خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-ماه مبارک رمضان هر سال با نسیم معنویت و دعوتی دوباره به خودسازی از راه میرسد؛ ماهی که در کنار عبادت و روزهداری، فرصتی ارزشمند برای بازنگری در روابط انسانی و تحکیم بنیان خانواده فراهم میآورد. در روزگاری که مشغلههای زندگی و فردگرایی، پیوندهای عاطفی را کمرنگ کرده است، رمضان میتواند به نقطهای برای بازگشت به صمیمیت، گفتوگو و همدلی در محیط خانه تبدیل شود.
حجتالاسلام احمد خوشخو- امام جمعه آیسک- در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان با تشریح ابعاد مختلف ماه مبارک رمضان، این ماه را فرصتی جامع برای بازسازی معنوی خانواده، بازیابی کرامت انسانی، تمرین حاکمیت روح بر بدن و تقویت اخلاق فردی و اجتماعی دانست.
وی تأکید کرد: رمضان تنها تغییر در برنامه غذایی نیست، بلکه میدان بازآرایی هویت الهی انسان و تمرین زیست کریمانه است.
ماه رمضان؛ فرصت بازسازی معنوی خانوادگی
امام جمعه آیسک با بیان اینکه ماه رمضان فرصتی برای بازسازی پیوندهای معنوی و خانوادگی با الگوگیری از اهلبیت(ع) است ماه رمضان فرصتی برای بازسازی پیوندهای معنوی و خانوادگی با الگوگیری از اهلبیت(ع) است، اظهار کرد: عبادت جمعی در خانواده ریشه در آموزههای دینی دارد و استفاده از ضمیر «ما» در دعاها، بر اهمیت این همبستگی و روح جمعی تأکید میکند.
وی افزود: رفتارهای کوچکی مانند افطار و سحر دستهجمعی، گفتوگو درباره ارزشهای دینی، تشویق فرزندان به روزهداری با محبت و بدون اجبار، و حضور در مسجد، فضای رمضانی خانه را تقویت میکند و زمینهساز انس بیشتر میان اعضای خانواده میشود.
حجتالاسلام خوشخو با اشاره به فردی شدن سبک زندگی در دنیای مدرن تصریح کرد: برای غلبه بر فردی شدن رمضان در زندگی امروز، خانوادهها باید برای فعالیتهای مشترک برنامهریزی کنند و حتی از فناوریهای موجود برای هماهنگی و به اشتراک گذاشتن معارف دینی بهره ببرند.
امام جمعه آیسک افزود: سفره افطار بهترین فرصت برای گفتوگو، همدلی و صمیمیت است؛ مشروط بر آنکه از تجملگرایی، استفاده بیرویه از تلفن همراه و عجله در صرف افطار پرهیز شود.
سفره افطار بهترین فرصت برای گفتوگو، همدلی و صمیمیت است؛ مشروط بر آنکه از تجملگرایی، استفاده بیرویه از تلفن همراه و عجله در صرف افطار پرهیز شود.
وی خاطرنشان کرد: روزه تمرینی عملی برای اخلاق خانوادگی است؛ تمرینی برای کنترل خشم، پرهیز از غیبت، تعدیل رفتار و تقویت انس و الفت در محیط خانه و جامعه.
رمضان؛ ماه بازیابی کرامت انسان
امام جمعه آیسک ماه مبارک رمضان را فرصتی طلایی برای بازتعریف هویت انسانی و بازیافت کرامت گمشده دانست و گفت: مقام خلیفةاللهی هر انسان اقتضا میکند که شأن الهی خود را بشناسد و در مسیر آن حرکت کند.
حجت الاسلام خوشخو در ادامه عنوان کرد: خداوند متعال فرمود: «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» (بقره/۳۰) و این خلافت الهی یعنی انسان با آگاهی، اختیار و مسئولیت آفریده شده و توان آن را دارد که مظهر اسماء الهی گردد.
