به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، صنعت پرورش ماهی در قفس در ایران، سالها است با چالشهایی چون انتقال ناقص فناوری، نبود زیرساخت، تلفات بالا و وابستگی به خارج دستوپنجه نرم میکند. با این حال، برخی پروژهها توانستهاند با نگاهی مسئلهمحور و مبتنی بر دانش بومی، مسیر متفاوتی را ترسیم کنند.
سازمان اوقاف و امور خیریه با استفاده از ظرفیتهای وقف و با هدف حل چالشهای مردم، بهویژه در زمینه اشتغالزایی و امنیت غذایی، فعالیت خود را در حوزه اقتصاد دریامحور گسترش داده است. پروژه پرورش ماهی در قفس که با حمایت های سازمان اوقاف و امور خیریه در استان بوشهر مورد توجه است امروز بهعنوان یکی از طرحهای پیشرو در سطح کشور شناخته میشود و میتواند الگوی مهمی برای سایر استانهای ساحلی باشد.
هادی پاژخ، مدیرعامل شرکت آبزیستان سازمان اوقاف و امور خیریه در گفتگو با خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان با اشاره به روند توسعه این مجتمع پرورش ماهی در قفس گفت: فاز نخست پروژه در سال ۱۴۰۱ به بهرهبرداری رسید و ظرفیت تولید آن در همان سال به هزار تن رسید. در سال ۱۴۰۲ این رقم به دو هزار تن افزایش یافت و در سال ۱۴۰۳ به سه هزار تن رسید. ظرفیت تولید در سال جاری چهار هزار تن است و طبق برنامهریزی انجامشده، سال آینده به پنج هزار تن میرسد. هدفگذاری نهایی ما این است که تا سال ۱۴۰۷، ظرفیت تولید این مجموعه به ده هزار تن در سال برسد.
وی یکی از مهمترین ویژگیهای این پروژه را بومیسازی واقعی تجهیزات و دانش فنی دانست و تصریح کرد: بومیسازی در این مجموعه به معنای صرفاً داخلیسازی نیست. ما فناوری را متناسب با اقلیم خلیج فارس بازطراحی کردهایم. از سرعت جریان آب و شوری آن گرفته تا جهت باد غالب، ارتفاع و طول موج. این مؤلفهها در ایران با کشورهایی مانند نروژ یا حتی حوزه مدیترانه کاملاً متفاوت است و نادیده گرفتن آنها، ریشه بسیاری از شکستها در این صنعت بوده است.
مدیرعامل شرکت آبزیستان سازمان اوقاف و امور خیریه با اشاره به تجربه تورهای قفس افزود: در گذشته، عمر تورهای قفس در ایران حدود یک سال بود. تور پس از مدتی استفاده، وزنش از حدود ۶۰۰ کیلوگرم به ۱۰ یا حتی ۱۲ تن میرسید و در نهایت رها میشد. در حالی که عمر همین تورها در ترکیه بین ۵ تا ۱۵ سال است. ما با انتقال دانش نگهداری و اصلاح ساختار تور، این امکان را فراهم کردیم که تور همزمان با حضور ماهی در قفس، خارج، بازسازی و مجدداً مورد استفاده قرار گیرد. هزینه آمادهسازی هر تور حدود ۲۰۰ دلار است، در حالی که قیمت خرید هر تور جدید بین یک میلیارد و ۳۰۰ تا یک و نیم میلیارد تومان است.
پاژخ ادامه داد: امروز تورهای مورد استفاده در این مجموعه بهطور کامل در داخل کشور تولید میشوند و حتی جزئیاتی مانند رنگ تور نیز بر اساس شرایط محیطی اصلاح شده است. این ظرفیت صنعتی از قبل در کشور وجود داشت، اما فعال نشده بود.
سالها شاهد بودیم که گرانول از ایران به کشورهایی مانند ترکیه صادر، آنجا به خوراک ماهی تبدیل میشد و سپس با چند برابر قیمت به کشور بازمیگشت. این چرخه معیوب امروز با تولید داخلی خوراک در ایران متوقف شده و یکی از گلوگاههای مهم صنعت برطرف شده است
وی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع خوراک آبزیان اشاره کرد و گفت: سالها شاهد بودیم که گرانول از ایران به کشورهایی مانند ترکیه صادر، آنجا به خوراک ماهی تبدیل میشد و سپس با چند برابر قیمت به کشور بازمیگشت. این چرخه معیوب امروز با تولید داخلی خوراک در ایران متوقف شده و یکی از گلوگاههای مهم صنعت برطرف شده است.
