خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- هفته ملی ازدواج که با سالروز پیوند آسمانی حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) گره خورده است، فرصتی مغتنم برای واکاوی موانع تشکیل خانواده و بررسی چالشهای پیش روی سیاستهای جوانی جمعیت در جامعه امروز است. در شرایطی که تحکیم بنیان خانواده به عنوان هسته مرکزی جامعه، نیازمند نگاهی نو و گرهگشایی از بنبستهای فرهنگی و اقتصادی است، ظهور الگوهای ناپایدار زندگی، زنگ خطری را برای ساختار عاطفی و حقوقی جامعه به صدا درآورده است.
حجت الاسلام یدالله وحدانینیا، معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی، در گفتگو با خبرنگار شبستان به مناسبت هفته ملی ازدواج و جمعیت، به تبیین شاخصههای سبک زندگی معصومین و راهکارهای پیادهسازی آن در جامعه امروز پرداخت.
حجتالاسلام وحدانینیا با تبریک ایام پیوند دو گوهر ناب خلقت، زندگی این دو بزرگوار را فراتر از یک واقعه تاریخی توصیف کرد و گفت: زندگی حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) تبلور والاترین الگوی عشق الهی و رفاقت معنوی است؛ الگویی که برای هر زوجی که در جستجوی آرامش روحی و خوشبختی حقیقی هستند، چراغ راه محسوب میشود.
احترام متقابل و خطابهای عاشقانه؛ نخستین رکن زندگی علوی
این کارشناس مذهبی با اشاره به عمق عاطفی رابطه این دو معصوم اظهار داشت: در عصری که نگاه به زن با تحقیر همراه بود، حضرت علی (ع) همسرشان را با عباراتی همچون "نَفسی لَکَ الفِداء" (جانم فدای تو باد) خطاب میکردند. این زوج هیچگاه نام یکدیگر را بدون احترام و صمیمیت صدا نمیزدند که نشاندهنده حفظ کرامت معشوق در اوج صمیمیت است.حضرت علی (ع) همسرشان را با عباراتی همچون "نَفسی لَکَ الفِداء" (جانم فدای تو باد) خطاب میکردند. این زوج هیچگاه نام یکدیگر را بدون احترام و صمیمیت صدا نمیزدند که نشاندهنده حفظ کرامت معشوق در اوج صمیمیت است.
وی پناهگاه امن بودن برای یکدیگر را از دیگر ویژگیهای این زندگی برشمرد و افزود: امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند با نگاه به چهره فاطمه، تمام غم و اندوه و خستگیام از بین میرفت. این یعنی خانه برای آنها نه فقط محل سکونت، بلکه جایگاه تسکین و مرهمی بر ناملایمات بیرون بود.
حجتالاسلام وحدانینیا با اشاره به تقسیم کار هوشمندانه در این خانواده تصریح کرد: با وجود تقسیم کار نبوی، امام علی (ع) در کارهای دشوار منزل دوشادوش همسرشان تلاش میکردند. همچنین در سیره فاطمی، عشق بیتوقع موج میزد؛ آنجا که حضرت زهرا (س) حتی در زمان بیماری، برای مراعات حال همسر و پرهیز از شرمندگی ایشان، خواستهای را مطرح نمیکردند.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی وفاداری تا آخرین لحظه را نقطه اوج این پیوند دانست و گفت: نجواهای حضرت علی (ع) بر بالین حضرت زهرا (س) و اشعار لبریز از دلتنگی ایشان پس از شهادت همسر، نشان از پیوندی دارد که با مرگ نیز گسسته نشد.
سادهزیستی؛ آزادگی از قید اشیاء در دنیای مدرن
حجتالاسلام وحدانینیا به چالش تجملگرایی در جامعه امروز اشاره کرد و گفت: سادهزیستی این دو بزرگوار به معنای فقر نبود، بلکه به معنای آزادگی از قید اشیاء و ترجیح انسانیت بر تجملات بود. آنها ثروتمندترین آدمهای زمین از نظر روحی بودند.
