دکتر «مهدی کرمانی»، عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه فردوسی در گفتگو با خبرنگار فرهنگ و اجتماع خبرگزاری شبستان در خصوص افزایش مصرف دخانیات در میان نسل جوان گفت: بحث سوء مصرف دخانیات در ایران بحث جدیدی نیست؛ بلکه یک مساله ریشه دار تاریخی است که در دوره های مختلف تحولاتی به خود دیده و نمودهای متفاوتی را از خود نشان داده است. در یک دوره ای هم ممکن بود جنبه های استعماری و وابستگی زای این مساله پررنگ تر شده باشد، مانند دوره قاچار (توتون و تنباکو)
در دسترس بودن مواد دخانی از دلایل افزایش آن
وی تصریح کرد: یکی از دلایل افزایش مواد دخانی درجامعه، دسترس پذیری بالایی است که مواد دخانی در جامعه دارند؛ چرا که این مواد دارای یک شبکه عظیم توزیع مواد دخانی در تمامی سوپر مارکت ها، کیوسک ها، دست فروش ها و فروشگاه های اینترنتی بوده و مضاف بر آن بسیار جذابیت پذیر و تبلیغ پذیرهستند.
هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه فردوسی در ادامه افزود: بنابراین بخشی از گسترش مصرف مواد دخانی در جامعه ناشی از همین بازار پویا، گسترده و دسترسی سهل الوصل به کالاهای مرتبط با این امر است. مانند سیگارهای سنتی، قلیان و مواد دخانی مشابه آن مانند سیگارهای الکترونیک، آدامس ها و نمونه های متنوعی که مواد دخانی در قالب آنها عرضه می شوند.
وی بیان کرد: طبیعتا انعکاسی که مصرف و سوء مصرف مواد دخانی توسط گروه های مختلف اجتماعی در فضای مجازی دارد؛ افراد پیرامونی خود در شبکه های اجتماعی را راغب به اشتراک در این تجربه ها می کند؛ مثلا نوجوانی چنین تجربه ای دارد و آن را در درگاه های مجازی متعلق به خود با دوستان پیرامونش به اشتراک می گذارد، چه بسا این امر می تواند موجب رغبت بیشتر آنها جهت تجربه مشابه شود.
والدین و معلمان توان لازم برای اثرگذاری روی نوجوانان و جوانان را ندارند
دکتر کرمانی افزود: علاوه بر این مسئله عمومی، شکاف بین نسلی و انقطاعی که در همگرایی های فرهنگی به واسطه این شکاف می تواند اتفاق بیفتد؛ همچنین اغتشاشی که در زبان، بین نسل های مختلف وجود دارد نیز در جامعه می تواند رخ دهد و در نتیجه والدین، معلمان و مروجان فرهنگی توان لازم برای اثرگذاری روی نوجوانان و جوانان را ندارند. در نتیجه آن شکلی از بازدارندگی که تبیین و توجیه فرهنگی توسط نمایندگان جامعه می توانست به بار بیاورد، کارایی خود را تا حدودی از دست می دهد. این امر نمود سوء مصرف دخانی توسط نوجوانان از جمله خانم های نوجوان را متاثر می کند.
عدم کارآرایی سازوکارهای مروجان فرهنگی
هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه فردوسی با اشاره دلیل عدم کنترل پذیری این نسل تصریح کرد: ممکن است سازوکارهایی که وظیفه نظارت و همراه سازی نسل های جدیدتر در جامعه ما را بر عهده دارند، کارآیی لازم را نداشته باشند. الزاما این مسئله متوجه خود مخاطبان در نسل های متاخر نیست؛ چرا که وقتی شما از ابزار ناکارآمدی برای رسیدگی به یک مسئله معین استفاده کنید، طبیعی است که این مسئله حل نشود؛ بنابراین مشکل سازوکار مناسبی است که برای این مواجهه انتخاب شده است. از این جهت این سخن که نسل های جدید تاثیرپذیری فرهنگی یا تربیت پذیری کمتری دارند، شاید خیلی قابل دفاع نباشد.
