خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- دکتر یدالله دهقان دکترای علوم سیاسی و روابط بین الملل در حاشیه برگزاری نشست بررسی ابعاد جنگ رمضان از منظر روابط بین الملل» به تبیین ریشههای تاریخی چالشهای میان ایران و ایالات متحده پرداخت و بر لزوم تبیین دقیق روابط ایران و آمریکا تأکید کرد و گفت: در شرایطی که مذاکرات میان ایران و آمریکا در جریان است، بازخوانی تاریخی این روابط ضرورتی دوچندان مییابد.
وی عنوان کرد: همواره این پرسش در افکار عمومی مطرح میشود که مشکل ما با آمریکا چه زمانی حل خواهد شد؟ معتقدم این پرسش از اساس اشتباه است؛ سوال صحیح این است که مشکل آمریکا با ما چه زمانی حل میشود؟
وی افزود: برخی تصور میکنند تنش در روابط دو کشور محصول رفتار ایران است، اما واقعیتهای تاریخی نشان میدهد که ایالات متحده نهتنها با ایران، بلکه با کلیت جهان با زبان زور و استیلا سخن میگوید.
کارنامه سیاه استکبار؛ از قتلعام بومیان تا مداخله در پنج قاره
این استاد دانشگاه با اشاره به پیشینه ۳۰۰ ساله رفتارشناسی آمریکا در عرصه بینالملل خاطرنشان کرد: تاریخی که خود آمریکاییها نگاشتهاند، گواهی بر این مدعاست. ایالات متحده در طول دو قرن، بیش از ۱۰۰ میلیون نفر از بومیان قاره خود را از بین برد.تاریخی که خود آمریکاییها نگاشتهاند، گواهی بر این مدعاست. ایالات متحده در طول دو قرن، بیش از ۱۰۰ میلیون نفر از بومیان قاره خود را از بین برد.
وی افزود: نگاهی به آمریکای لاتین و سرنوشت کشورهایی چون برزیل، آرژانتین، مکزیک و شیلی، یا مداخلات نظامی در پاناما و نیکاراگوئه، نشاندهنده خوی سلطهگری این کشور است.
دهقان با بیان اینکه اروپای پس از جنگ جهانی دوم و شرق آسیا نیز از ترکشهای این سیاستها در امان نماندهاند، تصریح کرد: از ژاپن و فیلیپین تا کشورهای آفریقایی، همگی طعم تلخ مداخلات آمریکا را چشیدهاند. حتی در دوران معاصر، آمریکا به نزدیکترین متحدان خود نیز رحم نمیکند؛ برخورد تحقیرآمیز با کانادا به عنوان «ایالت پنجاه و یکم» یا تلاش برای تملک بخشهایی از خاک دانمارک (گرینلند)، نشان میدهد که برای واشنگتن، مفهوم حاکمیت ملی دیگر کشورها فاقد اعتبار است.
کارشناس مسائل بینالملل در ادامه تحلیل خود به تنشآفرینیهای اخیر آمریکا اشاره کرد و گفت: امروز شاهدیم که آمریکا چگونه از طریق اوکراین با روسیه و از طریق تایوان با چین وارد چالش شده است. این روند نشان میدهد که بیاعتمادی به آمریکا منحصر به جمهوری اسلامی ایران نیست، بلکه ژاپن، هند و کشورهای اروپایی نیز در مقاطع مختلف با این چالش روبرو بودهاند.بیاعتمادی به آمریکا منحصر به جمهوری اسلامی ایران نیست، بلکه ژاپن، هند و کشورهای اروپایی نیز در مقاطع مختلف با این چالش روبرو بودهاند.