وی برای پیادهسازی این فرهنگ در جامعه مدرن، چند گام عملی پیشنهاد داد و گفت: اولین گام بازتعریف خوشبختی است یعنی خوشبختی در «آرامش قلب» و «کیفیت روابط» است، نه در ویترین مغازهها و مدلهای بالاتر کالا.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی افزود: دومین گام ترویج ازدواج آسان است به این معنا که بزرگترین مانع جوانان، تشریفات کمرشکن و جهیزیههای پرطمطراق است. در حالی که جهیزیه حضرت زهرا (س) تنها متشکل از ضروریترین نیازهای زندگی بود.بزرگترین مانع جوانان، تشریفات کمرشکن و جهیزیههای پرطمطراق است. در حالی که جهیزیه حضرت زهرا (س) تنها متشکل از ضروریترین نیازهای زندگی بود.
این کارشناس دینی در ادمه خاطرنشان کرد که برای عبور از نگاه مادیگرایانه، باید تمرکز زندگی را از «داشتنها» به سمت «بودنها» و لذت بردن از پیوندهای عاطفی ساده اما عمیق تغییر دهیم.
شروع زندگی با حداقلها؛ صمیمیتی که در خانههای مجلل گم شده است
حجتالاسلام وحدانینیا با اشاره به موانع ازدواج جوانان بر ضرورت حذف هزینههای زائد تاکید کرد و گفت: در زندگی امروزی، حذف تشریفات چندمرحلهای، آتلیههای نجومی و جهیزیههایی که نیمی از آن هرگز استفاده نمیشود، یک ضرورت است. شروع زندگی با حداقلها، صمیمیتی ایجاد میکند که در خانههای مجللِ پر از قسط و وام یافت نمیشود.
وی با استناد به کلام امیرالمؤمنین (ع) مبنی بر اینکه "هر کس به مقدار نیاز اکتفا کند، آسایش مییابد"، افزود: مدیریت مصرف و مقابله با چشم و همچشمی، ذهن را از دغدغههای پوچ آزاد میکند. سادهزیستی یعنی حذف خریدهای تفاخری که تنها برای دیده شدن توسط دیگران انجام میشود.مدیریت مصرف و مقابله با چشم و همچشمی، ذهن را از دغدغههای پوچ آزاد میکند. سادهزیستی یعنی حذف خریدهای تفاخری که تنها برای دیده شدن توسط دیگران انجام میشود.
این کارشناس مذهبی، داستان بخشش لباس عروسی توسط حضرت زهرا (س) را درسی بزرگ برای مدیریت داراییها دانست و تصریح کرد: به جای انبار کردن وسایل بلااستفاده، باید فرهنگ انفاق و بخشش را نهادینه کنیم.
وی عنوان داشت: اینکه بخشی از درآمد ماهانه برای گرهگشایی از دیگران کنار گذاشته شود، برکت را به زندگی تزریق میکند. قناعت به معنای خست نیست، بلکه بهرهوری هوشمندانه از امکانات است.
هنر، رسانه و نظام تربیتی؛ ابزارهای ترویج سبک زندگی فاطمی
حجتالاسلام وحدانینیا بر نقش کلیدی رسانهها در بازنمایی زیباییهای زندگی معصومین تاکید کرد و اظهار داشت: به جای سخنرانیهای طولانی، باید با استفاده از گرافیک مدرن و هنر تصویری، لحظات صمیمی و همکاریهای خانگی حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) را به تصویر کشید. به جای سخنرانیهای طولانی، باید با استفاده از گرافیک مدرن و هنر تصویری، لحظات صمیمی و همکاریهای خانگی حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) را به تصویر کشید. مقایسه اینفوگرافیک هزینههای سرسامآور تجملات با برکات یک عروسی ساده، میتواند اثرگذاری بالایی داشته باشد.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی همچنین به نقش نظام آموزشی اشاره کرد و گفت: سادهزیستی باید به عنوان یک مهارت زندگی در مدارس و دانشگاهها تدریس شود. باید به کودکان بیاموزیم که ارزش آنها به برند لباسشان نیست، بلکه به شخصیت و توانمندیشان است. برگزاری جشنهای تکلیف و مراسمهای مذهبی بدون تجملات، پیوند کودک با مذهب را صمیمیتر میکند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، سادهزیستی مسئولان را یک ضرورت اجتماعی خواند و افزود: مردم وقتی سادگی را در لایههای بالای جامعه و مدیران ببینند، راحتتر آن را میپذیرند. ترویج این سبک زندگی برای مسئولان باید به یک مطالبه عمومی تبدیل شود.
