خبرگزاری شبستان؛ «ای عبدالعظیم! سلام مرا به دوستان (و شیعیان) من برسان و به آنان بگو : در دل های خویش برای شیطان راهی نگشایند. آنان را به راستگویی در گفتار و ادای امانت و سکوت و ترک درگیری و جدال در کارهای بیهوده و بی فایده فراخوان! و به ارتباط با هم و رفت و آمد با یکدیگر و رابطه گرم و دوستانه دعوت کن، چرا که این کار باعث نزدیک شدن به من است. *شیعیان ما نبایدخود را به دشمنی با یکدیگر و تخریب یکدیگر مشغول سازند. * من با خود عهد کرده ام که هر کس مرتکب اینگونه امور شود یا به یکی از دوستان و رهروانم خشم کند و به او آسیب رساند از خدا بخواهم که او را به سخت ترین کیفر دنیوی مجازات کند و در آخرت نیز اینگونه افراد از زیانکاران خواهند بود.»
این فرازهایی از نامه امام رئوف حضرت ثامن الحجج علیه السلام به حضرت عبدالعظیم حسنی است. همزمان با دهه کرامت درباره این نامه و تطبیق آن با شرایط امروز جامعه در خبرگزاری شبستان با حجت الاسلام دکتر «احمد رهدار» گفت وگویی داشتیم که متن آن را می خوانید؛
حجت الاسلام دکتر «احمد رهدار» عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام در گفت وگو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان در این رابطه اظهار داشت: در این باره ابتدا باید به چند نکته توجه داشت. به عنوان مثال دقت کنیم که نحوه تطبیق تاریخ گذشته بر شرایط حال و آینده، «یک روش شناسی» دارد. ما به دلیل اینکه تاریخ صدر اسلام ما در محضر و مَرآی امام معصوم صورت گرفته، نسبت به دیگر اقوام بیشتر احساس نیاز می کنیم که از تاریخ عبرت بگیریم. بسیاری از ملل و اقوام انگیزه ای ندارند که خود را با گذشته خود تطبیق دهند حتی معتقدند که خودشان جلوتر از گذشتگان هستند و کمال را در تطبیق با گذشته نمی بینند بلکه در انتخاب های اکنون شان برای آینده می بینند.
«توجیه ایدئولوژیک» جریان های فکری از تاریخ اسلام
وی تصریح کرد: اما ما یک تاریخ دین داریم که فکت ها و اکت ها در محضر امام معصوم صورت گرفته و برای ما حجت است و احساس می کنیم برای تنظیم بهتر زندگی اکنون و آینده خودمان، باید دائما خود را در قید آن قضاوت ها، قواعد و سبک زندگی های معصومانه قرار دهیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام خاطرنشان کرد: اما مشکلی که داریم این است که تاریخ اسلام به شدت پرنکته و پربسامد است و چه بسا برای بسیاری از موضوعاتی که با آن مواجه هستیم با قرائت های مختلف، امکان برداشت تاویل و تفسیر وجود دارد به گونه ای که ممکن است افرادی متعلق به جریان های فکری متفاوت حتی متضاد هر یک بتوانند با استناد به بخشی از تاریخ صدر اسلام، برای خود «توجیه ایدئولوژیک» درست کنند کما اینکه در گذشته فلان شخصیت از گفتگوی امام حسین علیه السلام و عمر سعد، برداشت توجیه و عقلانیت مذاکره می کرد و امام شهیدمان فرمود نه آنجا اصولا بحث مذاکره نیست بلکه بحث نصیحت و هدایت است. یعنی دو برداشت است که هر دو به یک رخداد تاریخی اشاره می کند.
عقلانیت سیاسی کشور می خواهد که وحدت داشته باشیم
حجتالاسلام دکتر رهدار در پاسخ به این سوال که چگونه می توان از این دغدغه به سلامت بیرون آمد؟ گفت: این یک کار تخصصی، فنی و اجتهادی است. حوزه های علمیه دانشگاه ها و اساتید ما باید به یک روش «علمی نسبی متقن» در این رابطه برسند. چون این مسئله، مسئله مبتلابه ماست ما مسلمان هستیم و نمی توانیم آن گذشته اسلامی را که مربوط به «قول معصوم»، «رفتار معصوم» و «تقریر معصوم» بوده فراموش کنیم. بلکه مکرر به آن مراجعه می کنیم.
وی با اشاره به شرایط امروز جامعه گفت: همین امروز که ما در شرایط جنگی هستیم و عقلانیت سیاسی کشور، از ما می خواهد و مقتضی است که وحدت داشته باشیم، وفاق اجتماعی داشته باشیم، و از سویی این امکان وجود دارد که کارگزاران کشور و کسانی که در مجموعه تصمیم گیری هستند به عنوان مثال جایی بدون غرض اشتباه کنند یا ممکن است اغراض یا اهواء حزبی و سیاسی خود را دخیل بدانند و از مسائل کلان کشور، مردم و امت غفلت کنند، این دغدغه برای مردم و ملت ایجاد می شود که چگونه می توانند از این تصرفات سیاسی کاری جلوگیری کنند؟
دکتر رهدار تصریح کرد: مردم اگر بخواهند مطالبه یا نقدی داشته باشند ممکن است چنین برداشت شود که وفاق دچار مشکل می شود. در نتیجه این رویکرد هرگونه مطالبه عمومی یا هرگونه نقد دلسوزانه به سیاست های اجرایی کشور راهش بسته می شود.
