خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم- ماه مبارک رمضان، ماه خودسازی، معنویت و بازگشت به فطرت انسانی است؛ ماهی که در آن جسم و جان انسان همزمان در مسیر پالایش قرار میگیرند. در این ماه، روزهداری نهتنها یک فریضه عبادی، بلکه تمرینی برای نظمبخشی به سبک زندگی، اصلاح الگوی تغذیه و بازنگری در عادات روزمره محسوب میشود.
با این حال، آنچه گاه این فرصت معنوی را تحتالشعاع قرار میدهد، بیتوجهی به اصول صحیح تغذیه در وعدههای افطار و سحر است؛ بیتوجهی که میتواند منجر به مشکلاتی همچون سوءهاضمه، نفخ، بیحالی، خوابآلودگی، افزایش وزن و حتی اختلالات گوارشی شود.
در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، همواره درباره چگونگی خوردن و آشامیدن توصیههای فراوانی وجود داشته و طب ایرانی نیز بهعنوان میراثی گرانبها از حکمت پزشکی این سرزمین، برای ایام روزهداری دستورالعملهای دقیق و قابلتأملی ارائه کرده است. بر اساس این آموزهها، افطار تنها «خوردن پس از گرسنگی» نیست، بلکه مرحلهای حساس در بازگرداندن تدریجی بدن به وضعیت طبیعی پس از ساعتها امساک است؛ مرحلهای که اگر با تدبیر همراه نباشد، میتواند به بدن آسیب برساند.
آداب صحیح افطار در ماه رمضان
دکتر زهرا بدیع عظیم، متخصص طب سنتی ایران، در گفتوگو با خبرنگار شبستان به تبیین اصول و توصیههای طب ایرانی درباره نحوه صحیح باز کردن روزه پرداخت و با اشاره به اهمیت توجه به وضعیت معده پس از ساعتها امساک، بر ضرورت پرهیز از شتابزدگی، پرخوری و مصرف نادرست مواد غذایی در لحظات ابتدایی افطار تأکید کرد.
وی با بیان اینکه در منابع معتبر طب ایرانی برای وعده افطار توصیههای دقیق و کاربردی ارائه شده است، اظهار داشت: اگر ما افطار را از منظر طب ایرانی و با در نظر گرفتن شرایط فیزیولوژیک بدن پس از چندین ساعت گرسنگی بررسی کنیم، متوجه میشویم که این وعده غذایی باید با ظرافت، تدریج و رعایت اصول مشخصی آغاز شود تا هم از آسیب به دستگاه گوارش جلوگیری شود و هم فرد پس از افطار دچار کسالت و سنگینی نشود.
آغاز افطار با مایعات گرم؛ بازگرداندن آرامِ معده به فعالیت
این متخصص طب ایرانی با اشاره به اینکه معده پس از ساعتها خالی بودن، در وضعیت ضعف قرار میگیرد، تصریح کرد: در چنین شرایطی بهترین کار این است که افطار با مایعات گرم و کمی شیرین آغاز شود. مایعاتی مانند آب جوش، چای کمرنگ، شیر گرم یا شربت عسل از جمله نوشیدنیهایی هستند که در کتب طب ایرانی بهعنوان بهترین انتخاب برای شروع افطار معرفی شدهاند.بهترین کار این است که افطار با مایعات گرم و کمی شیرین آغاز شود. مایعاتی مانند آب جوش، چای کمرنگ، شیر گرم یا شربت عسل از جمله نوشیدنیهایی هستند که در کتب طب ایرانی بهعنوان بهترین انتخاب برای شروع افطار معرفی شدهاند.
بدیع عظیم افزود: این مایعات بهدلیل گرمی ملایم خود، معده را بهتدریج آماده دریافت غذا میکنند و اجازه میدهند سیستم گوارش بدون شوک و فشار ناگهانی فعالیت خود را از سر بگیرد. در مقابل، شروع افطار با مواد سنگین یا سرد میتواند به معده آسیب وارد کرده و روند هضم را مختل کند.
وی تأکید کرد: شیرینی ملایم موجود در شربت عسل یا حتی در چای کمرنگِ کمی شیرین، کمک میکند قند خون که در طول روز کاهش یافته، بهصورت تدریجی بالا بیاید و احساس ضعف و بیحالی اولیه برطرف شود.
