به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، دکتر «محمدجواد حق شناس»، استاد دانشگاه، عضو پیشین شورای شهر تهران و مشاور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در یادداشت اختصاصی با موضوع «تلاقی بهار قرآن و بهار طبیعت در روزگاری که جامعه نیازمند همدلی و افزایش تابآوری است» نوشت: همزمانی ماه مبارک رمضان، عید سعید فطر و نوروز، فرصتی کمنظیر برای تقویت همدلی اجتماعی و بازسازی سرمایههای معنوی و ملی جامعه فراهم کرده است. در روزگاری که فشارهای اقتصادی و دغدغههای اجتماعی، تابآوری جمعی را به آزمون کشیده، تلاقی «بهار قرآن» و «بهار طبیعت» میتواند بستری برای همافزایی ایمان و هویت ایرانی و تقویت روحیه امید، مواسات و همبستگی ملی باشد.
همزمانی ماه مبارک رمضان با نوروز، رخدادی کمنظیر در تقویم فرهنگی ایران است؛ تلاقی دو سنت ریشهدار که هر یک بهتنهایی ظرفیتی عظیم برای تقویت همدلی و انسجام اجتماعی دارند. یکی، ماه معنویت، مواسات و خودسازی است و دیگری، آیین نو شدن، آشتی و بازسازی پیوندهای اجتماعی. در شرایطی که جامعه بیش از هر زمان دیگری نیازمند همدلی و افزایش تابآوری است، این همزمانی میتواند فرصتی راهبردی برای تقویت سرمایه اجتماعی باشد.
ماه رمضان در فرهنگ اسلامی، مدرسه تربیت روح و وجدان اجتماعی است. روزهداری تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست؛ تمرینی برای درک رنج دیگران، مهار خویشتن و تقویت مسئولیتپذیری. در این ماه، سفرههای افطار، کمکهای مؤمنانه و حرکتهای مردمی برای دستگیری از نیازمندان گسترش مییابد و جامعه بیش از پیش با مفهوم مواسات آشنا میشود.
رمضان، ماه میلاد کریم اهلبیت، امام حسن مجتبی(ع)، نیز هست؛ امامی که به کرامت و بخشندگی شهره است و الگوی دستگیری از مستمندان و یتیمان به شمار میرود. همچنین این ماه با یاد شهادت امام علی(ع) گره خورده است؛ پیشوایی که شبانه نان بر دوش میگرفت و بیآنکه شناخته شود، در خانه یتیمان را مینواخت. سیره علوی، همدلی با محرومان و عدالتطلبی را جوهره دینداری معرفی میکند. از همین رو، رمضان میتواند بستر بازاندیشی در مسئولیت اجتماعی و اخلاق همبستگی باشد.
مولانا جلالالدین بلخی در ستایش شخصیت امیرالمؤمنین میگوید: «شیر خدا و رستم دستانم آرزوست» این تعبیر، جمع میان قدرت و معنویت است؛ الگویی که نشان میدهد جامعه مقتدر، جامعهای است که اخلاق و عدالت را در مرکز رفتار خود قرار میدهد. چنین نگاهی میتواند در روزگار دشواریها، الهامبخش تقویت روحیه همدلی و استقامت جمعی باشد.
در سوی دیگر، نوروز قرار دارد؛ آیینی کهن که ریشه در تاریخ و تمدن ایران باستان دارد و قرنهاست پیامآور نو شدن، گذشت، همزیستی و آشتی است. خانهتکانی نماد پالایش درون و بیرون، و دید و بازدیدهای نوروزی تمرینی برای ترمیم روابط انسانی است. نوروز به جامعه یادآوری میکند که حتی پس از سختترین زمستانها، بهار از راه میرسد و زندگی دوباره جوانه میزند.
اگر رمضان، ماه تزکیه و تقویت پیوند انسان با خداست، نوروز فصل تقویت پیوند انسان با جامعه و طبیعت است. تلفیق این دو مناسبت، میتواند همافزایی ارزشمندی میان معنویت دینی و هویت ملی ایجاد کند. سفره معنوی افطار در کنار سفره زیبا و رنگارنگ هفتسین، نمادی از همین پیوند است؛ جایی که ایمان و امید، عبادت و شادی، در کنار هم معنا مییابند.
در شرایطی که جامعه با فشارهای اقتصادی و دغدغههای معیشتی روبهروست، افزایش تابآوری اجتماعی اهمیت ویژهای دارد. تابآوری، تنها تحمل سختی نیست؛ توانایی عبور از بحران با حفظ انسجام و امید است. آیینهای مشترک، یکی از مهمترین منابع تولید این تابآوریاند. هنگامی که مردم در تجربهای مشترک سهیم میشوند—چه در شبهای قدر و چه در دیدارهای نوروزی—احساس تعلق و همبستگی تقویت میشود.
سرمایه اجتماعی، یعنی شبکههای اعتماد، همکاری و مشارکت، در چنین فضاهایی بازسازی میشود. رمضان با تقویت فرهنگ انفاق و همیاری، و نوروز با تحکیم روابط خویشاوندی و اجتماعی، هر دو در خدمت افزایش این سرمایهاند. اگر این مناسبتها با پیامهای وحدتآفرین و برنامههای فرهنگی همدلانه همراه شود، میتواند به تقویت اعتماد عمومی بینجامد.
نکته مهم آن است که رمضان و نوروز، دوگانهای متعارض نیستند؛ بلکه در تاریخ ایران اسلامی، همواره در کنار هم زیستهاند. جامعه ایرانی توانسته است معنویت اسلامی را با سنتهای کهن خود پیوند دهد و هویتی متوازن بسازد. این پیوند، امروز نیز میتواند الهامبخش باشد: بازگشت به ارزشهای اخلاقی، تقویت مهربانی اجتماعی و احیای امید جمعی.
در نهایت، اگر از این فرصت بهدرستی بهره گرفته شود، میتوان انتظار داشت که همدلی اجتماعی تقویت و تابآوری جامعه افزایش یابد. جامعهای که در آن سفره افطار محل یاد محرومان باشد و سفره هفتسین محل تجدید پیوندها، جامعهای است که ظرفیت عبور از دشواریها را در خود تقویت میکند.
رمضان و نوروز، هر دو پیامآور بازگشت به خویشتناند؛ یکی در پرتو معنویت علوی و دیگری در سایه سنت ایرانی. تلاقی این دو جزیان زنده و خروشان، میتواند افقی روشنتر از همبستگی، مهربانی و امید را پیش روی جامعه بگشاید؛ افقی که در آن همدلی، نه یک شعار، بلکه تجربهای زیسته و مشترک باشد.
نظر شما