به گزارش خبرگزاری شبستان از فارس، ظلم همیشه با صدای بلند آغاز نمیشود. گاهی آرام و خزنده پیش میآید؛ با یک سکوت، با یک توجیه ساده، با یک «به من چه» کوتاه. تاریخ نشان داده است که بسیاری از بیعدالتیها نه فقط با دست ستمگران،که با بیتفاوتی اطرافیان تداوم یافتهاند. در چنین فضایی، این پرسش مطرح میشود که سهم کسانی که ظلم نمیکنند اما در برابر آن موضعی هم نمیگیرند چیست؟
پاسخی که حجتالاسلام محمد انجوینژاد با یادآوری حدیثی از امام جواد (ع)، بار دیگر آن را در کانون توجه قرار داد.
مسئولیتی فراتر از عمل
انجوینژاد با نقل این روایت از امام جواد علیهالسلام که فرمودند: «العامِلُ بِالظُّلمِ و المُعینُ لَهُ و الرَّاضِی بهِ شُرَکاءُ ثَلاثَتُهُم» ستمگر، یاریدهنده او و کسی که به ستم او راضی باشد، هر سه در ظلم شریکاند، تأکید کرد: در نگاه امام، ظلم یک کنش فردیِ جداافتاده نیست، بلکه فرآیندی است که حلقههای متعددی دارد.
اگرچه دستِ آلوده به ستم، آشکارترین حلقه این زنجیره است، اما آنکه زمینه را فراهم میکند، توجیه میسازد یا حتی در دل از این رفتار خشنود است نیز در شکلگیری همان نتیجه سهیم است. این نگاه، مسئولیت را از سطح «رفتار مستقیم» به سطح «همراهی و رضایت» گسترش میدهد.
این کارشناس دینی در ادامه با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی (ع) در نهجالبلاغه — «الرّاضی بِفِعلِ قومٍ کالدّاخِلِ فیهِ مَعَهُم»— یادآور شد که رضایت به رفتار یک گروه، همسنگ حضور در همان عمل شمرده شده است.
در فرهنگ علوی، بیطرفی در برابر ظلم، بیهزینه نیست. جامعهای که در برابر بیعدالتی صرفاً نظارهگر بماند، بهتدریج حساسیت اخلاقی خود را از دست میدهد. در چنین شرایطی، ظلم عادی میشود و مرزهای حق و باطل کمرنگ میشوند.
این روایات در واقع هشداری به وجدان مردم است؛ اینکه هیچکس نمیتواند خود را کاملاً بیرون از معادله بداند، اگر در دل یا در عمل، استمرار ظلم را پذیرفته باشد.
سه مرز روشن در برابر ظلم
بر اساس این تبیین، مواجهه با ظلم سه مرز روشن دارد: نخست، آلوده نکردن دست به ستم؛ دوم، نایستادن در کنار ظالم؛ نه با کمک عملی و نه با توجیه و همراهی و سوم، مرزبندی قلبی و فکری با بیعدالتی؛ پرهیز از رضایتی که ظلم را عادی جلوه دهد.
حدیث امام جواد (ع) یک قاعده اجتماعی است. قاعدهای که میگوید سلامت جامعه در گرو حساسیت تکتک افراد نسبت به ظلم؛ حتی در سطح موضعگیری درونی است.
این حدیث تصویری شفاف از مسئولیت انسان در برابر بیعدالتی ارائه میدهد؛ تصویری که از ما میخواهد ظالم نباشیم و به ظلم میدان هم ندهیم و در برابر آن بیتفاوت نمانیم.
در این چارچوب، سکوت همیشه نشانه بیطرفی نیست؛ گاهی سهمی پنهان در همان مسیری است که به ظلم ختم میشود.
نظر شما