به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، ماه رمضان همواره در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، جلوهگاه آیینهایی بوده که هر یک رنگ و بویی از معنویت و همدلی با خود داشتهاند. در میان این سنتها، «سحرخوانی» یا «سحوریخوانی» جایگاهی ویژه داشت؛ رسمی که سحرگاهان شهر و روستا را با نغمههای دعا و ذکر آشنا میکرد و مردم را برای روزهداری مهیا میساخت.
در گذشتههای نه چندان دور، یک تا دو ساعت پیش از اذان صبح، صدای خوش سحرخوانان در کوچهپسکوچهها میپیچید. ریشسفیدان محل یا خوشصدایان متدین بر بام خانهها میرفتند یا در کوچهها قدم میزدند و با خواندن مناجات و اشعار مذهبی، مردم را از خواب بیدار میکردند. بیدارباشی که نه با هیاهو، بلکه با آوازی آرام و روحنواز همراه بود تا جان روزهدار با ذکر خدا بیدار شود.
سحرخوانی تنها یک رسم مذهبی نبود؛ کارکردی اجتماعی نیز داشت. این آیین سبب پیوند بیشتر همسایگان، ایجاد نشاط معنوی در محلهها و تقویت حس همبستگی میشد. مردم با شنیدن صلواتهای پیاپی که در پایان هر بیت تکرار میشد، درمییافتند زمان اندکی تا اذان باقی مانده و باید مهیای امساک شوند.
در بسیاری از مناطق ایران، سحرخوانی با دستگاههای موسیقی ایرانی اجرا میشد و حال و هوایی شبیه چاووشخوانی داشت. گاه برای استراحت حنجره، نقاره، طبل، دهل یا شیپور نیز نواخته میشد. در برخی نقاط، ترکمنها با دوتار، مردم کرمانشاه با تنبور و در خانقاهها با دف این آیین را همراهی میکردند. این تنوع، سحرخوانی را به بخشی از میراث موسیقایی و معنوی سرزمینمان بدل کرده بود.
متن اشعار سحرخوانان نیز برگرفته از گنجینه ادبی و دینی ایران بود؛ از مناجاتهای «خواجه عبدالله انصاری» گرفته تا اشعاری از باباطاهر، فرازهایی از «مفاتیحالجنان» و «صحیفه سجادیه» و حتی آیاتی از قرآن کریم مانند سوره «فجر». زمزمه «الهی العفو» یا ابیاتی در توسل به اهلبیت(ع)، دلهای خفته را نرم میکرد و فضای محله را آکنده از معنویت میساخت.
با گسترش فناوری و حضور ساعتهای زنگدار، تلفنهای همراه و رسانههای جمعی، کارکرد بیدارباش سنتی سحرخوانان کمرنگ شد. امروز کمتر کوچهای در سحرهای رمضان با صدای مناجات بیدار میشود و این آیین کهن در برخی مناطق به دست فراموشی سپرده شده است.
با این حال، سحرخوانی تنها یک شیوه بیدار کردن نبود؛ میراثی فرهنگی و ناملموس است که هویت دینی و هنری ایرانیان را بازتاب میدهد. احیای این سنت، نیازمند توجه جدی نهادهای فرهنگی و رسانههاست تا نسل جوان، که در محاصره تکنولوژی رشد میکند، با زیباییهای آیینهای رمضان آشنا شود.
شاید بازخوانی و ثبت این نغمههای سحری، بازپخش آنها در رسانهها و آموزش به نوجوانان بتواند بار دیگر نوای گرم «الهی العفو» را در سحرگاهان این سرزمین طنینانداز کند؛ نوایی که روزی ساعت بیداری ایمان در کوچههای ایران بود.
نظر شما