خبرگزاری شبستان-خراسان جنوبی؛ زینب روحانی مقدم-مناسبتهای دینی در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی همواره فراتر از یک آیین یا مراسم ساده بودهاند؛ این مناسبتها در طول تاریخ، به مثابه شریانهای زنده هویت دینی و اجتماعی مردم عمل کرده و نقش مهمی در حفظ باورها، انتقال ارزشها و تقویت روحیه همبستگی و مقاومت ایفا کردهاند. از روضههای خانگی و هیئات کوچک محلی گرفته تا اجتماعات عظیم عاشورایی و جشنهای باشکوه اعیاد مذهبی، همگی بستری برای پیوند دلها با معارف اهلبیت(ع) و تجلی ایمان و معنویت در متن زندگی مردم بوده است.
با این حال، بررسی تاریخ معاصر نشان میدهد که در برهههایی، این شعائر با محدودیتها و موانع جدی مواجه بوده و حتی تلاشهایی برای کمرنگ کردن یا حذف آنها از عرصه عمومی صورت گرفته است. در دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، سیاستهای فرهنگی حاکمیت وقت در بسیاری از مواقع با رویکردی غربگرایانه، درصدد به حاشیه راندن مظاهر دینی و کمرنگ کردن نقش مذهب در اجتماع بود؛ موضوعی که سبب شد بسیاری از آیینهای مذهبی یا به صورت محدود و پنهانی برگزار شود یا با فشار و تهدید مواجه گردد.
پیروزی انقلاب اسلامی اما نقطه عطفی در این مسیر به شمار میرود؛ انقلابی که با تکیه بر ایمان دینی مردم شکل گرفت و از همان ابتدا، احیای ارزشها و شعائر اسلامی را در کانون توجه خود قرار داد. به برکت استقرار نظام جمهوری اسلامی، نه تنها محدودیتها از پیش پای فعالیتهای مذهبی برداشته شد، بلکه بسترهای تازهای برای گسترش برنامههای فرهنگی و معنوی فراهم آمد و مساجد، هیئات، محافل قرآنی و اجتماعات دینی جانی دوباره گرفتند.
امروز برگزاری باشکوه جشنها و عزاداریها، حضور میلیونی مردم در مراسمهایی همچون اعتکاف، راهپیماییهای مذهبی و آیینهای ملی ـ مذهبی و مشارکت گسترده نسل جوان در برنامههای معنوی، جلوههایی عینی از این تحول عمیق فرهنگی است.
انقلاب اسلامی احیاگر شعائر دینی در ایران
حجتالاسلام حسن صفری، دبیر عملیاتهای فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی خراسان جنوبی، در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار خبرگزاری شبستان به تبیین نقش انقلاب اسلامی در احیای مناسبتها و شعائر دینی پرداخت و با اشاره به تحولات عمیق فرهنگی و مذهبی پس از پیروزی انقلاب، گفت: امروز هر آنچه در حوزه گسترش آیینهای دینی، رونق مجالس مذهبی و حضور گسترده مردم در برنامههای معنوی مشاهده میکنیم، مرهون برکات انقلاب اسلامی است. امروز هر آنچه در حوزه گسترش آیینهای دینی، رونق مجالس مذهبی و حضور گسترده مردم در برنامههای معنوی مشاهده میکنیم، مرهون برکات انقلاب اسلامی است.
وی اظهار کرد: اگر بخواهیم نسبت انقلاب اسلامی و مناسبتهای دینی را بررسی کنیم، باید به فرمایش تاریخی معمار کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) توجه داشته باشیم که فرمودند «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است».
این کارشناس مذهبی در ادامه گفت: این جمله نشان میدهد که اساساً مناسبتهای دینی عامل ایجاد، حفظ و بقای اسلام و به تبع آن انقلاب اسلامی هستند.
حجت الاسلام صفری افزود: از یک سو همین مراسمهای مذهبی، مجالس روضه، هیئات و اجتماعات دینی بودند که روحیه ظلمستیزی، بیداری و مقاومت را در مردم زنده نگه داشتند و بستر شکلگیری انقلاب را فراهم کردند و از سوی دیگر، با پیروزی انقلاب اسلامی نیز شاهد یک حرکت رو به رشد و شتابان در توسعه این برنامهها هستیم بهگونهای که انقلاب نه تنها این شعائر را محدود نکرد، بلکه زمینه شکوفایی و فراگیر شدن آنها را در سراسر کشور فراهم ساخت.
