خبرگزاری شبستان، گروه بینالملل: با فرارسیدن هر ساله ماه رمضان، خیابانها و خانههای شهرهای مختلف مصر رنگ و بویی دیگر به خود میگیرند. فانوسهای نورانی در کوچهها آویخته میشود، زینتهای رنگارنگ میان پنجرهها و بالکنها جلوه میکند و بازارها با شور خرید و تدارک برای ماه ضیافت الهی رونق میگیرند؛ صحنهای تکرارشونده که با وجود گذر زمان، همچنان گرما و طراوت خود را حفظ کرده است.
رمضان در مصر صرفاً یک فریضه عبادی نیست، بلکه حالوهوایی اجتماعی و فراگیر است که در جلوههایی چون تکافل اجتماعی، «سفرههای رمضانی»، شلیک توپ افطار و شبنشینیهای خانوادگی نمود مییابد و این ماه را به مناسبتی ویژه در تقویم مصریان تبدیل میکند.
ریشههای تاریخی یک سنت هزارساله
«سامح الزهار» باستانشناس و پژوهشگر آثار اسلامی، تأکید میکند که تمایز فضای رمضانی در مصر، به درک عمیق مصریان از این ماه طی بیش از هزار سال بازمیگردد.
این پژوهشگر میگوید که مصریان رمضان را تنها بهعنوان یک تکلیف شرعی تلقی نکردند، بلکه به آن بُعدی تمدنی و هویتی بخشیدند که سیمای خاصی برای این ماه رقم زده است.
الزهار توضیح میدهد که مصریان در طول تاریخ، معنای ساده و اولیه روزه را به سطحی فراتر برده و رمضان را به ماهی جشنگونه آمیخته با معنویت و شادی تبدیل کردهاند؛ ماهی که نماد آمرزش و رحمت الهی است. از همین رو، روشن کردن فانوسها، آذینبندی خیابانها و توزیع شیرینیها، جلوههایی سطحی و گذرا نیست، بلکه بازتاب فهمی خاص از جوهره دین اسلام است؛ دینی که انسانها را از تاریکی به سوی نور رهنمون میشود و این «نور» در نماد فانوس و چراغانی خیابانها تجسم یافته است.
به گفته این پژوهشگر، یکی از مهمترین جلوههای این رویکرد، نهادینه شدن مفهوم تکافل اجتماعی است. پدیده «سفرههای رمضانی» از همان قرون نخستین پس از فتح اسلامی مصر شکل گرفت و در طول دورههای مختلف تاریخی تکامل یافت تا به الگویی شاخص از همبستگی اجتماعی بدل شود؛ سفرههایی که نهتنها غذای روزهداران را تأمین میکند، بلکه پیامی انسانی و اجتماعی دارد و مسلمان و غیرمسلمان را در کنار یکدیگر مینشاند.
الزهار همچنین به پیشینه چراغانی خیابانهای قاهره در شبهای رمضان از دوران دولت فاطمی اشاره میکند؛ زمانی که پایتخت مصر به مناسبت حلول ماه مبارک آذین میشد و همین سنت، به تدریج فانوس را به یکی از مهمترین نمادهای رمضانی در مصر تبدیل کرد. حتی بسیاری از شیرینیهای سنتی این ماه نیز ریشه در عناصر زندگی روزمره قرون وسطی دارد که به مرور زمان معنایی رمضانی یافتهاند.
رمضان؛ رویدادی فراتر از یک مناسبت دینی
در همین راستا، «محمد ابراهیم» استاد تاریخ اسلامی در دانشگاه بنیسویف نیز معتقد است رمضان در مصر دارای پیشینهای تاریخی و جایگاهی ویژه در وجدان عمومی مردم است.
وی تأکید میکند که تجربه رمضانی در این کشور آمیزهای از دینداری مردمی و امتداد تمدنی است که از ورود اسلام به مصر آغاز شد و در دورههای فاطمی، مملوکی و عثمانی بهطور چشمگیری گسترش یافت.
ابراهیم میگوید که دولت فاطمی نقشی برجسته در شکلگیری جلوههای رسمی و مردمی رمضان داشت؛ از چراغانی خیابانها و برگزاری آیینهای استقبال از ماه مبارک گرفته تا اهتمام به اطعام نیازمندان. این سنتها تا امروز استمرار یافته و در قالب فانوسها وسفرههای رحمانی تداوم پیدا کرده است.
وی تأکید میکند که در فرهنگ مصری، عبادت از زندگی اجتماعی جدا نیست؛ رمضان همزمان موسم علم و ذکر، و فرصتی برای صلهرحم، مهربانی و همیاری میان اقشار مختلف جامعه است. استمرار این جلوهها در عصر حاضر نیز نشاندهنده استحکام هویت فرهنگی مصر و توانایی این جامعه در حفظ میراث رمضانی خود، با وجود تحولات سیاسی و تاریخی است.
بر همین اساس، رمضان در مصر دیگر صرفاً یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه به رویدادی تمدنی و فرهنگی تبدیل شده که شخصیت تاریخی و اجتماعی این کشور را بازتاب میدهد؛ تجربهای که نسل به نسل منتقل شده و همچنان رنگ و بوی خاص خود را حفظ کرده است.
نظر شما