خبرگزاری شبستان؛ گروه دین و اندیشه، بار دیگر ماه مبارک رمضان فرا رسید ماهی سراسر مهر، رحمت و نعمت. عید اولیای الهی و بهار قرآن، گلستان دعا و بوستان مناجات با معبود. ماهی که شب قدر آن ظرف نزول قرآن است. شب عفو و رحمت، شب آزادی و سعادت. برخی از مدتها پیش در انتظار فرارسیدن این ماه هستند و از رجب به استقبالش شتافتند تا با روزه داری در ماه های رجب و شعبان آماده ورود به رمضان شوند.
مهم ترین و بارزترین ویژگی ماه مبارک رمضان، روزه داری در آن است و ما رمضان را به روزه و شبهای قدرش می شناسیم. اما هدف از روزه چیست؟ مقام معظم رهبری در بیاناتی در این رابطه می فرمایند: «بنا بر تصریح آیهی قرآن، هدف روزه عبارت است از تقوا و افزایش این ذخیرهی معنوی در وجود انسان. قرآن میفرماید: « یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَی الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ؛ ای اهل ایمان! روزه بر شما مقرّر و لازم شده، همان گونه که بر پیشینیان شما مقرّر و لازم شد، تا پرهیزکار شوید»(۱) ما میدانیم که نماز و زکات، مخصوص امت اسلام نبوده است؛ بلکه پیامبران قبل از رسول اسلام صلّیاللَّهعلیه واله نیز در احکام خود، نماز و زکات داشتند. از قول حضرت عیسی علیه السلام است که به مخاطبان خود میفرماید: «و اوصانی بالصّلوة و الزّکوة ما دمت حیّا؛ خدا من را به نماز و زکات وصیت کرده است تا زمانی که زنده ام»(۲) از آیات دیگر قرآن هم این معنا استفاده میشود. آیهی نخست یعنی آیه ۱۸۳ سوره بقره میفرماید روزه هم مانند نماز و زکات، در شمار احکامی است که مخصوص امت اسلام نیست؛ بلکه امم سابق و پیامبران گذشته هم مأمور به روزه بودهاند.
ایشان تصریح می کند: این، نشاندهندهی این حقیقت است که در بنای زندگی معنوی انسانها در هر زمان، همچنانکه نماز لازم است و این نماز، رابطهی معنوی میان انسان و خداست، روزه هم واجب و ضروری است و این یکی از پایههای اصلی تکامل انسان و تعالی معنوی اوست؛ والّا در طول زمان و با تغییر ادیان مختلف، این خط، ثابت و مستمر نمیماند. البته روزه، در ادیان مختلف و زمانهای گوناگون و به شکل های دیگر وجود داشته؛ اما گرسنگی کشیدن و اندرون را از طعام خالی داشتن و لب، زبان و دهان را در ساعات معینی بر روی تمتعات جسمانی بستن، خصوصیتی است که در روزهی ادیان مختلف وجود دارد. بنابراین روزه یک رکن اساسی در تعالی معنوی و تکامل روحی و هدایت و تربیت انسانی است.
رهبر انقلاب خاطرنشان می کند: قرآن در انتهای آن آیه میفرماید: «لعلّکم تتّقون» یعنی این روزه، پلکانی به سمت تقوا و وسیله ای برای تأمین آن در وجود و دل و جان شماست. تقوا این است که انسان در همهی اعمال و رفتار خود مراقب باشد که آیا این کار مطابق رضای خدا و امر الهی است، یا نه. این حالت مراقبت و پرهیز و برحذر بودن دایمی، اسمش تقواست.(۳)
در همین رابطه در خبرگزاری شبستان با حجت الاسلام «ناصر خلج»، منبری و کارشناس دینی گفت وگویی داشتیم که در ادامه می خوانید؛
حجت الاسلام خلج در گفتگو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری شبستان با اشاره به آیه ۱۸۳ سوره بقره تصریح کرد: روزه و صوم فواید بسیاری دارد که در روایات مختلف و در قرآن کریم به آن اشاره شده است. یکی از مواردی که در قرآن به این موضوع اشاره شده، آیه ۱۸۳ سوره بقره است. یکی از ثمرات مهم روزه، تقوا و کفّالنفس است. یعنی انسان، نفس خود را از برخی امور بازمی دارد.
وی افزود: ما سه نوع روزه داریم. نخست روزه ی عام؛ این که انسان از اذان صبح تا اذان مغرب از برخی امور پرهیز می کند که اتفاقا موارد حلال هم هستند مانند خوردن، آشامیدن، سر را کامل در آب فرو بردن و... انسان در ماه مبارک رمضان تمرین می کند همین کارهای حلال که در سایر ایام انجام می دهد، در این ماه انجام ندهد. لذا این تمرین باعث ملکه شدن برخی امور در وجود انسان می شود.
منبری و کارشناس دینی گفت: ما غالبا برای تبلور یک خلصت خوب در خودمان، آن را تمرین می کنیم. وقتی انسان کاری را به شکل مداوم انجام بدهد برای او تبدیل به ملکه می شود و پس از آن به راحتی آن را انجام می دهد. البته کارناشایست هم همین گونه است. کار ناشایست را هم اگر انسان تکرار کند تبدیل به ملکه شده و از آن پس به راحتی انجام می دهد. لذا روزه عاملی برای تقواست. انسان به واسطه روزه می تواند به ملکه ی تقوا دست یابد.
نوع دوم روزه، که حجت الاسلام خلج به آن اشاره کرد روزه ی خواص است. یعنی برخی غیر از اینکه اعمال روزه عام (عوام) را انجام نمی دهند و خوردن و آشامیدن و ... را ترک می کنند، علاوه بر آن تمرین می کنند که در ماه مبارک رمضان، اخلاق بد را از خود دور کنند، غیبت نکنند، دروغ نگویند، چشم خود را کنترل کنند، زبان خود را کنترل کنند و...بنابراین با این نوع تمرین، به درجه تقوای برتری می رسد.
خلج روزه خاص الخاص را نوع سوم ازانواع روزه برشمرد وگفت: برخی بزرگان علاوه بر رعایت مراحل پیشین (دونوع روزه ای که اشاره شد) به جایی می رسند که در ماه مبارک رمضان قلب خود را از غیر خدا خالی می کنند. تعلق قلبی خود را از غیر خدا قطع می کنند اگر چیزی را هم دوست و به آن تعلق خاطر دارند به خاطر خداست. لذا این تمرین و این تقوا، یک تقوای متفاوت و برتر از دو قسم پیشین است.
وی خاطرنشان کرد: بنابراین یکی از ثمرات روزه، تقواست. این که انسان تمرین می کند در بازه زمانی ۳۰ روزه از اذان صبح تا اذان مغرب از برخی امور پرهیز کند، خودداری کند یا برعکس تلاش می کند که برخی کارها را در این مدت انجام دهد، تقوای او تقویت می شود و تکرار و تمرین مداوم باعث ملکه شدن این امور در وجود انسان می گردد.
پی نوشت؛
- خطبههای نماز جمعهی تهران ۲۹/۰۷/ ۱۳۸۴
- سوره مریم آیه ۳۱
- سوره بقره آیه ۱۸۳
نظر شما