ریشهیابی دشمنی آمریکا؛ فراتر از تسخیر سفارت
دکتر دهقان در پاسخ به این شبهه که «تنشهای فعلی نتیجه انقلاب اسلامی یا تسخیر سفارت آمریکا است»، اظهار داشت: بسیاری از دانشجویان میپرسند اگر ما پرچم آمریکا را آتش نمیزدیم یا سفارت را تسخیر نمیکردیم، باز هم این مشکلات وجود داشت؟ پاسخ در بررسی وضعیت کشورهایی است که هرگز علیه آمریکا شعاری ندادهاند. مگر ونزوئلا، دانمارک یا دیگر کشورهای منطقه که روابط حسنهای با واشنگتن داشتند، از گزند زیادهخواهیهای آمریکایی در امان ماندند؟
وی خاطرنشان کرد: مشکل آمریکا با ایران، صرفاً یک اختلاف دیپلماتیک بر سر چند موضوع خاص نیست؛ بلکه ریشه در ماهیت سلطهگر این کشور دارد که با استقلال و هویت ملی ملتها در تضاد است.مشکل آمریکا با ایران، صرفاً یک اختلاف دیپلماتیک بر سر چند موضوع خاص نیست؛ بلکه ریشه در ماهیت سلطهگر این کشور دارد که با استقلال و هویت ملی ملتها در تضاد است.
کارشناس مسائل سیاسی افزود: مطالعه دقیق روابط ۳۰۰ ساله اخیر نشان میدهد که آمریکا همواره با هر قدرتی که بخواهد خارج از چارچوب تعریفشده آنها عمل کند، درگیر خواهد شد.
افسانه «رابطه طلایی» پیش از انقلاب؛ بازخوانی پرونده دولت مصدق
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به حافظه تاریخی ضعیف برخی تحلیلگران، به واقعه ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ اشاره کرد و گفت: برخی تصور میکنند اگر انقلاب نمیشد، آمریکا با ما مدارا میکرد؛ اما سرنوشت دکتر مصدق ابطال این ادعاست.برخی تصور میکنند اگر انقلاب نمیشد، آمریکا با ما مدارا میکرد؛ اما سرنوشت دکتر مصدق ابطال این ادعاست.
دکتر دهقان افزود: مصدق نه روحانی بود، نه انقلابی و نه ضدآمریکایی؛ او یک شخصیت سکولار بود که حتی برای رهایی از فشار انگلیس، از آمریکا درخواست وام ۲۰ میلیون دلاری کرد و به آنها امتیاز داد.
وی در ادامه عنوان کرد: پاسخ "هنری کیسینجر" به چرایی کودتا علیه مصدق، ماهیت واقعی استکبار را فاش میکند. او صراحتاً گفت که اگر دولت مستقل و ملی مصدق را به رسمیت میشناختیم، فردا روزی عربستان و مصر هم ادعای استقلال نفتی میکردند و نظام سلطه به خطر میافتاد. بنابراین، مسئله آمریکا "شعار مرگ بر آمریکا" نیست، بلکه آنها با هرگونه "استقلالخواهی" دشمنی دارند.
دکتر دهقان با عقبتر بردن عقربههای زمان به دوران قاجار، به تلاشهای نافرجام برای برقراری رابطه متوازن اشاره کرد و اذعان داشت: امیرکبیر نخستین کسی بود که سعی کرد از آمریکا به عنوان "نیروی سوم" برای مهار فشار روسیه و انگلیس استفاده کند. او دو سال از طریق سفیر ایران در قسطنطنیه با آمریکاییها مذاکره کرد و قرارداد نوشت، اما مقامات آمریکایی با تحقیر ملت ایران صراحتاً اعلام کردند که ایرانیها ارزش قرارداد بستن ندارند!
وی ادامه داد: در سال ۱۲۸۷ نیز ناصرالدینشاه اولین قرارداد مکتوب را با آمریکا امضا کرد، اما باز هم شاهد خیانت واشنگتن بودیم. در دوره "حسین علا" نیز همین سناریو تکرار شد؛ او آنقدر مورد بیحرمتی و عهدشکنی آمریکاییها قرار گرفت که با سرخوردگی به ایران بازگشت. در تمام این دوران، نه خبری از انقلاب بود و نه تسخیر سفارتی صورت گرفته بود؛ چرا آمریکا باز هم خیانت کرد؟
منطق سلطه؛ مذاکره با مشت آهنین و اهرم فشار
این تحلیلگر مسائل سیاسی با استناد به بیانات مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) تصریح کرد: همانطور که معظمله تبیین فرمودهاند، برای آمریکا فرقی نمیکند چه کسی در ایران حاکم باشد؛ آنها فقط به دنبال تأمین منافع خود و استیلا بر منابع این مرز و بوم هستند.برای آمریکا فرقی نمیکند چه کسی در ایران حاکم باشد؛ آنها فقط به دنبال تأمین منافع خود و استیلا بر منابع این مرز و بوم هستند.
