به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه خبرگزاری شبستان، حجت الاسلام محمدباقرمشکاتی، کارشناس و پژوهشگر حوزه دین در یادداشتی به تبیین خدمات، خادمان اعتکاف در ایام سه روزه ایام الابیض پرداخت. در ادامه مشروح آن را می خوانید:
اعتکاف، بهار خودسازی و فصل خلوت با خداست؛ اعتکاف، سنتی دیرپا و ریشهدار در تاریخ اسلامی است، ریشه در قرآن کریم دارد. آنجا که خداوندسبحان، مؤمنان را چنین توصیف میکند: «عَاکِفُونَ فِی الْمَسَاجِدِ» (بقره/۱۸۷)؛ آنان که در خانههای خدا، خود را ملازم راز و نیاز و خودسازی میکنند. آیین اعتکاف، جلوهای از حیات معنوی امت اسلامی است؛ خداوند در کلام وحی این آیین را به رسمیت شناخته و در شمار عبادات ممتاز قرار داده است. این سنت الهی، پلی میان زمین و آسمان و عرصهای برای تعالی فردی و اجتماعی مؤمنین است. اعتکاف، در هندسه حیات طیبه اسلامی، نه صرفا عمل فردی، بلکه رخدادی تمدنی برای بازسازی معنویت و همبستگی اجتماعی است.
اما در پس این سه روز معنوی، دستانی پنهان و عاشقانه در کار است که آسایش و آرامش معتکفان را فراهم میآورد. این افراد، که با نیت خالص، بار خدمت به مهمانان خدا را بر دوش میکشند، همان «خادمان اعتکاف» هستند. مقام و منزلت این خادمان، بسیار فراتر از یک مسئول اجرایی ساده است؛ زیرا خدمتی که ارائه میدهند، نه تنها به یک فرد، بلکه به جریانی از بندگی، معنویت، و پیوند با اولیاءالله گره خورده است. برای درک عمق این ارزش، باید به سیره انبیاء و آیات قرآن مراجعه کرد، تا جایگاه این خدمتگزاران در پیشگاه پروردگار و در امتداد ارزشهای انقلاب اسلامی روشن شود.
در این میان، حضور چند هزار نفر خادمان متعهد و بصیرِ اعتکاف، نقشی بیبدیل در احیای معنویت و تربیت نسل نو ایفا میکند. این خادمان، بهراستی مجاهدان فرهنگی و پیشرانان تحقق تمدن نوین اسلامیاند؛ چرا که کیفیت و عمق برگزاری این آیین معنوی و تربیتی، تا حد زیادی مرهون اخلاص، بینش و مهارت آنان است. خادمان اعتکاف، با همت بیوقفه خود، ضامن جاری شدن روح تربیت تمدنی و معنوی در کالبد جامعه اسلامیاند و پرچمداران بیداری و رشد دینداریاند.
بایسته است که جایگاه این خادمان، نه به خاطر یک فعالیت اجرایی یا فرهنگی، بلکه به عنوان یک عبادت اجتماعی و یک رکن تمدن اسلامی مورد تحلیل و تبیین قرار گیرد. این آیین معنوی، به فرموده رهبر حکیم انقلاب، از «رویشهای مبارک انقلاب اسلامی» است که خدمت به آن، خدمت به ترویج دینداری و نهضت اسلامی محسوب میشود. در این نوشتار به منزلت خادمی اعتکاف و الگوی قرآنی خدمت در اعتکاف می پردازیم.
مدال افتخار خادمان اعتکاف
خادمان اعتکاف، چه خود معتکف باشند و چه نباشند، در حقیقت چندین «مدال افتخار الهی» بر سینه خود دارند که هرکدام نشان از اجر عظیم آنها نزد خداست:
۱.خادم «معتکف» و «مسجد»: اولین مدال خادمان اعتکاف، خدمت به اهالی مسجد و روزهداران است. در روایات ما، کسی که به مؤمنی خدمت کند، گویی به خدا خدمت کرده است. «خادم اعتکاف»، محیط مسجد را آماده میکند تا بنده خدا، در آسایش کامل، به عبادت و مناجات بپردازد. از منظر دیگر، با خدمت به فضای مقدس مسجد، آنها در زمره خادمان مسجد قرار میگیرند و به مدال «خادمالمسجد» مزین می شوند. حدیث نبوی میفرماید: «همانا مساجد خانههای خدا در زمین هستند و خوشا به حال بندهای که خانهاش مساجد باشد.»
