آزاده اولیایی، روانشناس و کارشناس حوزه اعتیاد، در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری شبستان در پاسخ به این سوال که در سالهای اخیر مصرف ویپ در میان نوجوانان و جوانان افزایش یافته است. این پدیده را چگونه ارزیابی میکنید اظهار کرد: امروز شاهد تغییر شکل مصرف از سیگار سنتی به ویپ در میان نسل نوجوان و جوان هستیم. ویپها با جذابیت ظاهری، طراحی مدرن و ویژگیهایی که دارند، نوجوانان را به دام وابستگی به نیکوتین میکشانند. در واقع ما با یک آسیب نوظهور یا نوپدید مواجه هستیم؛ آسیبی که میتواند قبح مصرف را در جامعه بشکند و دروازه اعتیاد را برای نوجوانان و جوانان باز نگه دارد.
وی تصریح کرد: ویپها به دلیل ظاهر مدرن، طعمهای جذاب، بوی کمتر و امکان مصرف پنهانی، آستانه شروع مصرف را در میان نوجوانان کاهش دادهاند. بسیاری از نوجوانانی که شاید هرگز به سراغ سیگار سنتی نمیرفتند، به سمت ویپ کشیده میشوند؛ زیرا تصور میکنند این محصولات کمخطر، بیخطر یا حتی نمادی از سبک زندگی مدرن هستند. در حالی که واقعیت این است که ویپها نیز میتوانند وابستگی شدید به نیکوتین ایجاد کنند و مصرف نیکوتین را در سنین پایین عادیسازی کنند.
نقش رسانهها در عادیسازی مصرف سیگار و مواد دخانی
اولیایی در پاسخ به این سوال که برخی معتقدند نمایش مصرف سیگار در سریالها و تولیدات نمایشی میتواند بر گرایش نوجوانان به مصرف تأثیر بگذارد. این موضوع تا چه اندازه قابل تأمل است؟ افزود: وقتی میگوییم سریالهای نمایش خانگی یا سایر تولیدات رسانهای میتوانند مؤثر باشند، منظور این نیست که هر فردی با دیدن یک صحنه سیگار کشیدن، لزوماً به مصرف تشویق میشود. موضوع اصلی این است که چنین تصاویری میتوانند به عادیسازی مصرف منجر شوند و به تدریج قبح آن را در ذهن مخاطبان کاهش دهند.
این روان شناس حوزه اعتیاد در ادامه افزود: در چنین شرایطی، نگرش افراد نسبت به مصرفکنندگان سیگار تغییر میکند و آن نگاه منفی و بازدارندهای که پیشتر وجود داشته، کمرنگتر میشود. بنابراین حتی اگر نمایش این صحنهها در برخی مخاطبان اشتیاق مستقیم برای مصرف ایجاد نکند، یک فرآیند اجتماعی مهم رخ میدهد و آن شکسته شدن قبح مصرف است.
وی گفت: به همین دلیل رسانهها باید نسبت به این موضوع حساس باشند و تلاش کنند به جای عادیسازی مصرف مواد دخانی، رفتارهای پیشگیرانه و سبک زندگی سالم را ترویج کنند. آنچه باید در رسانهها تشویق شود، رفتارهای محافظتکننده و آگاهانه است، نه کاهش حساسیت جامعه نسبت به مصرف مواد اعتیادآور.
سیگار؛ نخستین گام در مسیر مصرف مواد اعتیادآور
کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور خاطر نشان کرد: در بسیاری از موارد سیگار میتواند نقش دروازه ورود به مصرف سایر مواد را ایفا کند. اگرچه سیگار در کشور یک ماده قانونی محسوب میشود، اما همچنان یک ماده اعتیادآور است و همین قانونی بودن آن میتواند جرأت و آمادگی روانی برای تجربه سایر مواد را در نوجوانان افزایش دهد. نوجوانی که مصرف سیگار را آغاز میکند، در مراحل بعدی راحتتر ممکن است به سمت مصرف موادی مانند گل، حشیش، مشروبات الکلی و سایر مواد اعتیادآور حرکت کند. به بیان دیگر، پس از عبور از مرز نخست مصرف یک ماده اعتیادآور، عبور از مرزهای بعدی آسانتر میشود. بنابراین اصل ماجرا آنجاست که بتوانیم از همان ابتدا جلوی شروع مصرف سیگار را بگیریم. پیشگیری از مصرف سیگار در واقع یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از اعتیاد به سایر مواد است.
بیش از ۹۰ درصد معتادان، مصرف را با سیگار آغاز کردهاند
وی گفت: آمارهای پراکندهای که در این زمینه وجود دارد نشان میدهد بیش از ۹۰ درصد افرادی که بعدها دچار اعتیاد شدهاند، نخستین تجربه مصرف خود را با سیگار آغاز کردهاند. برخی از این افراد همزمان با مصرف سیگار به سمت سایر مواد رفتهاند و برخی دیگر چند ماه یا چند سال بعد مصرف مواد دیگر را تجربه کردهاند؛ اما نقطه مشترک در بسیاری از این مسیرها، آغاز مصرف با سیگار بوده است.
اولیایی تصریح کرد: به عبارت دیگر، ابتدا مصرف یک ماده قانونی و در دسترس آغاز شده و سپس فرد به سمت مصرف مواد غیرقانونی حرکت کرده است. به همین دلیل توجه به پیشگیری از مصرف سیگار و محصولات جدیدی مانند ویپ در میان نوجوانان و جوانان، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبهای ناشی از اعتیاد در جامعه داشته باشد.
نظر شما