در بطن شهر
به گزارش شبستان، محله تاریخی دردشت که قدمت آن به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، میزبان آثار ارزشمندی همچون مسجد آقانور، دومنار و حمام تاریخی دردشت است.
سقاخانهها در شهرهای تاریخی ایران، تنها عناصر کوچکی در بافت شهری نیستند، بلکه بخشی از نظام معنایی و فرهنگی شهر به شمار میروند؛ فضاهایی که با تکیه بر عناصر معماری و تزئینی همچون کاشیکاری، آجرکاری، نقاشیهای مذهبی و آرایههای سنتی، در شکلگیری حافظه جمعی و هویت محلهای نقش داشتهاند.
از این منظر، احیای سقاخانه «چاره» را باید فراتر از مرمت یک بنای تاریخی دانست؛ اقدامی برای بازگرداندن بخشی از هویت فرهنگی محله دردشت و صیانت از میراثی که در پیوند با روحیه نیکوکاری، باورهای دینی و زیست تاریخی مردم اصفهان شکل گرفته است.
نظر شما