حجتالاسلام وحدانینیا همچنین از طرحهایی همچون «کمپین جشن ازدواج فاطمی» و «نذرهای فرهنگی» یاد کرد و گفت: میتوان فرهنگ بخشیدن وسایل مازاد را به تأسی از بخشش حضرت زهرا (س) جایگزین برخی نذریهای تکراری کرد. راهاندازی اپلیکیشنهای تبادل کالا و دیوار مهربانی مدرن، روح تعلق به مادیات را در جامعه تضعیف میکند.
این کارشناس دینی کلید نهایی موفقیت در این مسیر را «عامل بودن» دانست و خاطرنشان کرد: بهترین روش ترویج، عمل است. وقتی اطرافیان ببینند که ما با وجود توان مالی، آگاهانه ساده زندگی میکنیم و در عین حال شادتر، بخشندهتر و آرامتر هستیم، خودبهخود به این مسیر الهی جذب میشوند.
حجتالاسلام وحدانینیا در تحلیل موانع پیش روی ازدواج جوانان، با اشاره به پیوند عمیق میان حوزههای معیشتی و باورهای اجتماعی، اظهار کرد: امروز اقتصاد و فرهنگ به مثابه دو لبه یک قیچی عمل کرده و پیوندی ناگسستنی در ایجاد چالش برای تشکیل خانواده پیدا کردهاند.
وی با تبیین لایههای عینی این موانع، به فشارهای اقتصادی اشاره کرد و گفت: نمیتوان انکار کرد که فاکتورهای اقتصادی امروزه به ترمز بزرگی در مسیر زندگی مشترک تبدیل شدهاند. هزینههای کمرشکن ابتدای زندگی، اجارهبها، تورم جهشی و عدم ثبات شغلی، قدرت برنامهریزی را از جوانان سلب کرده و پذیرش مسئولیت خانواده را به مثابه یک ریسک بزرگ جلوه میدهد.هزینههای کمرشکن ابتدای زندگی، اجارهبها، تورم جهشی و عدم ثبات شغلی، قدرت برنامهریزی را از جوانان سلب کرده و پذیرش مسئولیت خانواده را به مثابه یک ریسک بزرگ جلوه میدهد.
این کارشناس مذهبی در ادامه به کالبدشکافی لایه فرهنگی و ذهنی پرداخت و افزود: متأسفانه تحت تأثیر رسانهها و شبکههای اجتماعی، استانداردهای خوشبختی تغییر یافته است. در گذشته ازدواج شروعی برای "با هم ساختن" بود، اما امروزه به یک "مقصد" تبدیل شده است؛ به این معنا که جوان تصور میکند ابتدا باید تمامی امکانات رفاهی از قبیل مسکن و خودروی عالی را فراهم کند و سپس به سراغ ازدواج برود.
وی کمالگرایی افراطی و مقایسه دائم با دیگران را از آفات جدی برشمرد و تصریح کرد: نمایش سبک زندگیهای لوکس در فضای مجازی که شاید تنها متعلق به ۵ درصد جامعه باشد، امروزه به عنوان یک "استاندارد نرمال" تلقی میشود. این مسئله باعث شده تا "ترس از قضاوت" و "احساس سرافکندگی" مانع برگزاری مراسمهای ساده شود و آزادی فردی بر تعهد خانوادگی پیشی بگیرد.
موانع ذهنی؛ خطرناکتر از چالشهای معیشتی
حجتالاسلام وحدانینیا با تأکید بر اینکه موانع ذهنی و فرهنگی بمراتب خطرناکتر از مشکلات اقتصادی هستند، خاطرنشان کرد:شاهد هستیم که حتی در طبقات مرفه نیز سن ازدواج بالا رفته است؛ این نشان میدهد که "ترس از آینده" و "تجملگرایی" که ریشه در باورهای غلط دارد، مانع اصلی است. شاهد هستیم که حتی در طبقات مرفه نیز سن ازدواج بالا رفته است؛ این نشان میدهد که "ترس از آینده" و "تجملگرایی" که ریشه در باورهای غلط دارد، مانع اصلی است. امروزه هزینههای جانبی و تشریفاتی نظیر آتلیهها و مراسمهای مجلل، از هزینههای ضروری زندگی پیشی گرفته است.
