از فرافکنی تا آشکار شدن حقیقت؛ بازخوانی پیام آیه ۷۲ سوره بقره برای جهان امروز

آیه ۷۲ سوره بقره با اشاره به ماجرای قتل و تلاش برای پنهان کردن حقیقت، الگویی از فرافکنی و گریز از مسئولیت را به تصویر می‌کشد؛ الگویی که با گذشت قرن‌ها، همچنان در رفتار سیاسی قدرت‌ها و روایت‌سازی درباره کشتار غیرنظامیان قابل تأمل است.

به گزارش خبرگزاری شبستان، در یادداشت حجت‌الاسلام سید محمدمهدی میرجلیلی با عنوان "وقتی حقیقت را به دیگری حواله می‌دهیم" آمده است:

 بقره: ۷۲

«وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِیهَا وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَّا کُنتُمْ تَکْتُمُونَ»

«و [به یاد آور] هنگامی که کسی را کشتید، سپس درباره آن به نزاع و فرافکنی پرداختید، در حالی که خداوند آنچه را پنهان می‌کردید آشکار می‌کرد.»

 این آیه از یک قتل سخن می‌گوید، اما مسئله اصلی فقط خودِ قتل نیست؛ مسئله، رفتار جامعه پس از وقوع جنایت است.

یک انسان کشته شده است. به جای آنکه حقیقت روشن شود و مسئولیت پذیرفته شود، ماجرا به فرافکنی می‌رسد: هرکس می‌خواهد دیگری را کنار بزند و مسئولیت را از خود دور کند.

تعبیر قرآن بسیار دقیق است: «فَادَّارَأْتُمْ فِیهَا»

از ریشه «دَرْء»؛ یعنی دفع کردن و از خود دور کردن. در اینجا گویی هرکس می‌کوشد سهم خود از مسئولیت را به دیگری منتقل کند.

 اما مسئله فقط فرافکنی نیست. آیه می‌گوید: «وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَّا کُنتُمْ تَکْتُمُونَ»

چیزی را پنهان می‌کردید، اما حقیقت قرار نیست برای همیشه پنهان بماند.

این بخش برای زمان ما بسیار قابل تأمل است. در دنیایی که رسانه، تصویر، روایت و تبلیغات می‌توانند واقعیت را از زاویه‌های مختلف نشان دهند، گاهی مهم‌تر از خودِ حادثه، روایتی است که پس از حادثه ساخته می‌شود.

در رفتار سیاسی معاصر نیز می‌توان این الگو را مطالعه کرد. درباره عملکرد رژیم اسرائیل در غزه و کرانه باختری، نهادهای سازمان ملل در سال‌های اخیر گزارش‌هایی درباره کشتار غیرنظامیان، جابه‌جایی اجباری، خشونت شهرک‌نشینان و نبود پاسخگویی مؤثر منتشر کرده‌اند. برای نمونه، دفتر حقوق بشر سازمان ملل در گزارش سال ۲۰۲۶ اعلام کرد که از میان ۱۵۲۱ فلسطینی کشته‌شده به دست نیروهای امنیتی اسرائیل در عملیات‌های انتظامی کرانه باختری بین ۲۰۱۷ تا اکتبر ۲۰۲۵، تنها ۱۱۲ مورد تحت تحقیق کیفری قرار گرفته و فقط در دو مورد کیفرخواست صادر شده است.

اینجا مفهوم قرآنی «فَادَّارَأْتُمْ» به یک پرسش امروزی تبدیل می‌شود: وقتی یک غیرنظامی کشته می‌شود، آیا نخست به دنبال حقیقت و مسئولیت می‌رویم، یا پیش از روشن شدن حقیقت، مجموعه‌ای از روایت‌ها می‌سازیم تا مسئولیت متوجه دیگری شود؟

البته این الگو منحصر به صهیونیسم سیاسی نیست. هر قدرت، دولت یا ایدئولوژی‌ای می‌تواند گرفتار آن شود. تفاوت در این است که قدرت‌های بزرگ، ابزار بیشتری برای ساختن روایت، کنترل اطلاعات و انتقال مسئولیت در اختیار دارند.

 «تَکْتُمُونَ» نیز تنها پنهان کردن یک حادثه نیست؛ استمرار کتمان را تداعی می‌کند. امروز دیگر حقیقت فقط در اتاق‌های بسته پنهان نمی‌ماند؛ ممکن است در میان انبوه اطلاعات، تصاویر، توجیهات و روایت‌های متعارض گم شود.

و شاید این مهم‌ترین پیام آیه برای انسان امروز باشد: جنایت فقط با سلاح انجام نمی‌شود؛ گاهی با پنهان کردن حقیقت، جابه‌جا کردن مسئولیت و تبدیل قربانی به متهم نیز ادامه پیدا می‌کند.

قرآن اما امید دیگری می‌دهد: «وَاللَّهُ مُخْرِجٌ مَّا کُنتُمْ تَکْتُمُونَ» حقیقت ممکن است مدتی پنهان بماند، اما الزاماً برای همیشه پنهان نمی‌ماند.

آیه ۷۲ سوره بقره از این منظر فقط داستان یک قتل نیست؛ داستان لحظه‌ای است که جامعه باید میان پذیرش مسئولیت و فرافکنی، حقیقت و روایت‌سازی، و آشکار کردن واقعیت و کتمان آن یکی را انتخاب کند. و شاید همین‌جاست که قرآن، از یک حادثه تاریخی عبور می‌کند و به ما می‌گوید: پیش از آنکه بپرسیم «چه کسی مقصر است؟»، باید جرئت کنیم حقیقت را همان‌گونه که هست ببینیم.

کد خبر 1914922

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha