حجتالاسلام دکتر ایمان ضرابی، پژوهشگر و استاد حوزه و دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان درباره پیشنیازهای تحقق انسجام اجتماعی در شرایط جنگی اظهار کرد: مهمترین پیشنیاز استحکام اجتماعی در بحرانهایی که میتوانند موجب شکاف و افتراق در جامعه شوند، «همدلی» است.
وی افزود: همدلی عنصر بسیار مؤثری در رسیدن جامعه به انسجام اجتماعی محسوب میشود. همانگونه که در حافظه تاریخی جامعه، تجربههایی مانند دوران همهگیری کرونا نشان داد که همدلی مردم چه نقش تعیینکنندهای در عبور از آن شرایط دشوار داشت.
حجت الاسلام ضرابی ادامه داد: همدلی در بحرانها میتواند برای افرادی که به دلایلی دچار ضعفهای روحی مانند ترس شدید هستند، نقش یک «ساحل امن» را ایفا کند؛ ساحلی که کشتی طوفانزده اجتماع را به لنگرگاهی قابل اتکا میرساند. در واقع زمانی که افراد در رخدادهای تلخ اجتماعی احساس تنهایی کنند، هراس بیشتری را تجربه میکنند؛ اما گسترش همدلی در جامعه میتواند به شکل مؤثری به آرامش روانی افراد کمک کند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آموزههای دینی نیز تصریح کرد: تعالیم دینی ما تأکید میکنند که در شرایط بحرانی نباید از حال یکدیگر غافل شویم و باید با همدلی، عبور از دورههای سخت را برای خود و دیگران آسانتر کنیم. در همین راستا، امیرالمؤمنین علی(ع) در نامه ۴۷ نهجالبلاغه در وصیت به امام حسن(ع) و امام حسین(ع) میفرمایند: «بر شما باد به ارتباط، بخشش و پرهیز از جدایی و رویگردانی از یکدیگر.»
نقش انسجام اجتماعی در افزایش مقاومت روانی جامعه
حجت الاسلام ضرابی در ادامه با تأکید بر تأثیر انسجام اجتماعی بر روحیه عمومی جامعه گفت: نمیتوان نقش انسجام اجتماعی در افزایش سطح مقاومت اجتماعی را نادیده گرفت. پیوند و همبستگی میان مردم، نوعی «صبر اجتماعی» ایجاد میکند که جامعه را در برابر بحرانها مقاومتر میسازد.
وی افزود: قرآن کریم نیز بر یاری رساندن انسانها به یکدیگر در مسیر خیر و تقوا تأکید دارد و میفرماید: «تعاونوا علی البر و التقوی». این یاریرسانی میتواند مصادیق مختلفی داشته باشد که یکی از مهمترین آنها همین همبستگی اجتماعی است؛ عاملی که مقاومت روانی جامعه را در تنشها افزایش داده و موجب تقویت تابآوری اجتماعی در بحرانهای سخت میشود.
سیاستهای فرهنگی برای تقویت انسجام در دوران صلح
این استاد دانشگاه در پاسخ به پرسشی درباره سیاستهای فرهنگی مؤثر در تقویت زیرساختهای انسجام اجتماعی در دوران صلح اظهار کرد: عوامل شکلدهنده به انسجام و وفاق اجتماعی را میتوان در حوزههای فرهنگی، مذهبی، دینی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جستوجو کرد.
وی تصریح کرد: از منظر جامعهشناسی، یکی از کارکردهای اصلی دین ایجاد همبستگی و وفاق اجتماعی، بهویژه در شرایط بحران است. این انسجام و احساس تعلق اجتماعی گاه تحت تأثیر عوامل عاطفی بیرونی نیز شکل میگیرد؛ مانند عواطف ملی نظیر هموطنی، همزبانی و همنژادی که باعث نزدیکی دلها و افزایش احساس همبستگی میان افراد جامعه میشود.
حجت الاسلام ضرابی خاطرنشان کرد: این نوع پیوندهای عاطفی ممکن است دوام چندانی نداشته باشند؛ آنچه میتواند پیوندی عمیقتر و پایدارتر میان افراد ایجاد کند، ایمان و اعتقاد به یک هدف الهی مشترک است.
وی گفت: برای نمونه، یکی از سیاستهای فرهنگی مؤثر در شکلدهی به هویت جمعی در سطح ملی و حتی فراملی، تقویت باور به منجی موعود است. این اعتقاد ظرفیت ایجاد همبستگی گسترده را در جامعه دارد و میتواند زمینه همزیستی مسالمتآمیز پیروان ادیان مختلف را نیز فراهم کند.
نظر شما