وی ادامه داد: کرامت انسان از همینجا آغاز میشود؛ از آنجا که خدای متعال شأنی الهی برای او تعریف کرده است. بازگشت به کرامت یعنی انتخاب هویت الهی خویش و ترجیح فطرت بر هوس. هرگاه انسان به این بازگشت تن دهد، گوهر پنهان کرامت را از زیر غبار غفلت بیرون میآورد و جایگاه حقیقی خود را بازیابی میکند و ماه رمضان آمده است تا این کرامت گمشده را به انسان بازگرداند. رمضان فصل بازخوانی هویت حقیقی انسان است.
حجتالاسلام خوشخو تأکید کرد: کرامت انسانی در پرتو بندگی خدا شکل میگیرد و در دو عرصه جلوه میکند؛ هم در پیوند با خالق و هم در رفتار با مخلوق. ماه رمضان زمینهای فراهم میکند تا این دو بُعد فعلیت یابد و انسان با هر دو بال به سوی تعالی حرکت کند.
دو بال کرامت انسانی؛ عبادت خالصانه و خدمت کریمانه
وی در تبیین بُعد نخست کرامت، یعنی ارتباط با خالق گفت: والاترین جلوه کرامت آنگاه آشکار میشود که انسان آگاهانه و عاشقانه در برابر خداوند سر بندگی فرود آورد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «أفضَلُ النّاسِ مَن عَشِقَ العِبادَةَ فَعانَقَها، و أحَبَّها بقَلبِهِ، و باشَرَها بِجَسَدِهِ، و تَفرَّغَ لَها، فَهُو لا یبالی عَلی ما أصبَحَ مِنَ الدُّنیا: عَلی عُسرٍ أم عَلی یسرٍ» (الکافی، ج۲، ص۸۳). این روایت نشان میدهد کرامت حقیقی در وابسته نبودن به دنیا تحقق مییابد. انسانی که عاشق عبادت میشود، از سلطه لذت و رنج مادی آزاد میگردد و عزت درونی خود را حفظ میکند.
امام جمعه آیسک افزود: ماه رمضان با فضای عبادی ویژه خود، عشق به عبادت را در جان انسان تقویت میکند و او را به مقام آزادگی میرساند و آزادگی، جوهره کرامت انسانی را شکل میدهد.
ماه رمضان با فضای عبادی ویژه خود، عشق به عبادت را در جان انسان تقویت میکند و او را به مقام آزادگی میرساند و آزادگی، جوهره کرامت انسانی را شکل میدهد.
وی در تشریح بُعد دوم کرامت، یعنی ارتباط با مخلوق، اظهار کرد: کرامت انسانی تنها در خلوت با خدا تثبیت نمیشود، بلکه در خدمت به بندگان خدا آشکار میگردد. قرآن کریم درباره ابرار میفرماید: «وَ یطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَی حُبِّهِ مِسْکِینًا وَ یتِیمًا وَ أَسِیرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزَاءً وَلَا شُکُورًا» (انسان/۸-۹).
وی تصریح کرد: در ماه رمضان، اطعام روزهداران، رسیدگی به نیازمندان و گشودن سفرههای ساده افطار جلوهای روشن از همین روحیه است. انفاق در این ماه، صرفاً کمک اقتصادی نیست، بلکه تمرینی برای رهایی از بخل و دلبستگی افراطی به دنیاست.
حجت الاسلام خوشخو افزود: انسان با بخشش آنچه دوست دارد، نشان میدهد که مال را ابزار میبیند نه هدف و عزت خود را به داراییهای زودگذر گره نمیزند. بدینگونه، انفاق روح انسان را از تنگنای خودخواهی آزاد میکند و کرامت نفس را در وجود او استوار میسازد.
