به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شبستان، «دزفول»، شهری نشسته بر کرانههای رود «دز»، شهری است که آجر در آن فقط یک مصالح ساختمانی نیست؛ هویت است، حافظه است و روایت هزاران سال تمدن. بافت تاریخی این شهر با وسعتی حدود ۲۵۰ هکتار و دربرگرفتن ۲۸ محله، مجموعهای کمنظیر از بناهایی است که قدمت بسیاری از آنها به دورههای صفوی و قاجار بازمیگردد. شهری که در سال ۱۳۵۴ نامزد عنوان «برترین شهر آجری جهان» از سوی یونسکو شد و پیشینه آجری آن تا زیگورات عیلامی «چُغازَنبیل»، در ۲۴ کیلومتری جنوب غربی دزفول، امتداد مییابد؛ بنایی که خود شاهدی بر دیرینگی هنر آجرسازی در این سرزمین است.
دزفول وارث تمدنهای بزرگی چون عیلام، آشور، هخامنشی و ساسانی است و امروز یکی از شاخصترین نمادهای این میراث، پل تاریخی ساسانی آن است؛ پلی که همچنان بر شانههای تاریخ ایستاده است. در بازدید ما از این پل تاریخی «حمیدرضا خادم»، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دزفول درباره آخرین وضعیت مرمت این پل توضیح داد: پل ساسانی دزفول در طول تاریخ بارها مرمت شده، اما اساسیترین مرمت آن سال گذشته انجام شد. در این مرمت تلاش کردیم بارهای اضافی از روی پل برداشته شود تا فشار وارده به سازه کاهش یابد.
او با اشاره به قدمت نزدیک به دوهزار ساله این پل از اهمیت آن می گوید: این پل یکی از مسیرهای ارتباطی مهم منطقه بوده و به دستور شاپور اول ساسانی، پس از پیروزی بر رومیان، ساخته شده است؛ پل روی پایههای باقیمانده از دوره ساسانی بنا شده و در دورههای دیلمی، صفاری و قاجار بازسازی شده است. یکی از مهمترین اقدامات مرمتی اخیر، برداشتن آسفالت از روی پل و جایگزینی آن با آجر فرش بود تا هم اصول مرمتی رعایت شود و هم بستر مناسبی برای گردشگری و تردد آرام مردم فراهم آید.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دزفول درباره موضوع نورپردازی این پل توضیح داد: نورپردازی آثار تاریخی ضوابط خاص خود را دارد و نمیتوان با آن مثل سازههای معمولی برخورد کرد. برای این کار نیاز به شرکت مشاور متخصص داریم و رایزنیها در حال انجام است تا شأن و منزلت این پل تاریخی حفظ شود.
بافت تاریخی دزفول، یکی از مهمترین ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری این شهر است؛ بافتی با وسعت ۲۴۴ هکتار که بناهای ارزشمند فراوانی را در خود جای داده اما سالها با چالشهایی جدی مواجه بوده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی دزفول درباره آسیبهای وارد شده به این بافت میگوید: در سالهای گذشته، مشکلاتی در مسیرهای دسترسی و برداشتن برخی جدارهها باعث آسیب به خانههای اطراف شده است. به همین دلیل سیاست ما این است که مرمت و احیا همزمان پیش برود.
به گفته او، بناهایی مانند مسجد جامع دزفول مستقیماً توسط میراث فرهنگی مرمت میشوند تا بافت تاریخی بهعنوان یادگاری ماندگار برای آیندگان حفظ شود.
یکی از معضلات بافت، خرابههایی است که در گویش محلی به «کلخرابه» معروفاند. خادم در اینباره توضیح داد: خرابههایی که ارزش تاریخی ندارند ساماندهی میشوند تا چهره بافت اصلاح شود. خوشبختانه سرمایهگذاران استقبال خوبی از حضور در بافت تاریخی داشتهاند.
او به احیای خانههایی مانند سوزنگر و فیروزمند اشاره میکند که با مشارکت بخش خصوصی دوباره به چرخه زندگی بازگشتهاند.
نبود شبکه آب و فاضلاب، یکی از چالشهای اساسی بافت تاریخی دزفول بوده؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر «شوادانها» وارد کرده و باعث نمزدگی و آسیب به بناها شده است.
خادم درباره طرح هایی برای رفع این مشکل می گوید: امسال با ورود طرحهای بازآفرینی شهری، آب و فاضلاب بهطور جدی وارد بافت تاریخی شده است. بخشی از لولهکشیها انجام شده و بخش دیگر در حال اجراست. با این کار، یکی از عوامل اصلی تخریب لایههای پایینی بناها حذف میشود.
او با اشاره به شوادانهای دزفول میگوید: بیشتر خانههای قدیمی یک «شوادان» دارند. ما مالکان را تشویق کردیم برای این فضاها کاربری تعریف کنند؛ از سفرهخانه سنتی و مراکز فرهنگی گرفته تا موزههای کوچک. هدف این است که اصالت بنا حفظ شود و در عین حال، زنده بماند.
به گفته خادم، بستههای تشویقی، معافیتها و وامها باعث شده سرمایهگذاران بیشتری وارد بافت تاریخی شوند. او از تبدیل خانه «مجاهد» به یک مرکز اقامتی ـ خدماتی تا یک ماه آینده خبر میدهد و میگوید این بنا دارای شوادانی زیبا با سیستم گردش هوای طبیعی است.
چهار بنای بزرگ تاریخی نیز از سال گذشته توسط بخش خصوصی در حال مرمت هستند و یک بنا هم با همت انجمنهای میراث فرهنگی احیا شده است. همچنین بودجهای برای آجرفرش گذرها، معابر، ساباطها و جدارههای بیرونی بناها اختصاص یافته است.
خانههایی چون تیزنو، قطب، عدل، عمارت عبید زاکانی، مهدوی، مجاهد، سوزنگر، فیروزمند و بزی بزرگ، از جمله بناهای مرمتشده یا در حال مرمت دزفول هستند.
خادم در پایان بر رعایت ضوابط ارتفاعی و استفاده از مصالح سنتی تأکید میکند و میگوید: ارتفاع ساختمانها باید براساس نقشههای سال ۱۳۳۵ باشد و هرگونه الحاق ناهماهنگ حذف شود.
او همچنین از نقش خیرین، انجمنهای گردشگری، برنامههای بافتگردی، موسیقی سنتی، بازارگردی و رونق صنایع دستی در جانبخشی دوباره به بافت تاریخی دزفول سخن میگوید؛ بافتی که حالا بیش از هر زمان دیگر، میان گذشته و آینده ایستاده است.
نظر شما