وی ادامه داد: در واقع باید چالش اصلی را جایی جست و جو کرد که سازوکارها و راه حل ها در آنجا تعریف می شود. هر نسلی بنا به تجربه خود از تربیت، اجتماعی شدن و جامعه پذیری دارد، ممکن است با این تصور جلو بیاید که آنچه بر او گذشته اگر بر نسل متاخری بگذرد، آنها نیز همان همراهی ها و دریافت ها را داشته باشند؛ ولی این امر تبلیغ قرین به واقع نیست.
نظام آموزشی کشور از سرعت تحولات مرتبط با مخاطبان خود باز مانده است
هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه فردوسی اظهار کرد: متاسفانه آنچه از شواهد و قرائن پیداست؛ مدارس و نظام آموزشی کشور ما تا حد زیادی از سرعت تحولات مرتبط با مخاطبان خود باز مانده است. نحوه اداره مدارس، نحوه برنامه ریزی فرهنگی، فعالیت های فوق برنامه و متدهای جذب و همراه سازی کودکان و نوجوانان با مسایل تربیتی آنطور که باید و شاید همگام با تحولات در عصر اطلاعات به ویژه در مدارس ما به روز نشده که همین امر موجب ناکارآمدی بیشتر شده است.
کرمانی خاطر نشان کرد: خانواده ها نیز ممکن است دغدغه زیادی در حوزه اقتصاد و معیشت داشته باشند که این امر انرژی زیادی از والدین می گیرد و همین امر آنها را از توان و امکان لازم برای تمرکز بر فعالیت های تربیتی و تفاهم با فرزندان شان در مسایل مختلف از جمله مسئله مورد نظر شما باز بدارد؛ بنابراین این امر می تواند یکی دیگر از عوامل کمتر شدن اثرپذیری نسل های جدیدتر از نمایندگان اجتماعی کننده جامعه در نسل های قبلی باشد؛ مضاف بر این تنوع دسترسی های اطلاعاتی و کثرت منابع اطلاعاتی در اختیار نسل های جدید تا حدی می تواند آنها را در مواجهه منابع انحصاری مدعی آگاهی بخشی مقاوم کند و به راحتی حاضر به پذیرش شیوه های یکجانبه نگر نباشند.
وی گفت: رقابت های فرهنگی بین کانون های مختلف تمدنی و بازنمایی های مختلف از سبک های زندگی در ماهواره ها و رسانه های مختلف می تواند این پیامد را به دنبال داشته باشد؛ غرض اینکه کانون توجه را باید روی سازوکارها و اثربخشی آن گذاشت و خیلی درگیر خود آن گروه و طیف هدف نبود و مسئله را متوجه آنها نکرد.
تمرکز در سیاست گزاری؛سازوکار بنیادی برای حل مساله
کرمانی با اشاره به راهکارهای حل این معضل گفت: شاید در کوتاه مدت و میان مدت، اصلی ترین کاری که بتوان در این ارتباط کرد و احیانا اگر آمار و شواهد متقنی بر نرخ های فزاینده گرایش نوجوانان در جامعه به سوی مصرف مواد مخدر یا دخانیات باشد، به نظر می رسد، بیش از همه تمرکز هم در سیاست گزاری و هم مداخله بر گروه های همسال سازوکار بنیادی است که خیلی جاها جواب داده است؛ به خاطر اینکه هم مسایل مرتبط با فاصله گیری ها و شکاف نسلی را پوشش می دهد و هم انرژی ها و ظرفیت های گروه های همسال خیلی خیلی بیشتر از نمایندگان رسمی و شناخته شده جامعه است. اگر از طریق طیف متنوعی از بسترسازی ها در قالب انجمن ها، سمن ها، باشگاه ها و زمینه های مختلف فعالیت جمعی که گروه های همسال را می تواند در فعالیت های فراغتی با تم ترویجی در زمینه های مختلف از جمله فرهنگی، هنری، مذهبی و ... درگیر کند، می توانیم هسته ریزی شبکه ای را در سطح جامعه داشته باشیم؛ زیرا گروه های همسال در جهت اثرگذاری های فرهنگی از جمله در کاهش رغبت به سوء مصرف دخانیات بتوانند فعال شده و آنچه در ظاهر ناشدنی است، محقق کنند.
نظر شما