روزهداری؛ تمرین حاکمیت روح، صیانت وجود و تقویت صبر
حجتالاسلام خوشخو با بیان اینکه روزهداری پیش از آنکه امساک جسمانی باشد، تمرینی برای حاکمیت روح بر بدن است، گفت: انسان در حال روزه به خواهش گرسنگی و تشنگی پاسخ منفی میدهد و اطاعت فرمان الهی را بر میل طبیعی ترجیح میدهد و بدینگونه اختیار خویش را در مسیر بندگی به کار میگیرد. این همان نقطهای است که کرامت انسان آشکار میشود؛ زیرا کرامت در آزادی از سلطه غرایز معنا پیدا میکند.
وی افزود: ماه رمضان میدان تربیت درونی انسان است که روزه را از سطح امساک ظاهری به مراقبتی همهجانبه ارتقا میدهد. در همین راستا حضرت زهرا(س) میفرمایند: «ما یصْنَعُ الصّائِمُ بِصِیامِهِ اِذا لَمْ یصُنْ لِسانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوارِحَهُ» (دعائم الاسلام، ج۱، ص۲۶۸)؛ یعنی اگر روزهدار زبان و گوش و چشم و اندام خود را حفظ نکند، روزه او چه سودی خواهد داشت؟ بر این اساس، روزه علاوه بر ترک خوردن، صیانت از زبان، مهار نگاه، پالایش شنیدن و مراقبت از رفتار را در بر میگیرد و در راستای بازیابی کرامت انسان معنا مییابد. ماه رمضان میدان تربیت درونی انسان است که روزه را از سطح امساک ظاهری به مراقبتی همهجانبه ارتقا میدهد.
امام جمعه آیسک ادامه داد: صبر و استقامت نیز در این ماه به اوج میرسد. قرآن کریم وعده داده است: «إِنَّمَا یوَفَّی الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیرِ حِسَابٍ» (زمر/۱۰). روزهدار با تحمل گرسنگی و تشنگی، نیروی صبر را در خود تقویت میکند، شخصیت خویش را استوار میسازد و به استقلال درونی دست مییابد. چنین انسانی وابسته به خواهشهای زودگذر نمیشود و عزت خود را به بهای اندک نمیفروشد.
روزه؛ فرصتی برای تمرین اخلاق خانوادگی و تقویت نشاط فردی و اجتماعی
وی با تأکید بر اینکه روزه فرصتی برای تمرین اخلاق خانوادگی است، اظهار کرد: همانگونه که مؤمن روزهدار از خوردن و آشامیدن امساک میکند، به او مؤکداً سفارش شده است که زبان را از ناسزا، غیبت، تهمت، دروغ و تندی حفظ کند.
امام جمعه آیسک برای تحقق این مهم به نکاتی اشاره کرد و گفت: اعضای خانواده باید به کیفیت گفتار خود توجه ویژه داشته باشند و از جملات مثبت و محبتآمیز استفاده کنند و والدین در این زمینه پیشرو باشند.
حجت الاسلام خوشخو افزود: همچنین هنگام بروز اختلاف، اعضا درباره احساسات خود به آرامی گفتوگو کنند، عذرخواهی و جبران را بیاموزند و به توصیه قرآن کریم در سوره عصر مبنی بر «تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر» عمل کنند.
وی پیشنهاد داد: خانوادهها میتوانند «چالش گفتار و رفتار نیکو» برگزار کنند؛ به این صورت که هرکس در طول روز نکات مثبت و محبتآمیز را به دیگران بگوید و آن را در دفتری ثبت کند و در پایان روز یا هفته، زیباترین جملات با رأی جمع انتخاب و تقدیر شود.
حجتالاسلام خوشخو پرهیز از غیبت و قضاوت را ضروری دانست و افزود: اعضای خانواده باید درباره عواقب منفی غیبت و قضاوت گفتوگو کرده و توافق کنند که این رفتارها را کاهش دهند.
امام جمعه آیسک گفت: همچنین تمرین مهار خشم اهمیت ویژهای دارد؛ به جای واکنش تند، با آرامش پاسخ دهند، هنگام خشم تغییر حالت دهند، اگر ایستادهاند بنشینند، محیط را ترک کنند، آب بنوشند و به نکات مثبت طرف مقابل توجه کنند.