مدیرعامل شرکت آبزیستان سازمان اوقاف و امور خیریه با تأکید بر اهمیت الگوسازی اقتصادی، تأکید کرد: یکی از معضلات رایج این صنعت، خالی ماندن بخشی از ظرفیت قفسها است. برخلاف تصور عمومی، این مسئله الزاماً اقتصادی نیست بلکه ریشه در کمبود بچهماهی و گلوگاههای تأمین آن دارد. این یک چالش ملی است و خوشبختانه با ورود نهادهای مسئول، پیشبینی میشود در سال آینده بخشی از این مشکل برطرف شود.
وی حضور نهادهای توانمند در کنار بخش خصوصی را یک مزیت راهبردی دانست و گفت: برخی چالشها مانند تأمین سوخت، لجستیک و زیرساخت، از توان بخش خصوصی بهتنهایی خارج است. حضور سازمانهای بزرگ نهتنها به نفع یک پروژه خاص، بلکه به نفع کل صنعت است و میتواند بسیاری از موانع مزمن را برطرف کند.
پاژخ یکی از مهمترین دستاوردهای این پروژه را ورود علمی به حوزه بهداشت آبزیان عنوان کرد و افزود: برای نخستینبار در کشور، آزمایشهای اقتصادی و علمی پرورش آبزیان دریایی بهصورت متمرکز در این مجموعه انجام شد. خروجی این مسیر، تولید نخستین واکسن سهگانه اختصاصی خلیج فارس است. با ایجاد بانک باکتریهای بومی و همکاری با مؤسسه رازی، امروز امکان تولید واکسن متناسب با بیماریهای منطقه فراهم شده است موضوعی که پیش از این کاملاً وابسته به خارج بود.
وی رویکرد حاکم بر این پروژه را حل مسئله دانست و تصریح کرد: ما از ابتدا پذیرفتیم که این صنعت چالشمحور است. مسیر ما از شناخت مشکل آغاز شد، به تعریف و تحلیل رسید و امروز در بسیاری از بخشها وارد مرحله تعدیل و حل شدهایم. این نگاه در حوزه نگهداری قفس، تأمین بچهماهی، کاهش تلفات و بهداشت دنبال شده است.
مدیرعامل شرکت آبزیستان سازمان اوقاف و امور خیریه به چالشهای ساختاری این صنعت هم اشاره کرد و گفت: یکی از بزرگترین اشتباهات، عدم رعایت اصول انتقال فناوری بوده است. ما بدون طی کردن مراحل انطباق، جذب و توسعه، مستقیماً وارد فاز اشاعه شدیم. فناوریهایی وارد شد که نه با اقلیم ما سازگار بود و نه با گونههای بومی. علاوه بر این، بسیاری از مکانهای انتخابشده برای پرورش ماهی در قفس، فاقد امکانسنجی دقیق محیطی و زیرساختهایی مانند اسکله اختصاصی و مراکز تعمیر و نگهداری هستند. اگر قرار است این صنعت توسعه پایدار پیدا کند، باید این خطاهای بنیادین اصلاح شود.
پاژخ با اشاره به روندهای جهانی جمعیت و غذا اظهار کرد: تا سال ۲۰۵۰ جمعیت جهان به حدود ۹ میلیارد و ۷۰۰ میلیون نفر میرسد و امنیت غذایی به یکی از اصلیترین دغدغههای دولتها و حاکمیتها تبدیل شده است. در این شرایط، دیگر نمیتوان با تکیه بر روشهای سنتی کشاورزی و دامداری، پاسخگوی نیاز غذایی بشر بود.
وی با بیان اینکه بیش از ۳۴ درصد ذخایر آبزی جهان بیش از حد مجاز برداشت شدهاند، افزود: بخش عمدهای از ذخایر باقیمانده نیز در مرز پایداری قرار دارند و صید دیگر امکان افزایش ندارد. به همین دلیل، دنیا ناگزیر به سمت آبزیپروری حرکت کرده است.