وی با ابراز نگرانی از «اقتصادی شدنِ فرهنگ»، اظهار کرد: بزرگترین مانع، گره خوردن ارزشهای اخلاقی به تواناییهای مالی است. وقتی اعتبار یک جوان با مدل خودرو یا منطقه سکونتش سنجیده شود، او از ترس تحقیر شدن از ازدواج فرار میکند. حقیقت این است که اگر مشکلات اقتصادی حل شود اما فرهنگ "چشم و همچشمی" و "ترس از شروع ساده" اصلاح نگردد، باز هم شاهد رونق ازدواج نخواهیم بود.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی به نقش مخرب «توقعات کمالگرایانه» اشاره کرد و گفت: کمالگرایی در موضوع ازدواج نه تنها یک مانع، بلکه نوعی «فلج تحلیلی» ایجاد کرده است. این توقعات در واقع مانند یک «قفس طلایی» عمل میکنند که اگرچه در ظاهر زیبا به نظر میرسند، اما در نهایت مانع حرکت و پرواز جوانان به سوی تشکیل خانواده میشوند.
تلهی «صفر یا صد»؛ فدا کردن شروع زندگی در پای ایدهآلهای ذهنی
وی با تبیین نقش کمالگرایی در تأخیر ازدواج، به تله «همه یا هیچ» اشاره کرد و افزود: در این رویکرد، جوان تصور میکند یا باید یک ازدواج بینقص با تمام امکانات رفاهی اعم از خانه، ماشین و شغل عالی داشته باشد یا اصلاً ازدواج نکند. این نگاه غلط باعث میشود «شروع زندگی» فدای «ایدهآلهای ذهنی» شود.
این کارشناس مسائل خانواده، افسانه «نیمه گمشده بیعیب» را از دیگر آسیبها دانست و تصریح کرد: کمالگرایی در انتخاب همسر باعث میشود فرد به دنبال کسی باشد که هیچ نقطه ضعفی ندارد؛ در حالی که باید بدانیم ازدواج پیوند دو انسان «جایز الخطا» برای رشد کردن است، نه پیوند دو فرشته!کمالگرایی در انتخاب همسر باعث میشود فرد به دنبال کسی باشد که هیچ نقطه ضعفی ندارد؛ در حالی که باید بدانیم ازدواج پیوند دو انسان «جایز الخطا» برای رشد کردن است، نه پیوند دو فرشته!
حجتالاسلام وحدانینیا با انتقاد از تأثیر مخرب شبکههای اجتماعی بر نگرش جوانان، بیان کرد: مقایسه خود با دیگران در فضای مجازی باعث شده است که جوانان «پشت صحنه» زندگی پر از چالش خود را با «ویترین رتوش شده» بقیه مقایسه کنند و همین امر حس کافی نبودن داشتهها را در آنها تقویت میکند.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی در ادامه به ارائه راهکارهای عملی برای جایگزینی واقعبینی بهجای کمالگرایی پرداخت و گفت: اولین گام، تغییر نگرش به ازدواج است. باید نگاه به ازدواج به مثابه یک «پروژه ساختن» باشد نه یک «محصول آماده». در زندگی حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) نیز زیبایی در «هممسیر بودن» بود، نه در همسطح بودن مادی.
وی با معرفی «قانون ۸۰-۲۰» در انتخاب همسر، اظهار داشت: واقعبینی یعنی بدانیم هیچکس ۱۰۰ واحد ویژگی مثبت ندارد. اگر کسی ۸۰ درصد معیارهای اصلی مانند اخلاق، اصالت و تفاهم فکری را دارد، آن ۲۰ درصد باقیمانده که مربوط به فرعیات است، قابل چشمپوشی یا ساختن است.
حجتالاسلام وحدانینیا بر تمرکز بر «اصالت» بهجای لیست کردن صدها ویژگی تأکید کرد و افزود: به جای معیارهای متعدد، باید روی ۳ تا ۵ معیار غیرقابل مذاکره مثل صداقت، مسئولیتپذیری و تعهد تمرکز کرد و موفقیت در ازدواج را بهجای متراژ خانه، با میزان «آرامش» و «رشد شخصیتی» سنجید.به جای معیارهای متعدد، باید روی ۳ تا ۵ معیار غیرقابل مذاکره مثل صداقت، مسئولیتپذیری و تعهد تمرکز کرد و موفقیت در ازدواج را بهجای متراژ خانه، با میزان «آرامش» و «رشد شخصیتی» سنجید.