رشد چشمگیر محافل دینی و تقویت معنویت اجتماعی پس از انقلاب
دبیر عملیاتهای فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی خراسان جنوبی با اشاره به آثار فرهنگی انقلاب اسلامی تصریح کرد: پس از انقلاب، محافل قرآنی، مجالس اهلبیت(ع)، مساجد، هیئات مذهبی و اماکن متبرکه به شکل کمّی و کیفی رشد قابل توجهی داشتهاند.
حجت الاسلام صفری در ادامه گفت: توسعه زیرساختهای مذهبی، بازسازی و آبادانی بقاع متبرکه، افزایش فعالیتهای فرهنگی و تربیتی در مساجد و پررنگ شدن آموزههای اسلامی در زندگی روزمره مردم، از مهمترین دستاوردهای این تحول بزرگ است. توسعه زیرساختهای مذهبی، بازسازی و آبادانی بقاع متبرکه، افزایش فعالیتهای فرهنگی و تربیتی در مساجد و پررنگ شدن آموزههای اسلامی در زندگی روزمره مردم، از مهمترین دستاوردهای این تحول بزرگ است.
وی ادامه داد: نتیجه این روند، ارتقای سطح معنویت در جامعه و تبلور اندیشههای اسلامی در عرصههای مختلف زندگی مردم از جمله کسبوکار، سبک زندگی، وطندوستی، استکبارستیزی، بصیرت اجتماعی، ولایتمداری و تقویت سجایای اخلاقی است.
این کارشناس مذهبی عنوان کرد: در حقیقت، امروز فرهنگ دینی در تار و پود جامعه ایرانی تنیده شده و این موضوع را میتوان در رفتارهای اجتماعی و مشارکتهای مردمی به خوبی مشاهده کرد.
نیمه شعبان؛ از مراسمی محدود تا جشنهای فراگیر مردمی
حجت الاسلام صفری همچنین به برگزاری جشنهای نیمه شعبان اشاره کرد و گفت: پیش از انقلاب، اینگونه مناسبتها غالباً به صورت محدود، در برخی شهرها یا اماکن خاص برگزار میشد و امکان گسترش مردمی آن فراهم نبودپیش از انقلاب، اینگونه مناسبتها غالباً به صورت محدود، در برخی شهرها یا اماکن خاص برگزار میشد و امکان گسترش مردمی آن فراهم نبود، اما با پیروزی انقلاب اسلامی و تأکید بر زنده نگه داشتن شعائر الهی، هر سال شاهد گستردهتر و باشکوهتر شدن جشنهای نیمه شعبان هستیم.
وی افزود: امروز نه تنها شهر مقدس قم، بلکه در اقصی نقاط کشور، از کلانشهرها گرفته تا روستاهای دورافتاده، مردم با شور و اشتیاق در برگزاری جشنهای میلاد حضرت ولیعصر(عج) مشارکت میکنند.
کارشناس مذهبی عنوان کرد: مساجد، هیئات مذهبی، گروههای مردمی و تشکلهای فرهنگی از هفتهها قبل برنامهریزی میکنند و این مراسمها کاملاً مردمی و خودجوش برگزار میشود که این مسئله نشاندهنده عمق ارادت مردم به اهلبیت(ع) است.
اعتکاف؛ رویشی مبارک از برکات انقلاب
وی اعتکاف را یکی از جلوههای شاخص رویشهای معنوی انقلاب اسلامی دانست و خاطرنشان کرد: طبق فرمایش رهبر معظم انقلاب، در گذشته مراسم اعتکاف تنها در چند مسجد محدود همچون مسجد امام حسن عسکری(ع) قم و بعدها مسجد گوهرشاد مشهد برگزار میشد، اما امروز این سنت حسنه در سراسر کشور فراگیر شده است.
حجت الاسلام صفری با اشاره به آمار شرکتکنندگان گفت: امسال یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از مردم در این مراسم معنوی شرکت کردند که حدود ۷۰ درصد آنها را جوانان و نوجوانان تشکیل میدادند.