۲.خادم «قرآن» و «ولایت»: اعتکاف، زمان تلاوت، تدبر در قرآن و گرامیداشت فضایل اهل بیت (ع) است. خادمی که برنامههای فرهنگی، محتوایی یا حتی تدارکات مجالس انس با قرآن را مهیا میکند، در واقع «خادم القرآن» و خادم تلاوتکنندگان قرآن است. بالاتر از آن، در بسیاری از ایام اعتکاف (مانند روز سیزدهم رجب)، ولادت امیرالمؤمنین علی (ع) در کعبه گرامی داشته میشود. خادمان اعتکاف که در این ایام، به ارادتمندان ولیالله اعظم حضرت علی بن ابی طالب (ع) خدمت میکنند، به مدال «خادم الولایة» و «خادم الکعبة» مفتخر میگردند.
۳. خادم «شهدا»، «ملت» و «انقلاب»: اعتکاف، علاوه بر جنبه فردی، دارای بعد اجتماعی و تمدنی عظیمی است و به فرموده رهبر انقلاب، از «رویشهای مبارک انقلاب اسلامی» و یکی از «شاخصهای دینداری ایرانیان» محسوب میشود. امروز که بیش از یک و نیم میلیون نفر در کشور معتکف هستند، خدمت به این جمعیت عظیم، در واقع خدمت به «ملت» است و شایسته مدال «خادم الوطن» نیز هستند. و خدمت آنها، ترویج فرهنگ دینی است و خدمتی در راستای تقویت نهضت اسلامی است و «خادم نهضت» به شمار میرود. بهویژه در ایامی که مصادف با مناسبتهایی همچون دهه بصیرت و مقاومت و شهادت سردار دلها، حاج قاسم سلیمانی است، خادمان اعتکاف با برگزاری مراسم تجلیل و انس با شهدا، مدال «خادم الشهدا» را نیز بر سینه میزنند. این خدمت، تجلی پیوند عبادت و عمل اجتماعی و ضامن رشد تمدنیِ مردم ایران زمین است.
۴.خادم «فرهنگ مهدوی» و «مکتب حسینی»: اعتکاف، تمرین ندبه و آمادگی برای ظهور است. مؤمنانی که در این سه روز، با تضرع، برای فرج امام زمان (عج) دعا میکنند، زیر سایه خدمات این عزیزان آسایش دارند. بنابراین، خادمان اعتکاف، خدمتگزاران منتظران ظهور و «خادم المهدی» (عج) به شمار میآیند و در این مسیر، اجر یاری امام عصر (عج) را دریافت میکنند. همچنین، وقتی اعتکاف با مناسبتهای حزن انگیز اهل بیت (ع) مانند ایام رحلت حضرت زینب (س) مصادف میشود و خادم به عزاداران حضرت زینب کبری (س) یا ذاکران سیدالشهدا (ع) خدمت کند، مدال «خادم الحسین» (ع) را بر گردن میآویزد.
الگوی قرآنی خدمت اعتکافیِ در قرآن
ارزش حقیقی خدمت در اعتکاف، در آیینه قرآن کریم نمایان است. خدای متعال در سوره آل عمران، ماجرای خدمت حضرت زکریا (ع) به حضرت مریم (س) را ترسیم میکند. زمانی که حضرت مریم (س) در محراب و عبادتگاه مشغول اعتکاف و عبادت بودند، این حضرت زکریا نبی (ع) بود که مسئولیت تدارک و رسیدگی به امور او را بر عهده داشت.
قرآن کریم میفرماید: «فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٍ وَأَنبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنًا وَکَفَّلَهَا زَکَرِیَّا کُلَّمَا دَخَلَ عَلَیْهَا زَکَرِیَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا قَالَ یَا مَرْیَمُ أَنَّیٰ لَکِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِندِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَرْزُقُ مَن یَشَاءُ بِغَیْرِ حِسَابٍ»؛ «پس پروردگار او [مریم] را با قبولی نیکو پذیرفت و او را نیکو پرورش داد و سرپرستی او را به زکریا سپرد. هرگاه زکریا بر او در محراب وارد میشد، روزی ویژهای نزد او مییافت. گفت: ای مریم این روزی از کجاست؟ گفت: از جانب خداست، همانا خدا به هر که بخواهد بیحساب روزی میدهد.»