وی خاطرنشان کرد: اگر از خود بپرسیم که با حذف «حرف مردم»، برای شروع یک زندگی شاد به چه چیزی نیاز داریم، خواهیم دید که ۸۰ درصد لیست کمالگرایانه ما برای نمایش به دیگران بوده است.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی عنوان داشت: جوان کمالگرا به دنبال «بهترین نامزد» میگردد، اما جوان واقعبین به دنبال «نامزد مناسب» است تا با هم «بهترین رابطه» را بسازند.
تبدیل «زبانِ جنگ» به «زبانِ گفتگو»
حجت الاسلام وحدانی نیا با بیان اینکه بسیاری از تلخیها در زندگی مشترک ریشه در «عدم تفاهم در گفتگو» دارد، افزود: در سایه آموزشهای مهارتی، زوجین میآموزند که چگونه به جای سرزنشگری و استفاده از واژگان تخریبی همچون «تو همیشه...»، از زبانِ بیان احساس بهره ببرند. وقتی فرد بگوید «من از این اتفاق غمگین میشوم»، راه بر سوءتفاهم بسته شده و کینههای بزرگ شکل نمیگیرند.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی ادامه داد: وجود اختلافنظر در هر زندگی طبیعی است، اما تفاوت زندگیهای پایدار با موارد ناپایدار در «نحوه مدیریت دعوا» است.
این کارشناس دینی افزود: وجود اختلافنظر در هر زندگی طبیعی است، اما تفاوت زندگیهای پایدار با موارد ناپایدار در «نحوه مدیریت دعوا» است. زوجین باید بیاموزند که در اوج عصبانیت، «شخصیت» یکدیگر را ترور نکنند، بلکه بر «رفتار» مورد نقد متمرکز شوند. حذف قهرهای طولانی و جایگزینی آن با مکانیسمهای آشتیجویانه، از دستاوردهای این آموزشهاست.
وی گفت: بخش قابل توجهی از طلاقها در سالهای نخست، ناشی از «فرود اضطراری از دنیای فانتزی به دنیای واقعی» است. آموزشهای پیش از ازدواج به جوان کمک میکند تا بداند زندگی مشترک صرفاً روزهای خوش سفر و هدیه نیست، بلکه مسئولیت، بیماری و چالشهای مالی را نیز در بر میگیرد. فردی که با واقعیت روبرو شود، در مواجهه با بحران به جای «جدایی»، به «مدیریت بحران» میاندیشد.
شناخت تفاوتهای ساختاری زن و مرد
حجت الاسلام وحدانی نیا عنوان کرد: بسیاری از دلخوریها نتیجه این انتظار غلط است که همسرمان «مثل ما» فکر کند. در آموزشهای مهارتی، مردان میآموزند که «همدلی» برای زن حیاتی است و زنان درک میکنند که «اقتدار و پذیرش» برای مرد اولویت دارد. درک این تفاوتهای ساختاری، صبر و تحمل زوجین را در برابر رفتارهای یکدیگر به شکلی چشمگیر افزایش میدهد.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی افزود: یکی از عوامل اصلی تزلزل خانوادهها، دخالتهای اطرافیان است. زوجین باید بیاموزند که چگونه مرزهای زندگی دو نفره خود را حفظ کنند بدون اینکه به والدین بیاحترامی شود. یکی از عوامل اصلی تزلزل خانوادهها، دخالتهای اطرافیان است. زوجین باید بیاموزند که چگونه مرزهای زندگی دو نفره خود را حفظ کنند بدون اینکه به والدین بیاحترامی شود. در واقع هنرِ اولویت دادن به نقش «همسری» بر نقش «فرزندی»، مهارتی است که باید پیش از رفتن زیر یک سقف آموخته شود.
وی بیان داشت: مسائل مالی از ارکان جدی ثبات خانواده است. توافق بر سر اولویتهای خرجکرد، پسانداز و بدهیها پیش از آغاز زندگی مشترک، مانع از بروز پنهانکاری و بیاعتمادی میشود.
حجت الاسلام وحدانی نیا با بیان اینکه پدیده شوم طلاق یک انفجار ناگهانی نیست، بلکه نتیجه «انباشت ریزشهای روزمره» است، افزود: آموزشهای ارتباطی مانند یک «تخلیهگر استرس» عمل کرده و مانع رسیدن فشار روانی به مرحله انفجار میشوند.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی گفت: بسیار تأملبرانگیز است که ما برای رانندگی ماهها آموزش میبینیم، اما برای امر خطیر ازدواج گاهی بدون هیچ پیشزمینهای وارد میدان میشویم؛ در حالی که هزینهی یادگیری این مهارتها، بسیار ارزانتر از هزینههای مادی و معنوی طلاق است.