دکتر دهقان در ادامه عنوان کرد: آمریکا در طول تاریخ ۳۰۰ ساله خود هرگز پای میز مذاکره به کسی امتیاز نداده است، بلکه همیشه با "مشت آهنین" و از موضع قدرت برخورد کرده است.
وی خاطرنشان کرد: اینکه امروز آمریکا پای میز مذاکره با جمهوری اسلامی مینشیند، محصول اقتدار ماست. آنها ما را به پای میز نیاوردهاند، بلکه این قدرت و ایستادگی ملت ایران بوده که دشمن را ناچار به گفتگو کرده است.
کارشناس مسائل سیاسی افزود: این تحلیل که اگر ما کوتاه بیاییم روابط اصلاح میشود، یک خطای راهبردی است که با فکتهای تاریخی ۳۰۰ ساله در تضاد است.
عبرت بزرگ تاریخ؛ اعترافات تکاندهنده محمدرضا پهلوی در لحظات پایانی
دکتر دهقان با اشاره به اینکه روابط ایران و آمریکا در دوران پهلوی دوم در اوج خود قرار داشت، اظهار کرد: حتی در آن دوران که ایران ژاندارم منطقه و متحد استراتژیک واشنگتن بود، آمریکاییها با تحمیل قوانینی همچون کاپیتولاسیون (حق توحش)، در پی تحقیر ملت ایران بودند.
وی با استناد به خاطرات «اردشیر زاهدی»، داماد و وزیر خارجه شاه، افزود: زاهدی در کتاب "۲۵ سال در کنار شاه" (صفحه ۳۸۰) به مکالمه تلخ شاه و کسینجر در روزهای پایانی عمر محمدرضا پهلوی اشاره میکند. شاه در آنجا صراحتاً میگوید:«ای کاش تاریخ تکرار میشد تا من به جای دوستی، به دشمنی با شما برمیخاستم تا سرنوشتم درس عبرتی برای رهبران دنیا باشد که به حمایت آمریکا دل نبندند.»
کارشناس مسائل سیاسی در ادامه گفت: این سخن شخصی است که تمام هستی خود را در طبق اخلاص آمریکا گذاشت، اما در نهایت با بیاحترامی و آوارگی در غربت جان داد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه رفتار آمریکا بر پایه تحقیر استوار است، تصریح کرد: امروز نیز شاهدیم که آمریکا با متحدان عرب خود چگونه رفتار میکند؛ یک روز آنها را "گاو شیرده" خطاب میکند و روز دیگر با کلماتی سخیف به آنها توهین میکند.امروز نیز شاهدیم که آمریکا با متحدان عرب خود چگونه رفتار میکند؛ یک روز آنها را "گاو شیرده" خطاب میکند و روز دیگر با کلماتی سخیف به آنها توهین میکند.
وی افزود: این همان منطقی است که در زمان قاجار با اولین سفیران ما (میرزا حسینخان نوری) داشتند و امروز نیز ادامه دارد؛ برای آنها تفاوتی میان ناصرالدینشاه، مصدق و محمدرضا پهلوی وجود ندارد؛ آنها فقط به دنبال غارت منابع هستند.
روایت ناگفته؛ اولین تجلی حسن نیت امام خمینی (ره) قبال آمریکا
دکتر دهقان در بخش دیگری از این گفتگو به موضوع تسخیر سفارت آمریکا پرداخت و با بیان نکاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، گفت: بسیاری از جوانان نمیدانند که سفارت آمریکا پس از انقلاب، نه یک بار بلکه دو بار تسخیر شد. بار اول، تنها سه روز پس از پیروزی انقلاب در ۲۵ بهمن ۱۳۵۷ بود که نیروهای چپگرا (چریکهای فدایی خلق) سفارت را اشغال کردند. اما امام خمینی (ره) بلافاصله به مرحوم ابراهیم یزدی دستور دادند که سفارت را از آنها پس بگیرند و به آمریکاییها تحویل دهند.
