از سرچشمه رفسنجان تا صحنه بین‌المللی کرمان؛ روایت شش دوره جشنواره ستاره‌های صحنه

به گزارش خبرگزاری شبستان،جشنواره بین‌المللی ستاره‌های صحنه در فاصله سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴، شش دوره برگزاری را پشت سر گذاشته است؛ رویدادی که نخستین دوره آن در سرچشمه رفسنجان با حضور هنرمندانی از ۲۶ استان کشور برگزار شد و در ششمین دوره، میزبان هنرمندانی از استان‌های مختلف ایران و ۱۵ کشور جهان بود. مرور سوابق این جشنواره نشان می‌دهد که این رویداد طی سال‌های فعالیت خود، از یک رقابت هنری با محوریت اجراهای صحنه‌ای به بستری گسترده‌تر برای شناسایی استعدادها، تبادل تجربه‌های هنری، توسعه فعالیت‌های آموزشی و تقویت ارتباطات فرهنگی میان هنرمندان ایرانی و خارجی تبدیل شده است.

در اسناد و اهداف اعلام‌شده جشنواره، تثبیت جایگاه هنرهای صحنه‌ای، کشف استعدادهای کمترشناخته‌شده به‌ویژه در شهرستان‌ها، ارتقای سطح کیفی و کمی فعالیت‌های هنری، ایجاد زمینه همکاری میان هنرمندان استان‌های مختلف، توسعه تبادلات فرهنگی بین کشورها، برگزاری برنامه‌های آموزشی و معرفی ظرفیت‌های گردشگری شهر میزبان مورد توجه قرار گرفته است. مجموعه این اهداف، چارچوبی را شکل می‌دهد که در آن رقابت هنری، آموزش، تعامل فرهنگی و معرفی ظرفیت‌های محلی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

آغاز مسیر؛ سرچشمه رفسنجان، ۱۳۹۵

نخستین جشنواره ستاره‌های صحنه کشور در روزهای یکم و دوم مهرماه ۱۳۹۵ در شهر سرچشمه از توابع شهرستان رفسنجان برگزار شد. در این دوره هنرمندان ۲۶ استان کشور در سه بخش اجرای صحنه، نمایش طنز و کودک و استندآپ کمدی حضور داشتند.

گزارش خبرگزاری تسنیم درباره این دوره، از مشارکت ۱۳۸ نفر در جشنواره خبر می‌دهد؛ آماری که نشان‌دهنده تلاش برگزارکنندگان برای گردآوری استعدادهای پراکنده در جغرافیای هنری کشور و فراهم‌کردن زمینه رقابت میان آنها بود.

تمرکز بر هنرمندان شهرستانی و استعدادهای کمترشناخته‌شده، از ویژگی‌های مهم دوره نخست به شمار می‌رفت. در شرایطی که بخش قابل توجهی از فرصت‌های حرفه‌ای و رسانه‌ای در مراکز بزرگ شهری متمرکز است، برگزاری چنین رویدادی می‌توانست زمینه‌ای برای معرفی هنرمندان مستعد و ایجاد ارتباط میان فعالان هنرهای صحنه‌ای از مناطق مختلف کشور فراهم کند.

دوره نخست را می‌توان نقطه آغاز شکل‌گیری هویت جشنواره دانست؛ هویتی مبتنی بر رقابت، شناسایی استعدادها و ایجاد فضایی برای حضور هنرمندان در حوزه‌های مختلف اجرا.

گسترش دامنه رقابت‌ها؛ دوره دوم در سال ۱۳۹۶

دومین دوره جشنواره از یکم تا سوم آذرماه ۱۳۹۶، بار دیگر در سرچشمه رفسنجان برگزار شد. در این دوره، دامنه جغرافیایی جشنواره به ۲۷ استان کشور گسترش یافت و چهار بخش نمایش کمدی انفرادی، نمایش میان‌پرده کمدی، نمایش کودک و نمایش‌های مهیج در برنامه رقابتی قرار گرفت.

