به گزارش خبرگزاری شبستان، حجتالاسلام سیدمحمدمهدی میرجلیلی، کارشناس مذهبی در سلسله جلسات تفسیر قرآن در حسینیه یزدیهای قلهک به تفسیر آموزههای آیه ۴۳ سوره مبارکه انفال پرداخت.
در نگاه نخست به موازنه قدرت در جهان امروز، مقایسه میان آمریکا، اسرائیل و ایران تصویری نسبتاً روشن از تفاوتهای قدرت مادی ارائه میدهد. ایالات متحده بزرگترین قدرت نظامی جهان است؛ با بودجهای عظیم، شبکهای گسترده از پایگاههای نظامی و پیشرفتهترین فناوریها. اسرائیل نیز با وجود مساحت کوچک، از ارتشی مدرن، توان اطلاعاتی بالا و پشتیبانی راهبردی آمریکا برخوردار است. در مقابل، ایران از نظر منابع و تجهیزات قابل مقایسه با این دو نیست؛ هرچند در حوزههایی مانند موشکها، پهپادها و راهبردهای نامتقارن توانمندیهایی ایجاد کرده و در مقیاس منطقهای اثرگذار است.
اگر تنها قدرت سخت معیار تحلیل باشد، نتیجه تقریباً روشن به نظر میرسد. اما تجربه جنگها نشان داده است که سرنوشت نبرد تنها با سلاح تعیین نمیشود. لایهای دیگر نیز وجود دارد: نحوه ادراک انسان از قدرت. اینکه دشمن را بزرگ ببینی یا کوچک، قوی بدانی یا آسیبپذیر، بر رفتار و تصمیم جمعی اثر مستقیم میگذارد.
در این نقطه، آیهای از قرآن چشماندازی عمیقتر ارائه میدهد. خداوند در آیه ۴۳ سوره انفال میفرماید: ﴿إِذْ یُرِیکَهُمُ اللَّهُ فِی مَنَامِکَ قَلِیلًا ۖ وَلَوْ أَرَاکَهُمْ کَثِیرًا لَّفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَلَـٰکِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ ۚ إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ﴾
«آنگاه که خداوند آنان [دشمنان] را در خواب تو اندک نشان داد؛ و اگر بسیارشان نشان میداد، سست میشدید و در کار دچار اختلاف میگشتید؛ اما خدا شما را سلامت داشت، زیرا او به رازهای سینهها آگاه است.»
این آیه نشان میدهد که جنگ پیش از میدان، در درون انسان آغاز میشود. قرآن میگوید اگر تصور دشمن در ذهن مسلمانان «بزرگ» جلوه میکرد، پیش از هر درگیری نظامی، سستی، ترس و اختلاف شکل میگرفت. یعنی شکست ابتدا در سطح ادراک رخ میداد، نه در میدان جنگ.
از نگاه پدیدارشناسی، این آیه به چگونگی «ظهور قدرت» در آگاهی انسان اشاره دارد. قدرت فقط واقعیتی بیرونی نیست؛ پدیدهای ذهنی و ادراکی هم هست. آنچه انسان بهعنوان «قدرت دشمن» تجربه میکند، میتواند مسیر تصمیمگیری، وحدت یا اختلاف، امید یا ترس را شکل دهد. به همین دلیل، میان قدرتِ واقعی و قدرتی که در ذهن ساخته میشود فاصلهای است که گاهی از خود قدرت مهمتر است.
در جهان امروز، این لایه ادراکی اهمیت بیشتری یافته است. رسانهها، فضای دیجیتال و روایتهای سیاسی دائماً تصویری از قدرتها میسازند. آمریکا و اسرائیل تلاش میکنند تصویری از «برتری مطلق» ارائه دهند، و در مقابل، رقبایی مانند ایران بر «توان مقاومت، شبکههای منطقهای و قدرت نامتقارن» تأکید میکنند. اینجاست که جنگ به سطح روایتها کشیده میشود؛ جایی که هر طرف میکوشد اراده طرف مقابل را پیش از نزاع نظامی تحت تأثیر قرار دهد.
به این ترتیب، آیه ۴۳ سوره انفال ما را متوجه لایهای میکند که امروزه از آن با عنوان «نبرد روایتها» یاد میشود: نبردی که در آن ادراک، روحیه و انسجام درونی میتوانند موازنه قدرتها را دگرگون کنند. قرآن یادآور میشود که اگر ترس و اختلاف در «سینهها» شکل بگیرد، حتی بزرگترین ارتشها نیز آسیبپذیر میشوند؛ و اگر اعتماد و همبستگی وجود داشته باشد، قدرتهای مادیِ بزرگ نیز همیشه تعیینکننده نیستند.
نظر شما