این خدمت، مقدمه دریافت رزق الهی برای حضرت مریم (س) و همچنین عامل تعالی و رشد برای خود حضرت زکریا (ع) بود. خادمان اعتکاف امروز نیز در حال انجام وظیفهای مشابه کار حضرت زکریا (ع) هستند؛ یعنی تأمین آسایش بنده در حال خلوت با خدا؛ و این خود مقام و جایگاه ویژهای نزد پروردگار دارد. این آیه و سیره قرآنی، سه درس بنیادی برای خادمان اعتکاف دارد:
۱. خدمت برای «تسهیل خلوت» نه «تأمین تجمّل»: هدف اصلی خدمت حضرت زکریا (ع) این بود که حضرت مریم (س) از هرگونه دلمشغولی دنیوی فارغ بماند و تمام تمرکز خود را بر عبادت در محراب بگذارد. وظیفه خادمان اعتکاف نیز دقیقاً همین است: برداشتن موانع دنیا از مسیر بنده خالص خدا. خدمت در اعتکاف نباید به رقابت برای فراهم کردن امکانات تجملی یا ضیافتهای دنیایی تبدیل شود، بلکه باید با کمترین زحمت و بیشترین اخلاص، آسایش ضروری را برای معتکف فراهم کند تا او بتواند هدف اصلی اعتکاف (ترک امور دنیا و خلوت مناجات) را محقق سازد.
۲. خدمت به عنوان «واسطه رزق الهی»: هنگامی که حضرت زکریا (ع) وارد محراب میشد، روزی خاص (رزقًا) نزد مریم مقدس (س) مییافت. این روزی، اغلب روزی غیرمادی و الهی بوده است. خادم اعتکاف باید بداند که کار او تنها تدارکات نیست؛ او با خدمت مخلصانه خود، زمینه و واسطه دریافت رزق معنوی (مثل معرفت، حال خوش، مراقبه، اشک، توبه، مغفرت و رحمت الهی) توسط معتکف میشود. خادم باید با این نیت خدایی قدم بردارد که «من آمدهام تا بنده خدا بتواند بهتر و سریعتر رزق آسمانی خود را دریافت کند.»
۳. تعالی و رشد خود خادم (دریافت «یحیای درون»): نکته محوری داستان، تأثیر خدمت بر خود حضرت زکریا (ع) است. دیدن این روزی خاص، ایمان او را تقویت کرد و در پی آن بود که زکریا (ع) با وجود کهولت سن، از خداوند طلب فرزندی پاکیزه (حضرت یحیی) کرد و دعایش مستجاب شد. این خدمت، عامل تعالی و رشد معنوی برای خود خادم بود.
در این الگوگیری، خادم اعتکاف باید بداند که خدمت صادقانه، بزرگترین رزق را برای خودش به ارمغان میآورد. این خدمت، خود دریچهای است برای دیدن کرامتهای الهی و الهام گرفتن برای دعاها و طلبهای شخصی. همانگونه که زکریا با خدمت به مریم، بهرهای معنوی گرفت که موجب تحقق آرزوی بزرگش شد، خادم اعتکاف نیز از این مجاهدت، رشدی بیمانند در مسیر خودسازی کسب میکند که بالاترین پاداش است.
جمعبندی؛ خدمتگزاری در بهشتِ معتکفان
خادمان اعتکاف، با وجود تمام تلاشهای پنهان و پیدای خود در پذیرایی، اکرام، برنامههای فرهنگی، انتظامات، و خدمات تخصصی کودک و نوجوان، در حال تکمیل نظام تربیتی و معنوی آیین اعتکاف هستند. آنها در حقیقت، واسطه آرامش و توفیقات معنوی مهمانان الهیاند. این عزیزان، با نیت پاک خود، در یک آن، خادم مسجد، خادم قرآن، خادم عترت، خادم شهدا، خادم انقلاب، خادم ملت و خادم مهدویت هستند. این مدالهای بهشتی و پیوند خدمتگزاری به نهضت اسلامی و رویشهای انقلاب، ضامن اجر و پاداش عظیمی است که در پیشگاه الهی به دست میآید. پس، خوشا به حال خادمانی که با خدمت صادقانه خود، نام خود را در دفتر بندگان صالح و خدمتگزاران خانه خدا، ثبت و بهشت را برای خود تضمین میکنند. همانگونه که در سیره حضرت زکریا (ع) در خدمت به حضرت مریم (س) دیدیم، این خدمت خالصانه نه تنها به بنده اعتکافکننده آرامش میدهد، بلکه مایه رشد، تعالی و دریافت رزق معنوی، برکات اینجهانی و آنجهانی برای خود خادم اعتکاف نیز میشود.
امروز، هزاران خادم اعتکاف در سراسر کشور، نهتنها محور برگزاری فاخر و اصیل این آیین الهی، بلکه پیشگامان تحقق مأموریت تمدنسازی در گام دوم انقلاب اسلامیاند. اعتکافِ پرمحتوا و اثربخش بدون تلاش و حضور خالصانه این مجاهدان فرهنگی، دستیافتنی نیست. آنان با بصیرت و تعهد خود، پلی میان سنت نبوی و آینده تمدنی امت اسلامی میسازند و مسیر تربیت نسلِ مؤمن، متعهد و تمدنساز را هموار میکنند.
نظر شما