ضامن آهو؛ ضامن امنیت و محیط‌زیست

به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، به مناسبت فرا رسیدن سالروز ولادت امام رضا(ع) در یازدهم ذی القعده، رضامعممی مقدم، مدیرکل فرهنگی سازمان اوقاف و امورخیریه در یادداشتی به جایگاه حضرت ثامن الحجج در میان ایرانیان پرداخت که در ادامه می خوانید:
‌
در حافظه جمعی ما ایرانیان، نام امام رضا (ع) با واژه «ضامن» و تصویر «آهو» گره خورده است. اما فراتر از یک داستان لطیف و معجزه‌گونه، روایت «ضامن آهو» در بردارنده یک مانیفست عمیق در باب «حکمرانی رحمانی» و «اخلاق زیست‌محیطی» است. این سیره به ما می‌آموزد که در تمدن اسلامی، «رأفت» نه یک صفت فردی، بلکه زیربنای امنیتِ همه‌جانبه برای تمام موجودات است.
‌
۱. رأفت به مثابه دکترین امنیت
در مدل حکمرانی مأمونی، امنیت بر پایه «ترس و نظارت» بنا شده بود، اما امام رضا (ع) با رفتار خود نشان دادند که امنیت پایدار تنها در سایه «رأفت و عدالت» محقق می‌شود. وقتی امام پناهگاه موجودی بی‌پناه (آهو) می‌شوند، در حقیقت اعلام می‌کنند که در قلمرو ولایت الهی، هیچ ضعیفی نباید احساس ناامنی کند. این «ضمانت»، والاترین سطح از امنیت اجتماعی است؛ جایی که حتی ضعیف‌ترین حلقه‌های جامعه، حضورِ حاکم را مایه آرامش و نجات خود می‌بینند.
‌
۲. نخستین منشور حفاظت از حیات‌وحش
داستان ضامن آهو، قرن‌ها پیش از شکل‌گیری جنبش‌های مدرن محیط‌زیستی، نگاه اسلام به «حقوق حیوانات» و حفظ تعادل طبیعت را ترسیم کرد. امام با واسطه شدن میان شکارچی و شکار، توازن میان «بهره‌مندی انسان از طبیعت» و «حق حیات موجودات» را برقرار کردند. این سیره به ما نهیب می‌زند که مدیریت بر زمین، نباید به معنای غارتِ بی‌رحمانه طبیعت باشد. حکمران اسلامی، نه مالکِ مطلق، بلکه «امینِ طبیعت» و ضامن بقای زیست‌بوم است.
‌
۳. از امنیت زیستی تا امنیت روانی
امنیت در نگاه رضوی، ابعادی گسترده دارد. همان‌گونه که امام از جان یک آهو در برابر صیاد محافظت می‌کند، آستان مقدس او نیز قرن‌هاست که «پناهگاه» (بست و تحصن) انسان‌های خسته و رانده شده است. این پیوند نشان می‌دهد که در منظومه فکری ایشان، حفاظت از محیط‌زیست و حفاظت از کرامت انسانی، دو روی یک سکه‌اند. جامعه‌ای که به محیط‌زیست خود ستم می‌کند، به‌ناچار به شهروندان خود نیز ستم خواهد کرد.
‌
۴. بقاع متبرکه؛ کانون‌های «بقعه سبز»
امروز اگر در سند تحول بقاع متبرکه، بر «تقویت فضای سبز»، «بهره‌گیری از انرژی‌های پاک» و «حفاظت از منابع» تأکید می‌کنیم، در حقیقت در حال مشقِ درسِ ضمانتِ رضوی هستیم. تبدیل هر بقعه به یک «منطقه حفاظت‌شده اخلاقی و زیستی» که در آن درختان تکریم می‌شوند و انرژی هدر نمی‌رود، گامی عملی برای تحقق همان رأفتِ فراگیری است که امام رضا (ع) پرچم‌دار آن بودند.
‌
لقب «ضامن آهو» به ما یادآوری می‌کند که حکمرانی اسلامی، حکمرانیِ «اسلحه و اجبار» نیست؛ بلکه حکمرانیِ «امان و اطمینان» است. ما مأموریم تا در پیرامون اعتاب مقدس، فضایی ایجاد کنیم که نه تنها انسان‌ها، بلکه آب و خاک و گیاه و پرنده نیز در آن احساس «امنیت» کنند. تمدن رضوی، تمدنی است که در آن اقتدار با مهربانی گره خورده و توسعه، با حفظِ حرمتِ آفریده‌های خدا هم‌مسیر گشته است.