خبرگزاری شبستان - مهدی رحمانیان| ماه رمضان در تقویم مسلمانان، علاوه بر یک بازه زمانی برای امساک از خوردن و آشامیدن؛ فرصت بازنگری در عادتها، تقویت اراده و بازسازی پیوند میان جسم و جان است. روزهداری در کنار بعد معنویاش، از منظر پزشکی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
پژوهشهای پزشکی نشان دادهاند که روزهداری، در صورت رعایت اصول صحیح تغذیه و سبک زندگی، میتواند به بهبود برخی شاخصهای سلامت از جمله تنظیم متابولیسم، کاهش التهاب و اصلاح الگوی تغذیه کمک کند. با این حال، همانگونه که بُعد معنوی این فریضه نیازمند نیت و آگاهی است، بُعد جسمانی آن نیز به شناخت شرایط فردی و رعایت توصیههای علمی وابسته است.
روزهداری در افرادی که بیماری کلیوی فعال یا مزمن شدید ندارند، بهطور کلی خطر قابلتوجهی برای ایجاد سنگ کلیه در مقایسه با سایر ماههای سال نشان نداده است.
پژوهشها درباره آثار روزه بر سوختوساز بدن، تنظیم قند خون، کاهش التهاب و حتی بهبود برخی شاخصهای سلامت قلبی–عروقی نشان میدهد این فریضه دینی، در صورت رعایت اصول صحیح، میتواند با پیامدهای مثبت جسمی نیز همراه باشد.
با این حال، همانقدر که روزه میتواند فرصتی برای ارتقای سلامت باشد، در برخی شرایط نیازمند دقت و مشورت تخصصی است؛ بهویژه برای افرادی که با بیماریهای زمینهای مواجهاند. یکی از پرسشهای رایج در این ایام، نگرانی درباره ارتباط روزهداری و سنگ کلیه است؛ اینکه آیا کاهش مصرف آب در طول روز میتواند خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد یا خیر.
روزهداری و خطر سنگ کلیه؛ واقعیت چیست؟
امین موید، متخصص کلیه و مجاری ادراری، در اینباره به خبرنگار شبستان میگوید: «روزهداری در افرادی که بیماری کلیوی فعال یا مزمن شدید ندارند، بهطور کلی خطر قابلتوجهی برای ایجاد سنگ کلیه در مقایسه با سایر ماههای سال نشان نداده است.»
به گفته او، مطالعات علمی نشان میدهد اگرچه در طول ساعات روزهداری تغییراتی در ترکیب برخی مواد دفعی ادرار ایجاد میشود، اما در صورت مصرف کافی آب در فاصله افطار تا سحر، شواهد قاطعی مبنی بر افزایش تشکیل سنگ کلیه وجود ندارد. به بیان سادهتر، مسئله اصلی نه خود روزه، که نحوه جبران مایعات از دسترفته است.
کمآبی؛ عامل تشدیدکننده خاموش
مطالعات علمی نشان میدهد اگرچه در طول ساعات روزهداری تغییراتی در ترکیب برخی مواد دفعی ادرار ایجاد میشود، اما در صورت مصرف کافی آب در فاصله افطار تا سحر، شواهد قاطعی مبنی بر افزایش تشکیل سنگ کلیه وجود ندارد.
از دیدگاه پزشکی، یکی از مهمترین عوامل زمینهساز سنگ کلیه، کاهش حجم ادرار و غلظت بالای مواد معدنی در آن است. زمانی که بدن دچار کمآبی میشود، ادرار غلیظتر شده و احتمال رسوب املاح افزایش مییابد.
موید تأکید میکند که روزهداری بهتنهایی موجب ایجاد سنگ نمیشود، اما اگر فرد در ساعات غیرروزهداری آب کافی مصرف نکند و بدن در وضعیت کمآبی باقی بماند، این شرایط میتواند عاملی تشدیدکننده باشد.
در واقع، زمانی که حجم ادرار کاهش مییابد، غلظت مواد معدنی در آن بالا میرود و احتمال رسوب و تشکیل سنگ افزایش پیدا میکند. بنابراین کلید پیشگیری، تأمین آب کافی در ساعات مجاز مصرف است.
توصیههای عملی برای روزهداران مستعد سنگ کلیه
این متخصص کلیه و مجاری ادراری به افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند یا مستعد آن هستند، توصیه میکند پیش از آغاز روزهداری حتماً با پزشک خود مشورت کنند تا وضعیت کلیوی آنها ارزیابی شود. ارزیابی وضعیت کلیهها و بررسی سوابق پزشکی میتواند تصمیمگیری را ایمنتر کند.
او چند توصیه کاربردی را نیز مطرح میکند: در فاصله افطار تا سحر، دستکم ۸ تا ۱۰ لیوان مایعات مصرف شود و این مقدار بهصورت تدریجی و پراکنده نوشیده شود تا بدن فرصت جذب مناسب داشته باشد.
همچنین رنگ ادرار باید روشن و حجم آن مناسب باشد؛ این شاخص ساده میتواند نشاندهنده تأمین کافی آب باشد. وعده سحری نیز حتماً در زمان مناسب مصرف شود و در این وعده آب کافی نوشیده شود تا فاصله زمانی کمآبی تا افطار به حداقل برسد.
نقش تغذیه در پیشگیری از سنگ
در کنار مصرف مایعات، تنظیم رژیم غذایی نیز اهمیت دارد. این متخصص کلیه توصیه میکند از غذاهای بسیار شور و پرنمک پرهیز شود؛ چراکه نمک زیاد میتواند دفع کلسیم را افزایش داده و زمینه تشکیل سنگ را فراهم کند.
مواد غذایی سرشار از اگزالات مانند اسفناج، چای پررنگ، شکلات و برخی مغزها میتوانند در افراد مستعد خطر تشکیل سنگ را افزایش دهند. در مقابل، مصرف مرکباتی مانند لیمو و پرتقال به دلیل داشتن سیترات، میتواند به پیشگیری از تشکیل سنگ کمک کند.
مصرف بیش از حد پروتئین حیوانی، بهویژه گوشت قرمز، نیز باید محدود شود. همچنین مواد غذایی سرشار از اگزالات مانند اسفناج، چای پررنگ، شکلات و برخی مغزها میتوانند در افراد مستعد خطر تشکیل سنگ را افزایش دهند. در مقابل، مصرف مرکباتی مانند لیمو و پرتقال به دلیل داشتن سیترات، میتواند به پیشگیری از تشکیل سنگ کمک کند.
تعادل میان معنویت و مراقبت از جسم
روزهداری، اگر با آگاهی و رعایت اصول همراه باشد، تهدیدی برای سلامت کلیهها نیست و میتواند با اصلاح الگوی تغذیه و مصرف مایعات، به بهبود سبک زندگی نیز کمک کند. آنچه اهمیت دارد، شناخت وضعیت فردی، مشورت با پزشک در صورت وجود سابقه بیماری و توجه دقیق به تأمین آب کافی در ساعات غیرروزهداری است.
به این ترتیب، میتوان میان بعد معنوی روزه و مراقبت از سلامت جسم تعادلی هوشمندانه برقرار کرد؛ تعادلی که هم روح را تقویت میکند و هم از بدن محافظت.
نظر شما