حجت‌الاسلام احمد زارعی در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری شبستان از استان کرمانشاه، بمناسبت سالروز بیانات رهبر شهید در ۱۹ مهر سال ۱۳۹۱ خطاب به کانون های مساجد، با اشاره به امام جمعه اسلام‌آبادغرب، با تأکید بر ضرورت تقویت نقش اجتماعی مساجد گفت: مسجد در فرهنگ دینی تنها یک مکان برای اقامه نماز و برگزاری مناسبت‌ها نیست، بلکه یک سرمایه اجتماعی ارزشمند و در دسترس است که می‌تواند در حل مسائل فرهنگی، اجتماعی و حتی مدیریت بحران‌های محله نقش‌آفرین باشد.
وی با بیان اینکه «مسجد باید در روزهای آرامش مدرسه مسئولیت اجتماعی باشد تا در روزهای سخت، سنگر خدمت اجتماعی شود»، افزود: اگر این نگاه در مدیریت و فعالیت مساجد نهادینه شود، ظرفیت موجود در آنها صرفاً برای برگزاری برنامه‌ها و مراسم‌ها مصرف نمی‌شود، بلکه به سرمایه‌ای برای افزایش تاب‌آوری اجتماعی، انسجام ملی و حل مسائل مردم تبدیل خواهد شد.
امام جمعه اسلام‌آبادغرب تصریح کرد: مسجد مؤثر، مسجدی نیست که تنها جمعیت زیادی از نمازگزاران را در خود جای دهد؛ بلکه مسجدی است که مردم محله در زمان نیاز بدانند به کجا مراجعه کنند، از چه ظرفیتی کمک بگیرند و چگونه خودشان در حل مشکلات و خدمت به دیگران سهیم شوند.
کانون‌های مساجد؛ سرمایه‌ای مردمی برای حل مسائل اجتماعی
حجت الاسلام زارعی، کانون‌های فرهنگی هنری مساجد را بخشی از سرمایه اجتماعی محلات عنوان کرد و گفت: کانون مسجد نباید صرفاً به‌عنوان یک مجموعه فرهنگی دیده شود؛ بلکه می‌تواند شبکه‌ای از ظرفیت‌های مردمی را برای فعالیت‌های تربیتی، فرهنگی و اجتماعی فعال کند.
وی ادامه داد: مسجد به دلیل ارتباط مستقیم و مستمر با مردم، از اعتماد، دسترسی و شناختی برخوردار است که بسیاری از ساختارهای رسمی برای دستیابی به آن نیازمند زمان و سازوکارهای پیچیده هستند.
امام جمعه اسلام‌آبادغرب افزود: امام جماعت، هیئت امنا، کانون فرهنگی هنری، بسیج، نمازگزاران، خیران و گروه‌های مردمی در کنار یکدیگر می‌توانند شبکه‌ای طبیعی از ارتباطات انسانی در محله ایجاد کنند و این شبکه در حوزه‌هایی همچون پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، حمایت از خانواده‌های نیازمند، تربیت نوجوانان و جوانان، اوقات فراغت، شناسایی استعدادها و کمک مؤمنانه نقش‌آفرین باشد.
حجت الاسلام زارعی با تأکید بر اینکه مسجد جایگزین دولت و دستگاه‌های تخصصی نیست، اظهار کرد: هنر مسجد این است که حلقه اتصال مردم با دستگاه‌های تخصصی و اجرایی باشد؛ دولت و نهادهای رسمی امکانات و تخصص دارند و مسجد سرمایه اجتماعی و شناخت میدانی را در اختیار دارد و پیوند این دو ظرفیت می‌تواند فاصله میان تصمیم‌های اداری و واقعیت زندگی مردم را کاهش دهد.
مسجدمحوری با بخشنامه محقق نمی‌شود
وی یکی از الزامات موفقیت طرح مسجدمحوری را عبور از نگاه صرفاً اداری دانست و گفت: مسجدمحوری با ابلاغ بخشنامه محقق نمی‌شود، بلکه زمانی شکل می‌گیرد که به مسجد و نیروهای مردمی میدان داده شود.
امام جمعه اسلام‌آبادغرب با بیان اینکه هر محله مسائل و نیازهای خاص خود را دارد، تصریح کرد: باید از نسخه واحد برای همه مساجد فاصله گرفت و هر مسجد ابتدا مسائل واقعی محله خود را شناسایی کند؛ چراکه ممکن است در یک منطقه، ترک تحصیل و آسیب‌های نوجوانان مسئله اصلی باشد و در محله‌ای دیگر، سالمندی، بیکاری، اعتیاد یا مشکلات معیشتی در اولویت قرار داشته باشد.
حجت الاسلام زارعی ادامه داد: کانون‌های مساجد نیز باید از برنامه‌زدگی فاصله بگیرند و به سمت مسئله‌محوری حرکت کنند؛ تعداد برنامه‌ها و گزارش‌های اجرایی به‌تنهایی معیار موفقیت نیست، بلکه باید مشخص شود یک کانون چه مسئله‌ای را در محله شناسایی و برای حل آن چه اقدامی انجام داده است.