خرما؛ انتخابی مناسب با رعایت اعتدال
این متخصص طب سنتی در ادامه با اشاره به جایگاه خرما در افطار گفت: خرما بهدلیل ویژگیهای خاص خود، از جمله افزایش سریع قند خون، گرم کردن بدن، اصلاح اشتها و پیشگیری از پرخوری، یکی از گزینههای مناسب برای افطار به شمار میرود.خرما بهدلیل ویژگیهای خاص خود، از جمله افزایش سریع قند خون، گرم کردن بدن، اصلاح اشتها و پیشگیری از پرخوری، یکی از گزینههای مناسب برای افطار به شمار میرود.
وی خاطرنشان کرد: البته در متون طب ایرانی توصیه شده که مصرف خرما بیشتر در مناطقی که این میوه بهطور طبیعی کشت میشود، رایج باشد؛ اما در مجموع میتوان آن را گزینهای مناسب دانست، به شرط آنکه زیادهروی در مصرف صورت نگیرد.
بدیع عظیم تصریح کرد: معمولاً مصرف یک تا سه عدد خرما برای افطار کفایت میکند و بیش از آن ممکن است زمینه پرخوری یا سنگینی معده را فراهم کند. همچنین افرادی که تمایل یا امکان مصرف خرما ندارند، میتوانند از کشمش، انجیر یا عسل بهعنوان جایگزین استفاده کنند که آثار مشابهی در تأمین انرژی اولیه بدن دارند.
سوپ گرم، حریرهها و تکمیل تدریجی وعده افطار
وی در ادامه با اشاره به اینکه افطار نباید به یکباره با غذای اصلی و سنگین آغاز شود، اظهار داشت: پس از مصرف مایعات گرم و مقدار کمی شیرینی طبیعی، میتوان با فاصلهای کوتاه از غذاهای سبک و گرم استفاده کرد.
به گفته این متخصص طب ایرانی، سوپهای گرم حاوی غلات، حبوبات و سبزیجات از بهترین انتخابها برای ادامه افطار هستند، چراکه هم سبکاند و هم مواد مغذی لازم را به بدن میرسانند.
به گفته این متخصص طب ایرانی، سوپهای گرم حاوی غلات، حبوبات و سبزیجات از بهترین انتخابها برای ادامه افطار هستند، چراکه هم سبکاند و هم مواد مغذی لازم را به بدن میرسانند.
وی افزود: انواع حریرهها مانند حریره بادام، فرنی و شلهزرد نیز گزینههای مناسبی هستند که میتوانند انرژی لازم را بهصورت ملایم در اختیار بدن قرار دهند، بدون آنکه فشار ناگهانی به معده وارد کنند.
بدیع عظیم ادامه داد: پس از این مرحله، استفاده از مقداری نان سبوسدار همراه با کمی پنیر، گردو و سبزی میتواند وعده افطار را کاملتر کند. این ترکیب بهدلیل تعادل در مواد مغذی، هم سیرکننده است و هم موجب سنگینی و ناراحتی گوارشی نمیشود.
افطار و شام؛ دو وعده جدا یا یک وعده ادغامشده؟
وی درباره نحوه تنظیم وعدههای غذایی در فاصله افطار تا سحر گفت: اینکه افطار و شام جداگانه مصرف شوند یا در یک وعده ادغام شوند، کاملاً به طول مدت شب و فاصله زمانی میان افطار و سحر بستگی دارد.
بدیع عظیم توضیح داد: در شبهای زمستان که فاصله افطار تا سحر طولانیتر است و گاه به حدود ۱۲ ساعت میرسد، بهتر است افراد ابتدا افطار سبک خود را میل کنند و پس از گذشت مدتی و ایجاد فاصله مناسب، شام را بهعنوان وعدهای مجزا مصرف کنند.در شبهای زمستان که فاصله افطار تا سحر طولانیتر است و گاه به حدود ۱۲ ساعت میرسد، بهتر است افراد ابتدا افطار سبک خود را میل کنند و پس از گذشت مدتی و ایجاد فاصله مناسب، شام را بهعنوان وعدهای مجزا مصرف کنند.