افزایش تعداد استان‌های مشارکت‌کننده و تغییر در ساختار بخش‌های هنری، نشان‌دهنده حرکت جشنواره به سوی ایجاد فرصت‌های متنوع‌تر برای حضور هنرمندان بود. در این مرحله، گونه‌های مختلف نمایش و اجرا در قالب‌های مشخص‌تری قرار گرفتند و امکان حضور هنرمندانی با توانمندی‌های متفاوت فراهم شد.

توجه به نمایش کودک و اجراهای کمدی نیز نشان می‌داد که برگزارکنندگان، جشنواره را تنها محلی برای رقابت میان مجریان صحنه نمی‌دانستند، بلکه قصد داشتند طیف گسترده‌تری از ظرفیت‌های اجرایی و نمایشی را پوشش دهند.

ورود به مرحله بین‌المللی؛ کرمان، ۱۳۹۷

سومین دوره جشنواره در روزهای پانزدهم و شانزدهم شهریورماه ۱۳۹۷ در شهر کرمان برگزار شد. در این دوره، هنرمندان ۳۰ استان کشور در کنار شرکت‌کنندگانی از شش کشور مراکش، یمن، سوریه، عراق، افغانستان و تاجیکستان حضور داشتند.

جشنواره در سه بخش اجرای صحنه، خوانندگان صحنه و استندآپ کمدی برگزار شد. حضور هنرمندان خارجی در کنار شرکت‌کنندگان ایرانی، یکی از مهم‌ترین تحولات این دوره بود و دامنه فعالیت جشنواره را از یک رقابت عمدتاً ملی به رویدادی با مشارکت بین‌المللی گسترش داد.

بازتاب رسانه‌ای این دوره نیز بر حضور هنرمندان کشورهای منطقه و امکان تعامل میان شرکت‌کنندگان تأکید داشت. مشارکت هنرمندانی از کشورهای همسایه و منطقه، ظرفیت‌هایی برای آشنایی با شیوه‌های مختلف اجرا، تبادل تجربه و ایجاد ارتباطات فرهنگی فراهم می‌کرد.

انتقال محل برگزاری از سرچشمه رفسنجان به شهر کرمان نیز مرحله تازه‌ای در مسیر جشنواره رقم زد. کرمان به‌عنوان مرکز استان، امکان استفاده از ظرفیت‌های گسترده‌تر فرهنگی، اجرایی و ارتباطی را فراهم می‌کرد و می‌توانست در معرفی رویداد به مخاطبان و نهادهای فرهنگی نقش مؤثرتری داشته باشد.

تثبیت ساختار بین‌المللی؛ دوره چهارم در سال ۱۳۹۹

چهارمین دوره جشنواره از بیست‌ونهم بهمن تا یکم اسفندماه ۱۳۹۹ در شهر کرمان برگزار شد. در این دوره هنرمندانی از ۲۸ استان ایران و ۱۲ کشور بنگلادش، هند، پاکستان، تاجیکستان، افغانستان، عراق، لبنان، ساحل عاج، یمن، سوریه، نیجریه و فلسطین حضور داشتند.

بخش‌های اصلی رقابت شامل مجریان صحنه، نمایش میان‌پرده کودک، استندآپ کمدی و نمایش میان‌پرده کمدی بود.

تنوع جغرافیایی شرکت‌کنندگان در این دوره نشان می‌داد که حضور بین‌المللی، دیگر صرفاً ویژگی مقطعی دوره سوم نبود، بلکه به یکی از مؤلفه‌های مهم هویت جشنواره تبدیل شده است. حضور هنرمندانی از کشورهای آسیایی و آفریقایی نیز دامنه ارتباطات جشنواره را فراتر از محدوده جغرافیایی همسایگان ایران گسترش می‌داد.

در این مرحله، تنوع بخش‌های رقابتی نیز اهمیت داشت؛ چراکه مجری‌گری، نمایش کودک، کمدی و استندآپ هر یک به مهارت‌ها، شیوه‌های اجرایی و مخاطبان متفاوتی وابسته‌اند. قرارگرفتن این حوزه‌ها در کنار یکدیگر، امکان گردهمایی طیف گسترده‌تری از هنرمندان را فراهم می‌کرد.