وی تأکید کرد: این آمادگی پیش از هر چیز آمادگی قلبی است؛ یعنی انسان خود را همواره در محضر علم و نظارت الهی بداند. چنین حضوری رفتار، گفتار و تصمیمهای انسان را اصلاح میکند و ریشه بسیاری از لغزشها را از میان میبرد.
امام جمعه آیسک بیان کرد: ماه رمضان میتواند به نقطه عطفی در زندگی معنوی انسان تبدیل شود؛ نقطهای که مسیر آینده او را روشنتر و استوارتر میسازد. ماه رمضان میتواند به نقطه عطفی در زندگی معنوی انسان تبدیل شود؛ نقطهای که مسیر آینده او را روشنتر و استوارتر میسازد. در این ماه با روزه و عبادت از خدا میخواهیم: «اللَّهُمَّ غَیرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِکَ»؛ یعنی حال بد ما را به نیکوترین حال دگرگون کن.
وی افزود: روزه ماه رمضان باید به صورت جمعی و علنی انجام شود تا حال جامعه، حال روزهداری باشد و روزهخواری آشکار تضعیفکننده فضای ربوبیت در جامعه است.
حجتالاسلام خوشخو همچنین به آثار روانی روزه اشاره کرد و گفت: روزه با ایجاد نشاط و شادابی در سلامت روان مؤثر است و حالاتی مانند افسردگی و اضطراب را کاهش میدهد. بر اساس روایات، روزهدار دو شادی دارد؛ یکی هنگام افطار و دیگری در قیامت هنگام دیدار پروردگار و این نشاط در زندگی فردی و اجتماعی نقش مهمی ایفا میکند.
وی در ادامه به برخی آسیبهای دورکننده سفره افطار از کارکرد معنوی پرداخت و اظهار کرد: مشغله و شلوغی زندگی و عجله در گذراندن زمان افطار، غفلت از دعا و یاد خدا پیش از افطار، فقدان ارتباط عاطفی و گفتوگو در زمان افطار، برگزاری مراسمهای تجملی و ظاهری و دوری از جنبههای روحانی و نیز بیتوجهی به آداب و سنن مانند ذکر دعاها از جمله این آسیبهاست.
امام جمعه آیسک با تأکید بر اهمیت رفتارهای کوچک اما اثرگذار برای ایجاد فضای رمضانی در خانه گفت: تخصیص زمان مشخص برای عبادت، دعا و نماز؛ تشویق محبتآمیز فرزندان به روزهداری بهگونهای که تغییر اخلاق والدین آنان را مشتاق کند؛ گفتوگو درباره ارزشها و تأثیرات روحانی روزه؛ برگزاری سحری و افطار دستهجمعی؛ حضور در مسجد برای اقامه حداقل یک وعده نماز جماعت خانوادگی؛ اختصاص زمان به مطالعه داستانهای قرآنی و احادیث مربوط به رمضان؛ تماشای برنامههای مذهبی، شرکت در مراسمهای رمضانی یا برگزاری دورهمیهای ذکر و دعا؛ مناسبسازی فضای خانه برای جشن رمضان؛ برگزاری مسابقههای معنوی مانند قرآنخوانی بین فرزندان و تشکیل حلقههای دعا از جمله اقداماتی است که میتواند فضای خانه را رمضانی کند.
وی خاطرنشان کرد: این رفتارهای کوچک میتواند به تربیت نسلی با اعتقادات قوی و اخلاقیات نیکو منجر شود و حس همبستگی و ارتباط عاطفی میان اعضای خانواده را تقویت کند. خانوادهها باید برای فعالیتهای مشترک مانند افطار، دعا و نماز برنامهریزی کرده و کارهای خود را با ساعات این برنامهها تنظیم کنند و حتی از فناوریهای موجود مانند گروههای آنلاین برای به اشتراک گذاشتن تجربیات و معارف دینی بهره ببرند.
نظر شما