۷ گام کلیدی برای تبدیل «دخالتهای آسیبزا» به «حمایتهای امن» در زندگی زوجین
حجت الاسلام وحدانی نیا عنوان داشت: مرز میان حمایت و دخالت در فرهنگ ما بسیار باریک است؛ والدین باید بدانند که حمایت اصولی یعنی توانمندسازی جوانان برای استقلال، نه تبدیل شدن به مانعی در برابر تصمیمگیریهای آنها.
وی با بیان اینکه در فرهنگ ایرانی پیوندهای عاطفی عمیقی میان اعضای خانواده برقرار است، اظهار کرد: گاهی همین عواطف اگر در مسیر درست هدایت نشود، میتواند ناخواسته تیشه به ریشه استقلال زوجین بزند. برای آنکه خانوادهها یک «پشتیبان امن» باشند، توجه به هفت راهکار اساسی ضروری است:
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی افزود: والدین باید بپذیرند که مسئولیت نهایی زندگی بر عهده دو جوان است. پیشنهاد درست این است که به جای عبارت «باید این کار را بکنید»، از عبارت «تجربه ما این است، اما تصمیم نهایی با شماست» استفاده شود. والدین باید بپذیرند که مسئولیت نهایی زندگی بر عهده دو جوان است. پیشنهاد درست این است که به جای عبارت «باید این کار را بکنید»، از عبارت «تجربه ما این است، اما تصمیم نهایی با شماست» استفاده شود.والدین باید گزینهها را ارائه دهند، نه اینکه انتخابی را تحمیل کنند.
حجت الاسلام وحدانی نیا عنوان داشت: حمایت مالی بزرگترین کمک در شروع زندگی است، اما نباید به ابزاری برای اعمال قدرت تبدیل شود. حمایت باید جنبه «هدیه» داشته باشد، نه «پیشپرداختِ ریاست». خانوادهای که در تأمین مسکن یا جهیزیه کمک میکند، نباید به این بهانه در جزئیات زندگی و رفتوآمدهای زوجین دخالت کند.
وی ادامه داد: بهترین حمایت، توانمندسازی است. به جای تمرکز بر عیوب طرف مقابل، باید فرزندان را به شرکت در دورههای مهارتآموزی و مشاوره تشویق کرد. تربیت زوجین برای حل مسئله، ارزشمندتر از دخالتهای مقطعی است.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی گفت: خانوادهها باید گوش شنوا باشند، اما نباید به محض شنیدن گلایهی فرزند، علیه عروس یا داماد جبههگیری کنند. حمایت اصولی یعنی دعوت فرزند به گفتگو با همسرش، نه تحریک او برای دعوا. والدین باید در اختلافات، نقش «پل» را ایفا کنند، نه «دیوار».
این کارشناس دینی افزود: خانوادهها باید اولین کسانی باشند که فشار فرهنگی را از روی دوش جوان برمیدارند. دادن «امنیت روانی» به جوان و اطمینان بخشیدن به او که سادگی در زندگی باعث سرافکندگی نیست، بزرگترین هدیه والدین است.خانوادهها باید اولین کسانی باشند که فشار فرهنگی را از روی دوش جوان برمیدارند. دادن «امنیت روانی» به جوان و اطمینان بخشیدن به او که سادگی در زندگی باعث سرافکندگی نیست، بزرگترین هدیه والدین است.
وی خاطرنشان کرد: سبک زندگی امروز با دهههای گذشته تفاوتهای ماهوی دارد. تحمیل آداب و رسوم قدیمی که با شرایط فعلی سازگار نیست، صرفاً فاصله ایجاد میکند. خانوادهی حامی، منعطف است و به انتخابهای جوانان در حوزههای مختلف احترام میگذارد.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی افزود: ورود والدین به اختلافات تنها زمانی جایز است که حریم زندگی در خطر باشد (مانند خشونت یا اعتیاد). در اختلافات عادی، اجازه دهید «عضلههای حل مسئله» در زوجین قوی شود. دخالتِ زودهنگام، جوان را در سطح «نابالغ» نگه میدارد.