بازگشت به رفسنجان؛ دوره پنجم در سال ۱۴۰۱

پنجمین جشنواره بین‌المللی ستاره‌های صحنه از بیست‌ونهم تا سی‌ویکم تیرماه ۱۴۰۱ در رفسنجان برگزار شد. در این دوره، هنرمندانی از ۳۱ استان ایران و ۱۴ کشور بنگلادش، هند، پاکستان، مراکش، افغانستان، عراق، لبنان، ساحل عاج، یمن، سوریه، نیجریه، فلسطین، ترکیه و قرقیزستان حضور داشتند.

چهار بخش اصلی این دوره عبارت بودند از مجریان صحنه، خوانندگان صحنه، استندآپ کمدی و تقلید صدا.

بازگشت جشنواره به رفسنجان، در کنار استمرار برگزاری دوره‌های پیشین در کرمان، بار دیگر ظرفیت شهرستان‌ها را در میزبانی رویدادهای فرهنگی و هنری مطرح کرد. این موضوع با یکی از اهداف اولیه جشنواره، یعنی توجه به استعدادهای خارج از مراکز اصلی فعالیت‌های هنری، هم‌راستا بود.

گزارش‌های رسانه‌ای مربوط به این دوره، از حضور نمایندگان استان‌های مختلف و راه‌یابی هنرمندانی از مناطق گوناگون کشور به مرحله نهایی حکایت دارند. چنین فرایندی می‌تواند زمینه دیده‌شدن استعدادهای محلی و ایجاد ارتباط میان هنرمندان با تجربه‌ها و پیشینه‌های متفاوت را فراهم کند.

افزوده‌شدن بخش تقلید صدا نیز نشان‌دهنده ادامه روند تغییر و توسعه رشته‌های رقابتی بود. این بخش در کنار مجری‌گری، آواز و استندآپ کمدی، امکان حضور هنرمندان بیشتری را با مهارت‌های اجرایی متفاوت فراهم می‌کرد.

دوره ششم؛ گسترش برنامه‌ها و تقویت رویکرد آموزشی و فرهنگی

ششمین دوره جشنواره بین‌المللی ستاره‌های صحنه از ششم تا هشتم آذرماه ۱۴۰۴ در تالار فرهنگ و هنر کرمان برگزار شد. در این دوره، هنرمندانی از ۳۰ استان ایران و ۱۵ کشور چین، روسیه، هند، پاکستان، افغانستان، آذربایجان، عراق، یمن، ترکیه، فلسطین، لبنان، نیجریه، مالاوی، سودان و تانزانیا در برنامه‌های جشنواره حضور داشتند.

پنج بخش اصلی اعلام‌شده برای این دوره شامل مجریان صحنه ایرانی و بین‌الملل، خوانندگان صحنه، استندآپ کمدی، نمایش میان‌پرده کمدی و نمایش میان‌پرده کودک بود.

در کنار رقابت‌های اصلی، بخش مردمی، برنامه‌های آموزشی، استعدادیابی، فعالیت‌های فرهنگی و برنامه‌های جانبی نیز برگزار شد. این مجموعه برنامه‌ها نشان می‌دهد که در طراحی دوره ششم، توجه به مخاطبان عمومی و انتقال تجربه در کنار رقابت حرفه‌ای اهمیت بیشتری پیدا کرده بود.

گزارش هنرآنلاین از افتتاحیه جشنواره، بر حضور عموم مردم به‌عنوان مخاطبان رویداد و ظرفیت‌های آن برای تحقق اهداف فرهنگی و مردمی تأکید داشت. در این چارچوب، جشنواره نه‌تنها فضایی برای ارزیابی توانایی‌های هنرمندان، بلکه فرصتی برای مواجهه مستقیم مخاطبان با گونه‌های متنوع هنرهای صحنه‌ای بود.