وی افزود: اما در شبهای تابستان که طول شب کوتاهتر است و فرصت کمتری تا سحر وجود دارد، توصیه میشود افطار و شام بهصورت ادغامشده مصرف شود تا از رویهمخوری و فشار مضاعف به دستگاه گوارش جلوگیری شود.
راز حال خوب بعد از افطار؛ پرهیز از چند اشتباه رایج
این متخصص طب ایرانی با اشاره به شکایت برخی روزهداران از احساس بیحالی، نفخ یا خوابآلودگی پس از افطار گفت: یکی از مهمترین دلایل این وضعیت، مصرف همزمان مایعات و جامدات است.
وی تأکید کرد: بهتر است ابتدا افطار با مایعات گرم انجام شود و پس از ایجاد فاصلهای مناسب، غذاهای جامد مصرف شود. مصرف همزمان نوشیدنیهایی مانند دوغ یا نوشابههای گازدار با غذا، میتواند نفخ و سوءهاضمه ایجاد کند و روند هضم را مختل سازد.
بدیع عظیم در ادامه به مفهومی در طب ایرانی اشاره کرد و گفت:ما اصطلاحی داریم با عنوان «سهگانه پرخوری، درهمخوری و رویهمخوری» که هر سه مورد میتوانند عامل اصلی ناراحتیهای گوارشی پس از افطار باشند.ما اصطلاحی داریم با عنوان «سهگانه پرخوری، درهمخوری و رویهمخوری» که هر سه مورد میتوانند عامل اصلی ناراحتیهای گوارشی پس از افطار باشند.
وی توضیح داد: پرخوری یعنی فرد بیش از ظرفیت معده خود غذا مصرف کند. رویهمخوری یعنی پیش از آنکه غذای قبلی بهطور کامل هضم شود، غذای دیگری وارد معده شود. درهمخوری نیز به معنای مصرف همزمان چند نوع غذای متنوع و ناسازگار است.
این متخصص طب سنتی افزود: برای مثال، فردی که ابتدا زولبیا و بامیه مصرف میکند، سپس سوپ، شلهزرد و فرنی میخورد و بعد غذای اصلی همراه با ماست، سالاد و مخلفات دیگر را نیز به آن اضافه میکند، عملاً دستگاه گوارش خود را در معرض فشار سنگینی قرار میدهد که نتیجه آن نفخ، سنگینی، خوابآلودگی و بیحالی خواهد بود.
مایعات سرد در ابتدای افطار؛ خطری پنهان برای معده و کبد
بدیع عظیم با تأکید بر پرهیز از مصرف مایعات سرد در لحظات آغازین افطار اظهار داشت: معده پس از چندین ساعت خالی بودن، هم دچار ضعف است و هم دارای حرارت خاصی است که برای شروع هضم ضروری است. در چنین شرایطی ورود ناگهانی مایعات سرد میتواند به معده و حتی کبد آسیب وارد کند.
وی افزود: بهترین گزینه در آغاز افطار، مایعات ولرم است و افرادی که مزاج گرم دارند و تمایل به نوشیدنیهای خنک دارند، بهتر است مصرف این نوشیدنیها را به یک ساعت پس از افطار موکول کنند.بهترین گزینه در آغاز افطار، مایعات ولرم است و افرادی که مزاج گرم دارند و تمایل به نوشیدنیهای خنک دارند، بهتر است مصرف این نوشیدنیها را به یک ساعت پس از افطار موکول کنند.
این متخصص طب ایرانی تأکید کرد: در فاصله یک ساعت پس از افطار تا وعده سحر، افراد میتوانند بهصورت تدریجی از شربتها، دمنوشها و سایر مایعات استفاده کنند تا کمبود آب بدن که در طول روز ایجاد شده، جبران شود. البته این مصرف باید تدریجی و متعادل باشد و از نوشیدن حجم زیاد مایعات در مدت کوتاه پرهیز شود.
بدیع عظیم در پایان با بیان اینکه رعایت این اصول ساده میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت روزهداران داشته باشد، ابراز امیدواری کرد: با توجه بیشتر به آموزههای طب ایرانی، افراد بتوانند ماه رمضان را با نشاط، سبکی و سلامت بیشتری سپری کنند.
نظر شما