به گزارش خبرگزاری شبستان از استان قم، آیتالله علیاکبر رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، امروز در آیین رونمایی از مجموعه «دانشنامه اخلاق و قرآن»، با تأکید بر جایگاه محوری اخلاق در شریعت اسلامی، این اثر را حاصل سالها تلاش علمی منسجم، داوریهای سختگیرانه و پایبندی دقیق به معیارهای دانشنامهنگاری دانست.
وی با اشاره به تقارن این رونمایی با میلاد پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: اخلاق، جوهره شریعت و حقیقت سیره نبوی است و انتخاب این مناسبت برای رونمایی از دانشنامه قرآن و اخلاق ، یادآور این حقیقت است که اگر اخلاق نباشد، شریعت بهدرستی فهم و اجرا نخواهد شد.
آیتالله رشاد با بیان اینکه «دانشنامه قرآن و اخلاق» بر پایه یک نظریه علمی مشخص و مصوب شکل گرفته است، افزود: این نظریه اخلاقی، بدون هیچگونه تسامح یا اغماض، در کرسیهای نظریهپردازی مورد نقدهای دقیق، سختگیرانه و چندلایه قرار گرفت و پس از داوریهای علمی جدی، بهعنوان نظریهای خاص و متمایز به تصویب رسید.
وی تأکید کرد: این دانشنامه نه یک کار گردآوری ساده، بلکه محصول نظریهپردازی، طراحی دانشی و اجتهاد علمی است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به فرآیند طاقتفرسای تولید این اثر تصریح کرد: از طراحی ساختار علمی دانشنامه تا تعیین مدخلها، مراحل نگارش، ارزیابی، بازنویسی و ویرایش، همه چیز با دقتی مثالزدنی و در چارچوب استانداردهای نوین دانشنامهنگاری انجام شده است.
وی افزود: برخی مقالات این مجموعه تا ۱۶ مرحله و حتی در مواردی بیش از ۲۰ بار ویرایش و اصلاح شدهاند و چهبسا مقالاتی که با وجود اصلاحات مکرر، به دلیل عدم احراز معیارهای علمی، رد یا برای بازسازی اساسی بازگردانده شدهاند.
وی افزود: جلسات بررسی مقالات بهصورت منظم، هفتگی و بدون وقفه، از ساعات اولیه صبح تا اذان ظهر برگزار میشود و گاه در یک جلسه چندساعته، تنها بخشی از یک مقاله مورد بررسی نهایی قرار میگیرد.
آیتالله رشاد خاطرنشان کرد: در این جلسات، مقالات کلمه به کلمه و سطر به سطر، با حضور جمعی از اساتید برجسته کشور قرائت و نقد میشود؛ بهگونهای که دقت علمی در این پروژه، قابل مقایسه با رویههای متعارف دانشگاهی نیست.
وی با تأکید بر ساختارمند بودن دانشنامهها اظهار داشت: این آثار بر اساس یک نظام دانشی جامع طراحی شدهاند و تمامی حوزهها باید به حد نصاب علمی لازم برسند؛ بهنحوی که هیچ خلأ مفهومی یا دانشی در ساختار دانشنامه باقی نماند. این دقت ساختاری، اگرچه فرآیند تولید را دشوار، زمانبر و پرهزینه میکند، اما شرط لازم برای تولید اثر مرجع و ماندگار است.
آیتالله رشاد با نگاهی انتقادی به وضعیت اخلاق در جامعه و نظام علمی کشور گفت: ما در حوزه فقه، حقوق، قانونگذاری و تولید اسناد بالادستی، فعالیت گستردهای داشتهایم، اما در قیاس با این حجم از تلاشها، به اخلاق که روح حاکم بر همه این عرصههاست کمتوجهی کردهایم.
وی افزود: انباشت قوانین و اسناد، بدون پشتوانه اخلاقی، نهتنها مشکلات را حل نمیکند، بلکه گاه خود به منشأ آسیبهای اجتماعی جدید تبدیل میشود.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به تجربه تدوین اسنادی همچون «سند سلامت معنوی» تصریح کرد: مشکل اصلی کشور، کمبود سند و قانون نیست، بلکه فقدان سازوکارهای تحقق، نهادینهسازی و عینیسازی این اسناد در بطن جامعه است. اگر اخلاق بهعنوان یک منظومه جامع و شفابخش اجتماعی جدی گرفته نشود، جامعه با بحرانهای رفتاری، فرهنگی و مدیریتی روبهرو خواهد شد.
وی با بیان اینکه حتی در حوزههای علمیه نیز به اخلاق آنگونه که شایسته است پرداخته نشده، اظهار داشت: ما در فقه، درسهای خارج متعدد و پرمخاطب داریم، اما درس خارج اخلاق، نادر و کمتوجه است. این در حالی است که اخلاق باید مبنای همه دانشها و کنشهای اجتماعی قرار گیرد.
آیتالله رشاد در ادامه، با قدردانی از تلاشهای علمی صورتگرفته، از اساتید و پژوهشگران عضو شورای علمی دانشنامه، از جمله دکتر رئیسی، دکتر داوودی، استاد صاحیان، استاد سلیمانی، دکتر مهدیزاده و دیگر اعضای گروههای علمی و اجرایی نام برد و آنان را ستونهای اصلی این حرکت علمی دانست.
وی همچنین خواستار تداوم همکاری علمی اساتید و پژوهشگران برای تکمیل، ترمیم و ارتقای این مجموعه شد و بر ضرورت تسریع در تکمیل پروژههای معوقی همچون «دانشنامه نبوی» تأکید کرد.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: دانشنامه اخلاق و قرآن، هرچند گامی مهم در مسیر احیای اخلاق اسلامی است، اما کافی نیست. این حرکت علمی باید تداوم یابد و به موجی فراگیر در حوزه تولید علم، آموزش، سیاستگذاری و فرهنگ عمومی تبدیل شود تا اخلاق، جایگاه واقعی خود را در جامعه اسلامی بازیابد.
نظر شما