حجتالاسلام وحدانینیا در ادامه با ارائه یک فرمول ساده برای سنجش رفتارها خاطرنشان کرد: والدین گرامی پیش از هر واکنشی از خود بپرسند: «آیا این سخن من به همبستگی و استقلال این دو نفر کمک میکند یا باعث وابستگی و دوری آنها از هم میشود؟»
«خلاء ارزشی»؛ ریشه اصلی تمایل به سبکهای زندگی ناپایدار
حجت الاسلام وحدانینیا با تبیین ریشههای فرهنگی پدیدههایی چون ازدواج سفید، بر لزوم احیای ارزشهای سادهزیستی، مسئولیتپذیری و بازتعریف مدلهای ازدواج متناسب با نیازهای روز تاکید کرد و گفت: فشارهای اقتصادی تنها یک کاتالیزور هستند، اما ریشه اصلی را باید در بنبستهای ساختاری و خلاءهای ارزشی جستوجو کرد.
وی در تحلیل پدیده گرایش به سبکهای زندگی ناپایدار از جمله «ازدواج سفید» یا همباشیهای بدون ثبت قانونی و شرعی، این پدیده را واکنشی به بحران ارزشها و بنبستهای ساختاری در جامعه دانست.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی با تاکید بر اینکه این موضوع فراتر از فشارهای اقتصادی است، به تشریح خلاءهای ارزشی پرداخت که منجر به بروز این رفتارهای اعتراضی در قالب سبک زندگی شده است.
این کارشناس مذهبی اولین و مهمترین خلاء را «مسئولیتپذیری متعهدانه» برشمرد و اظهار کرد: ازدواج دائم به معنای پذیرش مسئولیت در تمامی شرایط زندگی است؛ اما وقتی در جامعه، ارزشِ «لذت آنی» بر «رشد از طریق تعهد» پیشی میگیرد، فرد به سمت روابط فردگرایانهای میرود که هر لحظه اراده کند، بدون پاسخگویی از آن خارج شود. در این تفکر، تعهد قانونی و شرعی که راه فرار نداشته باشد، ترسناک جلوه میکند.
وی بیثباتیهای اقتصادی و اجتماعی را عامل جایگزینی «حالگرایی» به جای «آیندهنگری» دانست و تصریح کرد: ازدواج یک سرمایهگذاری طولانیمدت است. وقتی جوان نسبت به آینده شغلی و مالی خود ناامید باشد، ازدواج سفید را به مثابه یک «همباشی تستزدن» انتخاب میکند، چرا که اعتماد ندارد در درازمدت از پس هزینهها و تبعات یک زندگی رسمی برآید.
کمالگرایی سمی و حذف ارزشِ «سادهزیستی»
حجتالاسلام وحدانینیا با انتقاد از پیوند خوردن ازدواج رسمی با تشریفات سنگین گفت:وقتی ازدواج با مهریههای سنگین، جهیزیه لوکس و مراسمهای گران گره میخورد، عملاً از دسترس خارج میشود. وقتی ازدواج با مهریههای سنگین، جهیزیه لوکس و مراسمهای گران گره میخورد، عملاً از دسترس خارج میشود. در چنین شرایطی که «ازدواج اصولی و ساده» به عنوان یک ارزش و کلاس اجتماعی شناخته نمیشود، جوان برای فرار از فشارها به روابطی پناه میبرد که اگرچه تشریفات ندارد، اما هیچ پناهگاه قانونی و عاطفی پایداری، خصوصاً برای زنان، فراهم نمیکند.
وی با اشاره به خلاء «تابآوری و صبر» در جامعه امروز خاطرنشان کرد: در فرهنگ مصرفگرایی یاد گرفتهایم که «اگر چیزی خراب شد، دورش بینداز و جدیدش را بخر». متأسفانه این نگاه به روابط هم سرایت کرده است. خلاء ارزشِ صبر باعث میشود افراد از چهارچوب ازدواج دائم که در آن مجبور به حل مشکلات هستند، فرار کرده و به روابطی پناه ببرند که با اولین اصطکاک پایان مییابد.
این پژوهشگر دینی معلق ماندن جامعه میان «سنت صلب» و «مدرنیته رها» را از دیگر عوامل بحران دانست و افزود: ما نتوانستهایم مدلهای سنتی مثل ازدواج دائم را با نیازهای امروز (مانند استقلال، حق تحصیل و شروع ساده) بازتعریف کنیم.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی گفت: وقتی مدلهای رسمی موجود در جامعه از نظر کیفیت دچار تنزل میشوند و جوانان دوروبر خود را پر از ازدواجهای رسمیِ ناموفق میبینند، به این نتیجه میرسند که امضای روی کاغذ ضامن خوشبختی نیست و به دنبال راهی میگردند که به زعم باطلشان «صادقانهتر» است.
