به گزارش خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان، همایش روز ملی جمعیت با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید و شهدای جنگ رمضان، با حضور دکتر مرضیه وحید دستجردی؛ دبیر ستاد ملی جمعیت، دکتر عباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و آیتالله محسن کازرونی؛ رئیس هیئت امنای کمیته امداد امام خمینی (ره) امروز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت همزمان با سالروز ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت از سوی رهبر شهید، توسط دبیرخانه ستاد ملی جمعیت در دانشگاه علوم پزشکی برگزار شد.
در این مراسم دکتر سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به سیاست های ابلاغی جمعیتی رهبر شهید اظهار کرد: در نخستین نشستهای کابینه دولت چهاردهم، موضوع جمعیت بار دیگر بهعنوان یکی از چالشهای اساسی کشور مورد توجه قرار گرفت. در این بحثها تأکید شد که طی حدود ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته، فرصتهای بسیار مهمی در این حوزه از دست رفته است؛ فرصتهایی که جبرانناپذیر بودنِ آنها امروز بیش از پیش خود را نشان میدهد.
ناترازی جمعیت کماهمیتتر از ناترازی آب و برق نیست
وی در ادامه تصریح کرد: بنا بر همان هشدارهایی که از سوی رهبر شهید انقلاب نیز مطرح شده بود، میتواند آیندهای بسیار نگرانکننده برای کشور رقم بزند. از این منظر، ناترازی جمعیت کماهمیتتر از ناترازی آب و برق نیست؛ با این تفاوت که بحرانهای انرژی بهدلیل اثرات مستقیم و روزمرهشان، مانند قطعی برق یا کمآبی، سریعتر در معرض دید مدیران و رسانهها قرار میگیرند. اما بحران جمعیت، با وجود سرعت بالای اثرگذاری و پیامدهای بهمراتب سنگینتر، چون نمود فوری و عینی ندارد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
دکتر صالحی بیان کرد: با این حال، در جامعه هنوز هنجارهای فرهنگی اثرگذاری در زمینه جمعیت و فرزندآوری وجود دارد و همین مسئله یکی از نقاط قوت کشور به شمار میرود. ما در اختیار خود دادههایی مانند «پیمایشهای پیوسته فرهنگی» داریم که میتوانند پشتوانهای دقیق برای تصمیمگیریهای کلان باشند.
وزیر ارشاد در ادامه افزود: بر اساس آخرین «پیمایش ارزشها و نگرشهای ایرانیان»، حدود ۷۵ درصد از پاسخگویان تمایل به فرزندآوری داشتهاند و تنها ۲۴ درصد چنین تمایلی را ابراز نکردهاند. این آمار بسیار مهم است؛ زیرا در جامعهای که میل به فرزندآوری وجود دارد، سیاستگذاری بهمراتب آسانتر از جامعهای است که اساساً انگیزهای در آن دیده نمیشود؛ درست مانند بیماری که اشتها دارد و درمانش برای پزشک بسیار سادهتر از بیمارِ بیاشتهاست.
وی با بیان اینکه جزئیات این پیمایش نیز قابل توجه است بیان کرد: حدود ۵۱ درصد، تمایل به داشتن دو فرزند را اعلام کردهاند؛ حدود ۲۰ درصد خواهان سه فرزند بودهاند؛ نزدیک به ۱۴ درصد چهار فرزند را ترجیح دادهاند و حدود ۱۰.۵ درصد نیز گرایش به تکفرزندی نشان دادهاند. این دادهها نشان میدهد که میل فردی به فرزندآوری در ایران نهتنها از میان نرفته، بلکه همچنان بهعنوان یک ظرفیت بالفعل و یکی از داراییهای مهم اجتماعی قابل اتکاست؛ ظرفیتی که باید بر آن سرمایهگذاری شود.
اثرگذاری ۴۷ متغیر در تغییرات و الگوهای جمعیتی
دکتر صالحی تصریح کرد: از سوی دیگر، جمعیتشناسان بر این باورند که ۴۷ متغیر در تغییرات و الگوهای جمعیتی اثرگذارند، اما در میان آنها اقتصاد و سبک زندگی نقش مهمتری دارند. با این حال، در فضای عمومی گاه چنین القا میشود که اقتصاد، تنها عامل تعیینکننده بحران جمعیت است و با حل مشکلات اقتصادی، مسئله جمعیت نیز خودبهخود برطرف خواهد شد.
وی در ادامه افزود: واقعیت اما پیچیدهتر از این برداشت سادهانگارانه است. امروز حدود ۶۰ کشور در جهان با بحران جمعیتی روبهرو هستند؛ بسیاری از این کشورها نیز از جمله کشورهای توسعهیافتهاند و از نظر درآمد سرانه و وضعیت اقتصادی در سطح مطلوبی قرار دارند. در داخل ایران هم شواهد همین نکته را تأیید میکند؛ بهعنوان نمونه، در تهران، مناطق مرفهتر مانند منطقه یک، نرخ باروری پایینتری نسبت به برخی مناطق دیگر دارند. بنابراین، بحران جمعیت را نمیتوان صرفاً به وضعیت اقتصادی فروکاست.
نسبت فرهنگ و جمعیت، نسبتی عمیق، گسترده و پایدار است
دکتر صالحی در ادامه یادآور شد: اگر قرار باشد بحران جمعیت را تهدیدی جدی بدانیم، باید بپذیریم که نسبت فرهنگ و جمعیت، نسبتی عمیق، گسترده و پایدار است؛ نسبتی که نمیتوان آن را نادیده گرفت. در کنار اینها، یکی دیگر از نکات مهم، فاصله میان «سن مطلوب» و «سن تحققیافته» ازدواج است. یافتهها نشان میدهد که سن مطلوب ازدواج از نگاه مردم حدود ۲۶ سال است، اما سن واقعی ازدواج فاصلهای معنادار با این تصور ذهنی دارد؛ فاصلهای که نیازمند بررسی جدی و واکاوی دقیق است.
وی گفت: با وجود این چالشها، نهاد خانواده همچنان در ایران از جایگاه محکمی برخوردار است و این خود یکی از بزرگترین سرمایههای اجتماعی کشور به شمار میآید. برای نمونه، حدود ۸۸ درصد مردم با ازدواج غیررسمی مخالفت دارند. همچنین بر اساس گزارشهای پیمایشی، نزدیک به ۹۷ درصد پاسخگویان «مادری» را یک فضیلت اخلاقی میدانند.
وزیر ارشاد اظهار کرد: اگر بخواهم یک الگوی فرهنگی برای مواجهه با مسئله جمعیت ترسیم کنم، این الگو بر دو پایه استوار است: نخست، اقناع نخبگان و مدیران کشور؛ و دوم، شناسایی، فهرستبرداری و بهرهگیری از ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی موجود. در این میان، چند محور میتواند نقش پیشران فرهنگی داشته باشد؛ از جمله لذت از خانواده، لذت از فرزند و فرزندآوری، و همچنین ایراندوستی و تعلق ملی.
نظر شما