حجتالاسلام سیدعباس موسوی مطلق، در گفتگو با خبرنگار گروه مسجد و کانونهای مساجد خبرگزاری شبستان با تبیین جایگاه مسجد در منظومه فکری اسلام، اظهار کرد: مسجد در نگاه قرآن و سنت، صرفاً محل خواندن نماز نیست، بلکه زمانی که به محل اقامه نماز تبدیل میشود، کارکردهای گستردهای مییابد و به پایگاه توحید، تربیت، وحدت و خدمت اجتماعی بدل میگردد. در صدر اسلام نیز مسجد پیامبر اکرم(ص) در مدینه، کانون تصمیمسازی اجتماعی، تعلیم، قضاوت، رسیدگی به نیازمندان و حتی ساماندهی امور سیاسی و نظامی بود.
این کارشناس مذهبی کارکرد تربیتی و آموزشی مسجد را از جمله عرصههای مغفول دانست و گفت: برگزاری حلقههای معرفتی، جلسات تفسیر قرآن، پاسخگویی به شبهات جوانان و همچنین احیای هیئتها در بستر مسجد، از ضرورتهای امروز است. متأسفانه، خارج کردن هیئتها از مساجد، آسیب جدی به پیوند نسل جوان با مسجد وارد کرده است.
وی در ادامه به کارکرد اجتماعی مسجد اشاره کرد و افزود: مسجد باید محل رسیدگی به آسیبهای محله و کمک متقابل میان اهالی باشد. کمک، صرفاً به معنای حمایت از فقرا نیست، بلکه اصل کمک کردن، موجب ایجاد محبت، همدلی و پیوند اجتماعی میان مردم میشود.
وی نقش مشاورهای مسجد را نیز مهم ارزیابی و تصریح کرد: تحکیم بنیان خانواده، حل اختلافات و کاهش تنشهای اجتماعی از ظرفیتهایی است که مسجد میتواند در آن نقشآفرینی جدی داشته باشد. در کنار این موارد، مسجد کارکرد هویتی مهمی در تقویت هویت دینی و ملی نسل نوجوان و جوان دارد بهگونهای که امروز دوگانه ملی و مذهبی عملاً رنگ باخته و مذهبیترین اقشار، ملیگراترین افراد جامعه هستند.
حجت الاسلام موسوی مطلق در تبیین راهکارهای احیای مساجد، بر ضرورت نیازسنجی محلهمحور تأکید کرد و گفت: هر محله نیازهای خاص خود را دارد. ممکن است محلهای از نظر مادی غنی باشد، اما نیازهای معنوی، تربیتی و هویتی آن مغفول مانده باشد. برنامهریزی مسجد باید دقیقاً متناسب با همین نیازها صورت گیرد.
این کارشناس مذهبی واگذاری بخشی از مسئولیتها به جوانان را ضروری دانست و افزود: حتی اگر امام جماعت مسجد مُسن است، باید حتماً نائب جوان در کنار خود داشته باشد. استفاده از زبان روز، پاسخگویی منطقی به پرسشها، فعالسازی هیئت امنای پویا و حضور امام جماعتِ دغدغهمند و در دسترس، نقش تعیینکنندهای در جذب مردم به مسجد دارد و پیوند مسجد با مدرسه، دانشگاه و مراکز فرهنگی نیز از الزامات احیای کارکرد اجتماعی مسجد است.
حجت الاسلام موسوی مطلق با اشاره به اهمیت اختصار در برنامههای عبادی مساجد، بیان کرد: نمازهای طولانی یکی از عوامل خلوت شدن مساجد است. مرحوم آیتالله استاد حاج شیخ عبدالقائم شوشتری نمازهای جماعت و جمعهای پرشکوه داشت که از ویژگیهای آن، اقامه نماز اول وقت، اختصار در نماز و انتقال تعقیبات یا سخنرانی کوتاه به بعد از نماز دوم بود.
وی با استناد به روایات اسلامی گفت: مسجد بهعنوان «خانه خدا» معرفی شده و احترام به آن نشانه ایمان است. بزرگان اخلاق بر حضور مستمر و متفکرانه در مسجد، تلاوت قرآن ولو بهصورت مختصر، شرکت در نماز جماعت و شبهای قدر در کنار مردم، تجربه اعتکاف هرچند کوتاهمدت و نیت اصلاح نفس، تأکید ویژه داشتهاند و عارفان اهل سلوک، مسجد را محل آشتی دلها میدانستند و معتقد بودند کسی که با کینه وارد مسجد شود، بهره کامل نخواهد برد. از نگاه علمای اخلاق، طهارت قلب شرط انتفاع حقیقی از حضور در مسجد است.
حجت الاسلام موسوی مطلق در بخش دیگری از سخنان خود، مسجد را نماد هویت دینی و وحدت اجتماعی دانست و گفت: در برخی ناآرامیهای سالهای اخیر، گزارشهایی از آسیبدیدن یا تخریب اماکن مذهبی از جمله مساجد منتشر شد، در هر آشوب اجتماعی، معمولاً نمادهای هویتی هدف قرار میگیرند و این خود نشاندهنده خشم دشمن از اثرگذاری مسجد در جامعه است.
وی خاطرنشان کرد: این رفتارها از مردم ایران برنمیآید و محصول اقدامات عناصر خودفروخته و مزدور دشمن است، با این حال، آتش زدن خانه خدا و کتاب خدا، امری سنگین و نیازمند استغفار عمومی است تا آثار وضعی آن دامنگیر جامعه نشود.
نظر شما