خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: با وجود حجم بیسابقه چالشها و ضربات سنگینی که در ماهها و سالهای اخیر متوجه ساختار فرماندهی و توان نظامی حزبالله شده است، این جنبش همچنان یکی از مهمترین بازیگران صحنه سیاسی و امنیتی خاورمیانه به شمار میرود.
در فضایی که لبنان و منطقه با پیچیدگیهای فراوان امنیتی و سیاسی دستوپنجه نرم میکنند، حزبالله تلاش کرده است مفهوم «مقاومت» را نه صرفاً در قالب یک شعار سیاسی، بلکه بهعنوان یک ساختار سازمانیافته و یک راهبرد عملیاتی حفظ کند.
این پرسش مطرح است که چه عواملی موجب شدهاند حزبالله بتواند در برابر فشارهای نظامی و سیاسی گسترده دوام بیاورد و همچنان جایگاه خود را در معادلات لبنان و منطقه حفظ کند؟
انعطاف سازمانی؛ رمز تداوم ساختار مقاومت
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که ترور و حذف برخی از فرماندهان بلندپایه حزبالله، از جمله شهید سید حسن نصرالله، برخلاف پیشبینی بسیاری از ناظران، به فروپاشی ساختار فرماندهی این جنبش منجر نشد.
به باور تحلیلگران نزدیک به محور مقاومت، وجود سازوکارهای شورایی و نهادهای تصمیمگیری چندلایه در حزبالله سبب شد روند جایگزینی فرماندهان و بازسازی ساختار رهبری با سرعت انجام گیرد. در این چارچوب، هدایت تشکیلات تحت مدیریت شیخ نعیم قاسم ادامه یافت و خلأهای ایجادشده در ساختار فرماندهی تا حد زیادی جبران شد.
در کنار این مسئله، حزبالله طی سالهای گذشته به سمت افزایش استقلال واحدهای عملیاتی و کاهش وابستگی آنها به فرماندهی متمرکز حرکت کرده است؛ رویکردی که امکان تداوم عملیات میدانی را حتی در شرایط اختلال ارتباطات و فشارهای گسترده نظامی فراهم میکند.
همچنین اتکای این جنبش به شیوههای جنگ نامتقارن، استفاده از کمینها، موشکهای ضدزره، پهپادها و ترکیب متنوعی از توان موشکی کوتاهبرد و دوربرد، بخشی از راهبردی است که برای کاهش تأثیر برتری هوایی و فناوری دشمن طراحی شده است.
جغرافیا؛ سلاح پنهان مقاومت
یکی دیگر از عوامل مهم در تداوم تواناییهای حزبالله، بهرهگیری از ویژگیهای جغرافیایی لبنان و سرمایهگذاری طولانیمدت در ایجاد زیرساختهای دفاعی است.
شبکه گسترده تونلها، انبارهای زیرزمینی و تأسیسات پراکنده در مناطق مختلف لبنان، بهویژه در جنوب و شرق این کشور، طی سالها شکل گرفتهاند. حامیان مقاومت معتقدند این زیرساختها امکان حفظ بخشی از توان رزمی و استمرار عملیات را حتی در شرایط حملات گسترده فراهم میکند.
از سوی دیگر، تحولات سوریه و تغییر مسیرهای سنتی پشتیبانی لجستیکی، حزبالله را به سمت استفاده از روشهای جایگزین سوق داده است. توسعه برخی ظرفیتهای تولید داخلی، بهویژه در حوزه پهپادها و موشکهای کوتاهبرد، بخشی از راهکارهایی بوده که برای جبران محدودیتهای جدید مورد توجه قرار گرفته است.
پشتوانه اجتماعی؛ سرمایهای فراتر از توان نظامی
بسیاری از کارشناسان معتقدند که بقای جنبش مقاومت، بیش از هر چیز به میزان حمایت اجتماعی از آن وابسته است. درهمین حال، حزبالله همچنان از پایگاه اجتماعی قابل توجهی در جنوب لبنان، ضاحیه جنوبی بیروت و منطقه بقاع برخوردار است.
بخش قابل توجهی از ساکنان این مناطق، سلاح مقاومت را عاملی بازدارنده در برابر تهدیدات خارجی میدانند و معتقدند هزینه مقاومت کمتر از هزینه تسلیم در برابر فشارهای بیرونی است.
علاوه بر این، شبکه گسترده خدمات اجتماعی، درمانی، آموزشی و امدادی وابسته به حزبالله طی سالهای گذشته نقش مهمی در حمایت از خانوادههای شهدا، آسیبدیدگان جنگ و اقشار نیازمند ایفا کرده است. استمرار این خدمات در شرایط دشوار اقتصادی لبنان، به حفظ پیوند میان حزبالله و بخشهایی از جامعه کمک کرده است.
معادلات سیاسی؛ وزنهای تعیینکننده در لبنان
باوجود کمپینهای سیاسی و رسانهای شدید و مداوم محلی و بینالمللی با هدف خلع سلاح و منزوی کردن حزبالله، واقعگرایی سیاسی، تسلط مداوم خود را در معادله کلی، بر اساس عوامل عینی، نشان میدهد:
حزبالله دارای شبکه گستردهای از نفوذ و متحدان بانفوذی است که وزن سیاسی قابل توجهی در معادله پیچیده لبنان دارند. در صدر این ائتلافها، جنبش امل به رهبری نبیه بری، رئیس مجلس، قرار دارد که جبهه دیپلماتیک و مذاکره را در هماهنگی کامل با اوضاع میدانی رهبری میکند. این امر مانع از هرگونه تلاش برای منزوی کردن سیاسی حزبالله یا تحمیل شرایط تسلیمطلبانه بر آن میشود.
در همین حال، فرماندهی ارتش لبنان و نهادهای رسمی و امنیتی کشور میدانند که هرگونه تلاش برای درگیری مسلحانه یا رویارویی تمام عیار با حزبالله، تنها لبنان را به یک جنگ داخلی ویرانگر با عواقب وخیم فرو خواهد برد. بنابراین، موضع رسمی لبنان همچنان با توازنهای ظریف اداره میشود و صلح مدنی و ثبات داخلی را در اولویت قرار میدهد.
برهمین اساس میتوان گفت که کاملاً واضح است که پایداری حزبالله در مواجهه با طوفانهای سهمگین، یک معجزه زودگذر یا یک ناهنجاری موقت نیست، بلکه نتیجه اجتنابناپذیر یک معادله پیچیده و واقعبینانه است که ترکیبی از یک سازمان ایدئولوژیک سفت و سخت اما انعطافپذیر، یک پایگاه مردمی وفادار و مشتاق، بهرهبرداری هوشمندانه از جغرافیا و تونلها و عمق استراتژیک متحدان منطقهای است.
با وجود هزینه و خسارات سنگینی که لبنان متحمل شده است، اوضاع میدانی روزانه ثابت میکند که مقاومت قادر به خنثی کردن و شکست دادن نقشههای دشمن است و هرگونه توافق سیاسی یا تغییر ساختار منطقهای در آینده بدون به رسمیت شناختن حزبالله به عنوان یک نیروی اساسی و تأثیرگذار، یک بازیگر قدرتمند که نمیتوان آن را نادیده گرفت یا از صفحه شطرنج منطقهای حذف کرد، موفق نخواهد شد.
نظر شما