کارشناس مذهبی ادامه داد: این حضور گسترده نسل جوان در اعتکاف، نشانه عطش معنویت و خودسازی در میان آنان است و اعتکاف به بستری ارزشمند برای تربیت دینی و اخلاقی نسل آینده تبدیل شده است.
نقش حاکمیت اسلامی در تسهیل فعالیتهای مذهبی
وی در ادامه درباره افزایش مشارکت مردم در برنامههای مذهبی پس از انقلاب گفت: زمانی که ساختار حاکمیت بر مبنای ارزشهای اسلامی شکل میگیرد، طبیعتاً بستر فعالیتهای دینی نیز فراهمتر میشود.
دبیر عملیاتهای فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی خراسان جنوبی افزود: البته منظور این نیست که دولت مجری مستقیم مراسمها باشد، بلکه نقش اصلی آن تسهیلگری و حمایت است.
حجت الاسلام صفری تأکید کرد: تجربه نشان داده هرجا دولت موانع را بردارد و فضا را برای فعالیتهای مردمی فراهم کند، خود مردم با انگیزه و عشق، متولی برگزاری برنامههای مذهبی میشوند و بهترین و باشکوهترین مراسمها را رقم میزنند.
نقش نهادهای فرهنگی در ترویج شعائر
وی تشکیل نهادهایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی، اوقاف و امور خیریه، گسترش حوزههای علمیه و مجموعههای فرهنگی را از دیگر دستاوردهای انقلاب دانست.
حجت الاسلام صفری در ادامه گفت: این نهادها با آموزش، ساماندهی و هدایت فعالان مذهبی، نقش مؤثری در تبیین و ترویج شعائر دینی ایفا کردهاند و موجب انسجام و هدفمندی بیشتر برنامههای فرهنگی شدهاند.
تفاوت چشمگیر قبل و بعد از انقلاب
دبیر عملیاتهای فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی خراسان جنوبی با اشاره به محدودیتهای دوران پهلوی تصریح کرد: پیش از انقلاب، بسیاری از مراسمهای مذهبی با فشار، تهدید یا ممنوعیت مواجه بود.
حجت الاسلام صفری در ادامه گفت:حکومت پهلوی تلاش میکرد فرهنگ غربی را جایگزین فرهنگ دینی کند و حتی در مقاطعی عزاداری امام حسین(ع) به طور کامل ممنوع شد. حکومت پهلوی تلاش میکرد فرهنگ غربی را جایگزین فرهنگ دینی کند و حتی در مقاطعی عزاداری امام حسین(ع) به طور کامل ممنوع شد.
وی افزود: اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نه تنها این محدودیتها برداشته شد، بلکه مراسمهای مذهبی با کیفیتی بسیار بالاتر و در گسترهای وسیعتر برگزار میشود و امروز شاهد حضور میلیونی مردم در آیینهای دینی هستیم که این موضوع بیانگر پیوند عمیق مردم با باورهای مذهبی است.
آثار اجتماعی و فرهنگی گسترش مناسبتها
حجت الاسلام صفری با بیان اینکه ترویج مناسبتهای دینی آثار اجتماعی گستردهای به همراه داشته است، گفت: افزایش روحیه همدلی، مسئولیتپذیری و نوعدوستی در جامعه از مهمترین نتایج این فرهنگسازی است. افزایش روحیه همدلی، مسئولیتپذیری و نوعدوستی در جامعه از مهمترین نتایج این فرهنگسازی است.
دبیر عملیاتهای فرهنگی ادارهکل تبلیغات اسلامی خراسان جنوبی ادامه داد: نمونه آن را میتوان در کمکهای مردمی دوران دفاع مقدس، حضور داوطلبانه مردم در بحرانها و نیز رزمایشهای مواسات و همدلی در ایام کرونا مشاهده کرد.
وی خاطرنشان کرد: همه این جلوهها نشان میدهد فرهنگ دینی نه تنها به تقویت معنویت فردی کمک کرده، بلکه سرمایه اجتماعی و انسجام ملی را نیز افزایش داده و جامعه اسلامی ایران را در برابر تهدیدها و مشکلات مقاومتر ساخته است.
نظر شما