برگزاری برنامه‌های آموزشی و استعدادیابی نیز از جنبه‌های مهم این دوره به شمار می‌رفت. کارگاه‌ها و برنامه‌های انتقال تجربه می‌توانند به ارتقای مهارت شرکت‌کنندگان، آشنایی با استانداردهای حرفه‌ای و ایجاد ارتباط میان هنرمندان باتجربه و نسل جوان کمک کنند. البته سنجش میزان تأثیر این فعالیت‌ها بر مسیر حرفه‌ای شرکت‌کنندگان، به اطلاعات تکمیلی درباره تعداد مخاطبان، محتوای دوره‌ها و نتایج پس از جشنواره نیاز دارد.

در دوره ششم، پیوند جشنواره با معرفی ظرفیت‌های گردشگری و فرهنگی کرمان نیز مورد توجه قرار گرفت. معرفی اماکن تاریخی، صنایع دستی و محصولات بومی می‌تواند از ظرفیت حضور مهمانان ایرانی و خارجی برای شناساندن داشته‌های فرهنگی استان بهره ببرد. از این منظر، جشنواره علاوه بر کارکرد هنری، امکان ایفای نقشی مکمل در برنامه‌های معرفی فرهنگی و گردشگری شهر میزبان را دارد.

گزارش‌های رسانه‌ای از افتتاحیه و اختتامیه دوره ششم، از جمله گزارش‌های منتشرشده در هنرآنلاین و رسانه‌های خبری دیگر، به حضور هنرمندان خارجی، برنامه‌های جنبی و برگزاری مراسم پایانی اشاره داشته‌اند.

بازتاب این رویداد در شبکه العالم نیز نشان‌دهنده ظرفیت آن برای معرفی فعالیت‌های فرهنگی ایران به مخاطبان خارج از کشور است.

«ستاره‌های جاودان صحنه هنر»؛ تجلیل از پیشکسوتان

یکی از بخش‌های شاخص مراسم اختتامیه ادوار جشنواره، تجلیل از پیشکسوتان هنرهای صحنه‌ای با عنوان «ستاره‌های جاودان صحنه هنر» بوده است. در این بخش، طی شش دوره برگزاری جشنواره، هنرمندانی همچون علیرضا خمسه، مجید قناد، نادر سلیمانی، شهرام لاسمی، پرواز همای، پیروز ارجمند، اهورا ایمان، عبدالرضا امیراحمدی، الهه رضایی، امیر کربلایی‌زاده، حسین رفیعی، بهروز کریمی و پیمان عباسی با دریافت تندیس ستاره طلایی جشنواره مورد تقدیر قرار گرفته‌اند.

تجلیل از چهره‌های باسابقه، در کنار معرفی استعدادهای جدید، نشان‌دهنده توجه جشنواره به پیوند میان تجربه و نسل‌های تازه فعال در هنرهای صحنه‌ای است. چنین برنامه‌ای می‌تواند فرصتی برای یادآوری نقش هنرمندان پیشکسوت در شکل‌گیری و تحول این حوزه و انتقال تجربه‌های حرفه‌ای به نسل جوان فراهم کند.

از منظر فرهنگی، تقدیر از پیشکسوتان زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که به برنامه‌هایی برای انتقال دانش و تجربه آنان منجر شود؛ از جمله نشست‌های تخصصی، گفت‌وگوهای آموزشی و ارتباط مستقیم با هنرمندان جوان. ترکیب تجلیل، آموزش و رقابت می‌تواند به تقویت پیوستگی میان نسل‌های مختلف هنرهای صحنه‌ای کمک کند.

از رقابت ملی تا شبکه‌ای از ارتباطات فرهنگی

مقایسه شش دوره جشنواره نشان می‌دهد که مهم‌ترین تغییرات این رویداد را می‌توان در چهار محور خلاصه کرد.

نخست، گسترش دامنه مشارکت جغرافیایی است. جشنواره از حضور هنرمندان ۲۶ استان در دوره نخست به مشارکت هنرمندانی از استان‌های متعدد و کشورهای مختلف در دوره‌های بعد رسید. این روند، گسترده‌ترشدن شبکه ارتباطی جشنواره را نشان می‌دهد.