وی این اقدام را بزرگترین نشانه حسن نیت نظام نوپای اسلامی دانست و افزود: امام (ره) در آن مقطع اجازه ندادند احساسات انقلابی باعث برخورد حذفی با دیپلماتهای آمریکایی شود. ۹ ماه تمام، سفارت آمریکا در تهران آزادانه فعالیت کرد. اما چه اتفاقی در این مدت افتاد که امام (ره) تسخیر دوم سفارت توسط دانشجویان پیرو خط امام را "انقلاب دوم" نامیدند؟
این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به اسناد به دست آمده از سفارت آمریکا خاطرنشان کرد: در آن ۹ ماه، آمریکاییها به جای فعالیت دیپلماتیک، به اتاق جنگ علیه ملت ایران تبدیل شده بودند. طراحی فتنه خلق مسلمان، ایجاد آشوبهای قومیتی و برنامهریزی برای کودتاها، تنها بخشی از فعالیتهای مخرب آنها بود.
کارشناس مسائل سیاسی گفت: در واقع، تسخیر سفارت در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، واکنش دفاعی ملت ایران به ۹ ماه توطئه مستمر و عهدشکنی دولتی بود که به جای پاسخ به حسن نیت امام (ره)، در پی براندازی و بازگرداندن دیکتاتوری به ایران بود.تسخیر سفارت در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، واکنش دفاعی ملت ایران به ۹ ماه توطئه مستمر و عهدشکنی دولتی بود که به جای پاسخ به حسن نیت امام (ره)، در پی براندازی و بازگرداندن دیکتاتوری به ایران بود.
دکتر دهقان با اشاره به بازه زمانی پیروزی انقلاب تا تسخیر لانه جاسوسی اظهار داشت: بسیاری میپرسند چرا امام (ره) بار اول دستور استرداد سفارت را دادند اما ۹ ماه بعد آن را انقلاب دوم نامیدند؟ پاسخ در کارنامه سیاه آمریکا در همان ۹ ماه نهفته است.
وی ادامه داد: در حالی که نظام اسلامی به کنوانسیونهای دیپلماتیک پایبند بود، آمریکا با بلوکه کردن اموال و کشتیهای ایران، طراحی نقشه ترور امام (ره) و تحریک غائلههای قومیتی در کردستان، خوزستان، ترکمنصحرا و بلوچستان، عملاً جنگی همهجانبه را علیه ملت ایران آغاز کرده بود.
این تحلیلگر مسائل سیاسی به دومین نقطه عطف حسننیت ایران اشاره کرد و گفت: در ماجرای آزادی دیپلماتهای آمریکایی، ایران بر اساس قرارداد الجزایر و با نگاهی انسانی آنها را رها کرد. اکنون بیش از ۴۵ سال است که جمهوری اسلامی منتظر اجرای مفاد این قرارداد از سوی واشنگتن است، اما آمریکا ثابت کرد که حتی به امضای رسمی خود نیز پایبند نیست و از بازگرداندن داراییهای ایران سر باز میزند.
وی در ادامه به دوران ریاست مجلس مرحوم هاشمی رفسنجانی و تلاش وی برای شکستن یخ روابط اشاره کرد و افزود: در دهه ۶۰ میلادی، زمانی که آمریکاییها در لبنان به گروگان گرفته شدند، ایران با نفوذ معنوی خود برای آزادی آنها پادرمیانی کرد. آقای هاشمی با وجود مخالفتهای داخلی، این گام بلند را برای نشان دادن حسننیت برداشت. اما پاسخ "رونالد ریگان" چه بود؟ او در کمال وقاحت، ایرانیان را "وحشی" نامید و مدعی شد که آمریکا با تروریستها مذاکره نمیکند! این اولین پاسخ به سیاست تنشزدایی در آن دوران بود.
دکتر دهقان با تبیین سیاستهای دولت سازندگی یادآور شد: در این دوران، ایران حتی اجازه داد هواپیماهای آمریکایی برای عملیات در جنگ خلیجفارس از فضای هوایی کشور استفاده کنند. همچنین قرارداد نفتی بزرگ با شرکت "کونوکو" در سال ۱۳۷۴ بسته شد تا راه برای همکاریهای اقتصادی باز شود. ایران مجدداً ۴ دیپلمات آمریکایی را آزاد کرد. بوش پدر پیشتر گفته بود "حسننیت، حسننیت میآورد"، اما وقتی نوبت به عمل رسید، صراحتاً اعلام کرد که من هیچ قولی به ایران ندادهام و ایران یک دولت تروریست است.
نظر شما