وی بر ضرورت تقسیم کار میان مسجد، کانون، بسیج، شهرداری، آموزش و پرورش، بهزیستی، کمیته امداد و دیگر دستگاه‌ها تأکید کرد و گفت: مسجد می‌تواند قرارگاه اجتماعی محله باشد، اما هر دستگاه باید مأموریت تخصصی خود را انجام دهد تا از موازی‌کاری و هدررفت ظرفیت‌های مردمی جلوگیری شود.
جوانان باید از مخاطب به میدان‌دار مسجد تبدیل شوند
امام جمعه اسلام‌آبادغرب تربیت و میدان دادن به نسل جوان را از دیگر الزامات پویایی مساجد دانست و گفت: اگر کانون مسجد تنها با چند نیروی ثابت اداره شود، نمی‌تواند با زبان و دغدغه‌های نسل جدید ارتباط مؤثر برقرار کند.
وی افزود: نوجوانان و جوانان نباید فقط مخاطب برنامه‌های مسجد باشند، بلکه باید در جایگاه طراح و مجری فعالیت‌ها قرار گیرند. این تغییر نگاه می‌تواند هم زمینه جذب نسل جدید به مسجد را فراهم کند و هم نیروهای توانمند و مسئولیت‌پذیر برای آینده جامعه تربیت کند.
حجت الاسلام زارعی همچنین بر ضرورت تأمین منابع متناسب با مأموریت کانون‌های مساجد تأکید کرد و گفت: نمی‌توان از کانون‌ها انتظار فعالیت‌های گسترده داشت اما امکانات حداقلی در اختیار آنها قرار داد؛ البته منابع باید شفاف، هدفمند و متناسب با عملکرد اختصاص پیدا کند.
الگوی مسجد محله‌محور باید از چند نقطه آغاز شود
وی پیشنهاد کرد: در هر شهرستان می‌توان چند مسجد را به‌عنوان مساجد الگوی محله‌محور انتخاب کرد و برای آنها بانک اطلاعات محله، شورای حل مسئله، شبکه خیران، گروه جوانان و بانوان و سازوکار ارتباط مستمر با دستگاه‌های اجرایی تعریف کرد.
امام جمعه اسلام‌آبادغرب خاطرنشان کرد: پس از ارزیابی عملکرد این مساجد و شناسایی تجربه‌های موفق، می‌توان این الگو را به دیگر مساجد توسعه داد تا مسجد از یک «مکان مراجعه» به یک شبکه کنشگری اجتماعی در محله تبدیل شود.
بسیج و کانون‌های مساجد؛ ظرفیت مکمل در بحران‌ها
حجت الاسلام زارعی با اشاره به نقش مساجد در شرایط بحرانی گفت: تجربه بحران‌ها نشان داده است که در لحظات سخت، جامعه بیش از هر چیز به شبکه‌های آماده اعتماد و همکاری نیاز دارد و مسجد یکی از طبیعی‌ترین نقاط برای تجمع و سازماندهی مردم است.
وی افزود: بسیج نیز از تجربه سازماندهی، آموزش، امداد و حضور میدانی برخوردار است و همکاری این ظرفیت با کانون‌های مساجد می‌تواند زمینه ایجاد یک شبکه امداد و پشتیبانی اجتماعی محله‌محور را فراهم کند؛ شبکه‌ای که در روزهای عادی برای پیشگیری و آمادگی فعالیت کند و هنگام بحران، به سرعت وارد میدان شود.
امام جمعه اسلام‌آبادغرب بیان کرد: در شرایط جنگ یا بحران، مسجد می‌تواند محل شناسایی خانواده‌های نیازمند، جمع‌آوری و توزیع کمک‌های مردمی، پشتیبانی از خانواده‌های آسیب‌دیده، ساماندهی نیروهای داوطلب و اطلاع‌رسانی صحیح باشد و بسیج نیز ظرفیت سازماندهی و پشتیبانی خود را در اختیار این شبکه قرار دهد.
وی در عین حال بر ضرورت جلوگیری از موازی‌کاری تأکید کرد و گفت: اگر کانون، بسیج و سایر نهادها هرکدام جداگانه فعالیت کنند، بخشی از توان مردم هدر می‌رود؛ بنابراین در سطح محله باید تقسیم کار مشخص، نقشه ظرفیت‌ها، بانک اطلاعاتی و سازوکار ارتباطی روشنی وجود داشته باشد تا در زمان بحران، همه ظرفیت‌ها در یک مسیر واحد به کار گرفته شوند.
حجت الاسلام زارعی در پایان تأکید کرد: اگر مسجد بتواند در روزهای آرامش، فرهنگ مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی را در محله نهادینه کند، در روزهای سخت نیز می‌تواند به یکی از مهم‌ترین تکیه‌گاه‌های مردم برای خدمت، همدلی و عبور از بحران تبدیل شود.
نظر شما