دوم، تنوع رشته‌های هنری است. بخش‌های رقابتی از اجرای صحنه، طنز و کودک به حوزه‌هایی همچون مجری‌گری، خوانندگی، تقلید صدا و گونه‌های مختلف نمایش کمدی گسترش یافتند. این تنوع، دامنه مخاطبان و گروه‌های هنری قابل مشارکت را افزایش داده است.

سوم، تقویت رویکرد آموزشی و مردمی است. برنامه‌های جانبی، استعدادیابی و فعالیت‌های آموزشی در کنار رقابت‌های اصلی قرار گرفتند و امکان توجه به فرایند یادگیری و ارتباط با مخاطبان را افزایش دادند.

چهارم، توسعه ارتباطات بین‌المللی است. حضور هنرمندان خارجی، به‌ویژه از کشورهای آسیایی و آفریقایی، فرصتی برای تبادل تجربه‌های هنری و آشنایی با شیوه‌های مختلف اجرا فراهم کرده است. این حضور همچنین می‌تواند در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی ایران و شهر کرمان نقش داشته باشد.

با این حال، ارزیابی دقیق میزان موفقیت جشنواره در تحقق این اهداف، مستلزم بررسی شاخص‌هایی فراتر از تعداد کشورها و استان‌های شرکت‌کننده است؛ شاخص‌هایی مانند استمرار فعالیت حرفه‌ای برگزیدگان، شکل‌گیری همکاری‌های هنری مشترک، میزان مشارکت مخاطبان، نتایج برنامه‌های آموزشی و بازتاب‌های رسانه‌ای در داخل و خارج از کشور.

الگوی همکاری بخش دولتی و خصوصی در برگزاری رویدادهای فرهنگی

جشنواره بین‌المللی ستاره‌های صحنه را می‌توان نمونه‌ای از ظرفیت همکاری میان نهادهای دولتی و مجموعه‌های فرهنگی و هنری غیردولتی در طراحی و اجرای رویدادهای هنری دانست. در این الگو، بخش دولتی می‌تواند با فراهم‌کردن بسترهای حمایتی، سیاست‌گذاری فرهنگی و ایجاد هماهنگی میان نهادها نقش‌آفرینی کند و بخش خصوصی و مؤسسات فرهنگی و هنری نیز مسئولیت طراحی، برنامه‌ریزی اجرایی و برگزاری رویداد را بر عهده بگیرند.

مزیت بالقوه چنین الگویی، بهره‌گیری هم‌زمان از ظرفیت‌های حمایتی نهادهای عمومی و توان اجرایی مجموعه‌های تخصصی فرهنگی است. استمرار جشنواره در چندین دوره و توسعه بخش‌های مختلف آن، زمینه‌ای برای بررسی و ارزیابی این الگو فراهم می‌کند؛ هرچند سنجش میزان اثربخشی آن به اطلاعات دقیق‌تر درباره ساختار مدیریتی، منابع مالی، مشارکت نهادها و نتایج اجرایی نیاز دارد.

اعطای لوح تقدیر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به صمد قربان‌نژاد، طراح و دبیرکل شش دوره جشنواره، نیز از جمله رویدادهای مرتبط با جایگاه برگزارکنندگان و توجه به فعالیت‌های هنرهای صحنه‌ای است. این تقدیر را می‌توان در چارچوب توجه به نقش رویدادهای فرهنگی در توسعه ظرفیت‌های هنری کشور بررسی کرد؛ ظرفیتی که استمرار آن به برنامه‌ریزی بلندمدت، ارتقای کیفیت حرفه‌ای، شفافیت در فرایندهای اجرایی و ارزیابی مستمر نتایج وابسته است.

جمع‌بندی؛ شش دوره تجربه و چشم‌انداز پیش رو

جشنواره بین‌المللی ستاره‌های صحنه در فاصله سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴، مسیری را از یک رقابت هنری در سرچشمه رفسنجان تا رویدادی با مشارکت بین‌المللی در کرمان پیموده است.