پاژخ ادامه داد: امروز بهطور میانگین سرانه مصرف آبزیان در جهان حدود ۲۱ کیلوگرم به ازای هر نفر است و حتی برای حفظ همین سرانه، باید تولید آبزیان افزایش یابد. این در حالی است که پرورش ماهی در دریا، یکی از کممصرفترین روشهای تولید پروتئین از نظر مصرف آب به شمار میرود بهگونهای که برای تولید هر کیلوگرم گوشت گوساله حدود ۱۵ هزار لیتر آب مصرف میشود، اما در پرورش ماهی در دریا، این عدد به کمتر از ۱۰ لیتر میرسد.
وی با اشاره به محدودیتهای منابع خشکی گفت: تنها حدود ۱۲ درصد از سطح کره زمین قابلیت تولید پایدار غذا را دارد و این فضا نهتنها قابل افزایش نیست، بلکه در حال کاهش است. مطالعات بینالمللی نشان میدهد اگر با همین مدل فعلی پیش برویم، برای تأمین غذای جمعیت آینده به چند کره زمین نیاز خواهیم داشت. بنابراین انتقال بخشی از تأمین پروتئین انسان از خشکی به دریا یک ضرورت قطعی است.
این کارشناس حوزه آبزیپروری با مقایسه وضعیت ایران و کشورهای منطقه تصریح کرد: ایران با برخورداری از ۵۸۰۰ کیلومتر نوار ساحلی در شمال و جنوب، کمتر از ۱۰ هزار تن پرورش ماهی در دریا دارد، در حالی که ترکیه با حدود ۸۳۰۰ کیلومتر ساحل، بیش از ۴۰۰ هزار تن تولید سالانه در این بخش را محقق کرده است. این اختلاف نشان میدهد مشکل ما کمبود ظرفیت نیست، بلکه چالش اصلی در حوزه سیاستگذاری و اجراست.
ایران ظرفیت تولید صدها هزار تن و حتی چند میلیون تن آبزیپروری دریایی را دارد و این موضوع در اسناد بالادستی و سیاستهای کلان کشور نیز مورد تأکید قرار گرفته است
پاژخ خاطرنشان کرد: بر اساس مطالعات انجامشده، ایران ظرفیت تولید صدها هزار تن و حتی چند میلیون تن آبزیپروری دریایی را دارد و این موضوع در اسناد بالادستی و سیاستهای کلان کشور نیز مورد تأکید قرار گرفته است، اما فاصله معناداری میان اهداف برنامهای و وضعیت موجود دیده میشود.
وی با اشاره به لزوم اصلاح ساختارها گفت: تجربه نشان داده است که پروژههای کوچکمقیاس در حوزه پرورش ماهی در قفس، به دلیل هزینههای بالا، نیاز به تجهیزات تخصصی و مشکلات بهرهبرداری، اغلب با شکست مواجه میشوند. در مقابل، ورود مجموعههای بزرگ و نهادهای توانمند میتواند زمینهساز جهش تولید، کاهش هزینهها و تحقق اهداف کلان کشور در حوزه امنیت غذایی باشد.
پاژخ با تأکید بر تحقق فرمایشات مقام معظم رهبری در عرصه اقتصاد دریا محور، پروژه پرورش ماهی در قفس سازمان اوقاف را نمونه موفقی از بهکارگیری ظرفیتهای ملی برای تحقق اهداف اقتصاد دریا محور و مقاومتی دانست و خاطرنشان کرد: این اقدام بزرگ سازمان اوقاف در استان بوشهر گامی بلند در جهت توسعه پایدار، تقویت اقتصاد دریا محور و ایجاد اشتغال در منطقه است. با برنامههایی که برای افزایش ظرفیت تولید آبزیان تعریف شده، انتظار میرود این پروژه در آینده نزدیک به یکی از شاخصترین طرحهای پرورش ماهی در قفس در کشور تبدیل شود.
دمدیرعامل شرکت آبزیستان سازمان اوقاف و امور خیریه در پایان تأکید کرد: آبزیپروری دریایی، علاوه بر تأمین پایدار پروتئین، نقش مهمی در حفظ محیط زیست، کاهش فشار بر ذخایر صید و مدیریت مصرف آب دارد و باید بهعنوان یک راهبرد ملی، با نگاهی بلندمدت و برنامهمحور دنبال شود.
نظر شما