مردم و مسئولان، همه می دانند باید اتحاد داشته باشند
وی تاکید کرد: امروز هم آن کارگزاری که تصمیم گیری می کند و هم شهروندی که در کف خیابان است و آمده تا از امنیت کشورش و رویکرد کلان کشورش حمایت کند همه می دانند که باید متحد و منسجم باشند. اما معنای این اتحاد و انسجام این نیست که کسی مطالبه ای غیر از آنچه به شکل رسمی اعلام می شود، نداشته باشد یا انتقادی به این تصمیم نداشته باشد.
رهدار با بیان این که چه باید کرد تا از این مطالبه و انتقاد، برداشت منفی نشود؟ گفت: به تعبیر دیگر حد مطالبه و انتقاد کمک کننده کجاست؟ تفاوت آن با انتقادی که می خواهد در مسیر تصمیم گیری کلان نظام سیاسی، سنگ اندازی کند یا می خواهد این اتحاد و انسجام را بشکند کجاست؟ این یک سوال است. تصور هم نکنیم که پاسخ آن راحت است. این دغدغه ای است که از گذشته بوده و یک پرسش کاملا جدی آکادمیک است که چگونه سرمایه گذشته خود را منشور حرکت اکنون و آینده مان قرار دهیم؟
«وحدت» همواره بر «تفرقه» تقدم داشته است
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام افزود: گاهی در رابطه با مسائل پیش آمده وقایع تاریخی ای داریم که بسیار شبیه است و نیاز به تفسیر و تاویل ندارد به عنوان مثال نامه امام رضا علیه السلام به حضرت عبدالعظیم درباره اینکه شیعیان در جامعه اسلامی چگونه عمل کنند؟ نوع نگاهشان به خودشان در جامعه چگونه باشد؟ و چگونه هم افزا شوند؟
حجتالاسلام رهدار خاطرنشان کرد: ما در رایت هایمان و در فهم کلی از آموزه های اسلام، قواعد عامی را به شکل عمومی پذیرفته ایم. از جمله این «قواعد عام» این است که در مقیاس اجتماعی «وحدت» همواره بر «تفرقه» تقدم دارد. اما تفرقه به معنای اختلاف نیست. تفرقه به معنای تشتت است. «اختلاف» هم طبیعی و هم ضروری است. چون جامعه نیازهای مدّرجی دارد و یک نوع نگاه، یک نوع تحلیل، یک نسخه و یک مانیفست این امکان را ندارد که بتواند این نیازهای مدّرج را پاسخ دهد. لذا اختلاف آرا هم طبیعی است و هم ضروری.
وی یادآور شد: اختلاف یعنی تضارب آرا، یعنی برای نیازهای مختلف و مدرج جامعه شما باید سناریوهای متعدد داشته باشید. اما تضاد با تفرقه متفاوت است. در تفرقه مذموم معمولا یک اراده به صورت پیشینی و آگاهانه شکل می گیرد برای اینکه وحدت را بشکند و از دل تفرقه برای خود کسب منفعت کند.
هیچ مصداقی در تاریخ نداریم که تفرقه باعث نعمت شده باشد
حجت الاسلام رهدار تاکید کرد: وقتی به تاریخ مراجعه می کنیم از گذشته تا الان همواره از تفرقه دچار ضرر شدیم یعنی هیچ مصداقی در تاریخ وجود ندارد که تفرقه سبب ساز یک رحمت و نعمتی شده باشد. این مسائل در ملت های دیگر نیز وجود دارد و بشر همواره برای این دغدغه راه حل هایی داشته به عنوان مثال در لایه های سیاسی آنها از مفهوم «منافع ملی» یا «مصلحت عمومی» استفاده کرده اند و در بستر آموزش رسمی یا حتی آموزش های غیررسمی، در این رابطه آموزش داده شده است. بنابراین افراد منفعت سیاسی فردی و شخصی خود را در ذیل منفعت عمومی می بینند نه در تضاد با آن.
وی خاطرنشان کرد: امروز هم کارگزار سیاسی ما یعنی کسانی که تصمیم آنها عملا جهت گیری یک کشور را تحت تاثیر قرار می دهد و هم مردم باید یاد بگیرند که با این درک از مفهوم «منفعت و مصلحت ملی» و «منافع کلان کشور» کنش داشته باشند و این یادگیری معمولا در بستر تاریخ صورت می گیرد. مانند تامل در همین نامه امام رضا علیه السلام که چگونه در آن شرایط جامعه را ساماندهی می کنند.
نظر شما