«مهارت گفتوگو»؛ کلیدیترین ابزار عبور از بحرانهای زناشویی
حجت الاسلام وحدانینیا با تاکید بر اینکه بسیاری از بحرانهای زندگی مشترک ناشی از فقدان مهارتهای ارتباطی است، گفت: زوجهای در آستانه ازدواج باید بدانند که تأهل، تعهدآور است و برای حفظ این تعهد، یادگیری مهارت «گفتوگوی آرام و شفاف» از نان شب واجبتر است. زوجهای در آستانه ازدواج باید بدانند که تأهل، تعهدآور است و برای حفظ این تعهد، یادگیری مهارت «گفتوگوی آرام و شفاف» از نان شب واجبتر است.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی در ادامه تحلیل خود پیرامون چالشهای ازدواج در جامعه امروز، به تبیین حیاتیترین مهارت لازم برای پایداری خانواده پرداخت.
وی با اشاره به اینکه بخش عمدهای از دعاوی خانوادگی ریشه در ناتوانی در برقراری ارتباط مؤثر دارد، اظهار کرد: اگر بخواهم تنها یک مهارت را به زوجهای در آستانه ازدواج توصیه کنم، آن «مهارت گفتوگوی آرام و شفاف در زمان تعارض» است.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی افزود: بیشتر بحرانهای زندگی مشترک نه از کمبود عشق، بلکه از این ناشی میشود که دو نفر بلد نیستند درست حرف بزنند، درست گوش بدهند بیشتر بحرانهای زندگی مشترک نه از کمبود عشق، بلکه از این ناشی میشود که دو نفر بلد نیستند درست حرف بزنند، درست گوش بدهند و قبل از تبدیل شدن اختلاف به دلخوریِ مزمن، مسئله را بین خود حل کنند.
این کارشناس مسائل خانواده تصریح کرد: کسی که از این مهارت برخوردار است، بهجای سرزنش کردن، از «احساس و نیاز» خود حرف میزند؛ بهجای حدس زدن، سؤال روشن میپرسد و در اوج عصبانیت، با مکث کردن، اجازه نمیدهد بحث به جنگ تبدیل شود. او بر «حل مسئله» تاکید دارد، نه بر «بردن در بحث».
تفاوت «تخریب شخصیت» با «بیان نیاز»
حجتالاسلام وحدانینیا با ذکر مثالی کاربردی در این زمینه گفت: زوجین باید یاد بگیرند که بهجای جملات تهاجمی مثل «تو همیشه من را نادیده میگیری»، از جملات سازنده استفاده کنند؛ مثلاً بگویند: «وقتی بدون هماهنگی تصمیم میگیری، احساس میکنم نظرم مهم نیست و دوست دارم در اینباره با هم صحبت کنیم». همین تفاوت ساده، یک اختلاف کوچک را از مسیر «طلاق عاطفی» به مسیر «تفاهم» برمیگرداند.
وی خاطرنشان کرد: خیلی از زندگیهای امروزی نه با کمبود احساس، بلکه با اضافهبودن سوءتفاهمها زمین میخورند. زوجهای جوان باید در دعواها سه گام اساسی «آرامسازی»، «شنیدن فعال» و «ارائه درخواست مشخص» را تمرین کنند. این مثلث رفتاری، آنها را از سختترین بحرانها عبور میدهد.زوجهای جوان باید در دعواها سه گام اساسی «آرامسازی»، «شنیدن فعال» و «ارائه درخواست مشخص» را تمرین کنند. این مثلث رفتاری، آنها را از سختترین بحرانها عبور میدهد.
این پژوهشگر دینی ابراز امیدواری کرد: انشاءالله تمامی زندگیهای مشترک، بهویژه زوجینی که تازه در آغاز راه هستند، با تمرین عاشقانههای سبک زندگی حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) و با تجهیز به مهارتهای ارتباطی، به ساحل آرامش برسند.
معاون قضایی و رئیس توسعه حل اختلاف دادگستری خراسان جنوبی در پایان عنوان داشت: باید این باور در جوانان نهادینه شود که «تأهل، تعهدآور است» و با این نگاه، افق زندگی مشترکشان را به سمت سعادت ترسیم کنند.
نظر شما